Tập II – Thiên Nhân Duyên Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên (b) - Phẩm Cây (S.ii, 90).

HÌNH MẪU CỦA HIỆN HỮU.

Bài 58. Kinh Danh Sắc (Nāmarūpasuttaṃ).

Chúng sanh không chỉ có bản năng sinh tồn mà còn có khao khát trở thành một hình mẫu nào đó ở tương lai. Tất nhiên trong mộng tưởng thì chỉ nghĩ đến cái đẹp, noi theo kinh điển là vị ngọt. Khi nghĩ đến làm vua, như chuyển luân vương, thì chỉ suy tư về quyền lực ngồi trên thiên hạ ít khi nhìn ở góc cạnh khác về những hệ luỵ của một người sống khác với mọi người còn nói gì đến những đắm chìm cột trói khác. Phần lớn nỗ lực trong cuộc sống chỉ nhắm vào mục đích “tôi sẽ là như thế nầy hay như thế khác”. Khó tưởng tượng sự hiện hữu chỉ là thành phẩm của trí tượng nghèo nàn và thiếu hiểu biết về cả hai mặt vị ngọt cũng như đau khổ.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘saṃyojaniyesu, bhikkhave, dhammesu assādānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti hoti. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ...pe... evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’’.

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho. Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni, yāni ca tiriyaṅgamāni, sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti. Evañhi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya. Evameva kho, bhikkhave, saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti hoti...pe....

Ngự tại Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ khưu, khi một người sống trong sự miên man đối với vị ngọt của các pháp kiết sử thì danh sắc hiện khởi;  do duyên danh sắc nên lục nhập tập khởi; do duyên lục nhập nên xúc tập khởi; do duyên xúc nên thọ tập khởi; do duyên thọ nên ái tập khởi; do duyên ái nên thủ tập khởi; do duyên thủ nên hữu tập khởi khởi; do duyên hữu nên sanh tập khởi; do duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, ai tập khởi. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

-- Này chư Tỳ khưu, ví như có một cây lớn với rễ ăn sâu xuống, ăn ngang đem lại nhựa sống cho cây. Được nuôi như vậy, được bồi dưỡng như vậy khiến cây có thể sống lâu dài. Cũng vậy,  khi một người sống trong sự miên man đối với vị ngọt của các pháp kiết sử thì danh sắc hiện khởi;  do duyên danh sắc nên lục nhập tập khởi; do duyên lục nhập nên xúc tập khởi; …do duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, ai tập khởi. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

‘‘Saṃyojaniyesu, bhikkhave, dhammesu ādīnavānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti na hoti. Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho...pe... evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho. Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya...pe... āyatiṃ anuppādadhammo. Evameva kho, bhikkhave, saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti na hoti. Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho...pe... evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

-- Này chư Tỳ khưu, khi một người sống trong sự suy tư đối với những nguy hiểm của những pháp kiết sử thì danh sắc diệt;  do danh sắc diệt nên lục nhập diệt; do lục nhập diệt nên xúc diệt; do xúc diệt nên thọ diệt; do thọ diệt nên ái diệt; do duyên ái diệt nên thủ diệt; do duyên thủ nên hữu diệt khởi; do duyên hữu nên sanh diệt; do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, ai diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn đoạn diệt.

-- Này chư Tỳ khưu, ví như có một cây lớn. Rồi một người cầm cuốc và giỏ đến. Người ấy đốn cây và đào gốc rễ lên. Người ấy bứng lên lên rễ cái, rễ con, rễ phụ. Người ấy chặt cây thành từng khúc gỗ; rồi bửa ra thành củi, thành những miếng nhỏ. Sau đó đem phơi nắng và chụm lửa. Khi củi cháy thành tro người ấy rãi tro theo gió hay theo giòng sông. Cây lớn đã bị đống, với tất cả rễ bị đào bứng lên không thể sống lại như cây cây kè bị chặt ngọn, không thể hồi sinh ở tương lai.

Này chư Tỳ khưu, tương tự như vậy khi một người sống trong sự suy tư đối với những nguy hiểm của những pháp kiết sử thì danh sắc diệt;  do danh sắc diệt nên lục nhập diệt; do lục nhập diệt nên xúc diệt; do xúc diệt nên thọ diệt; do thọ diệt nên ái diệt; do duyên ái diệt nên thủ diệt; do duyên thủ nên hữu diệt khởi; do duyên hữu nên sanh diệt; do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, ai diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn đoạn diệt.

Chú Thích

Danh sắc (nāmarūpa) là thuật ngữ chỉ cho thân và tâm là hai thành phần của sự hiện hữu của chúng sanh trong đời. Danh chỉ cho tâm thức vốn vô hình. Sắc chỉ cho vật chất.

Sớ giải không chú thích về ý nghĩa của bài kinh nầy y cứ trên chú thích của bài kinh kế tiếp và các bài kinh trước danh sắc ở đây chỉ cho chủng loại của chúng sanh mà từ đó có sự sai biệt về lục nhập. Thí dụ cùng là thị giác nhưng chư thiên, nhân loại, bàng sanh thì nhãn căn không giống nhau. Định nghĩa về duyên khởi trong bài kinh nầy và bài kinh kế tiếp được trình bày theo “tam sinh” (đời trước, đời nầy, và đời kế tiếp).

Bài kinh nầy nói lên sự trạng là chúng sanh trong đời khởi lên sự thích thú (suy nghĩ về vị ngọt) về hình thái của các loài hữu tình như sanh làm chư thiên, hay làm một mỹ nữ … từ đó dẫn đến sự luân hồi sanh tử.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.