BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Năm 27 tháng 04, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

X. PHẨM HÌNH CỤ (Daṇḍavagga)

Gồm 17 bài kệ với 11 duyên sự

 - Kệ số 7 (dhp 135)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Phật thuyết tại chùa Pubbārāma phía đông thành Sāvatthi khi Ngài trú tại đấy, do câu chuyện của nhóm tín nữ do bà Visākhā cầm đầu.

Tương truyền, tại Sāvatthi vào ngày uposatha (bồ tát) có khoảng 500 nữ nhân đến chùa thọ bát quan trai giới.

Tín nữ Visākhā đã đến các bà lớn tuổi hỏi: “Thưa quí bà, vì mục đích gì mà quí bà thọ trì trai giới?” “_Các bà ấy đáp: chúng tôi nguyện ước được tài sản chư thiên”.

Đi đến các nữ nhân trung niên hỏi mục đích trì trai giới của họ, họ bảo “để thoát khỏi quyền lực của những ông chồng”.

Hỏi các thiếu phụ trẻ thì họ nói “mong có được đứa con trai đầu lòng”.

Cuối cùng, tín nữ Visākhā đến hỏi các cô gái mục đích thọ trì trai giới thì họ trả lời là để có tấm chồng tử tế.

Sau khi nghe mọi người nói lên mục đích trì trai giới của họ, tín nữ Visākhā đem chuyện ấy đi đến bậc Đạo Sư, tường thuật với Ngài. Bậc Đạo Sư nghe xong, dạy rằng: “Này Visākhā, chúng sanh bị khổ sanh, già, bệnh, chết; Sanh đưa đến già, già đưa đến bệnh, bệnh đưa đến chết, chết cắt đứt mạng sống. Dù vậy, họ không có nguyện ước thoát ly luân hồi, mà lại ước mong luân hồi nữa”.

Kết hợp câu chuyện, đức Phật thuyết pháp và nói lên bài kệ: “Yathā daṇḍena gopālo … āyuṃ pājenti pāṇinan’ti”.

Dứt pháp thoại, nhiều người đã đắc quả dự lưu.

Chánh văn:     

(dhp 135)

Yathā daṇḍena gopālo
gāvo pājeti gocaraṃ
evaṃ jarā ca maccu ca
āyuṃ pājenti pāṇinaṃ.

Thích văn:

yathā [trạng từ] cũng như, như là.
daṇḍena [sở dụng cách số ít của danh từ nam tính daṇḍa]. Trong câu kệ nầy “daṇḍena” có nghĩa “với cây gậy hay với cây roi”.
gopālo [chủ cách số ít của danh từ hợp thể nam tính gopāla (go + pāla + ṇa)] người chăn bò, người giữ bò.
gāvo [đối cách số nhiều của danh từ nam tính biệt ngữ go] những con bò, bầy bò, trâu bò…
pājeti [động từ tiến hành cách ngôi III số ít (pa + căn aj + ṇe)] xua đuổi, lùa đi; bào mòn.
gocaraṃ [đối cách số ít danh từ nam tính gocara] đồng cỏ, bãi cỏ.
evaṃ [trạng từ] cũng vậy, như vậy.
jarā [chủ cách số ít của danh từ nữ tính jarā] sự già, sự lão hoá.
maccu [chủ cách số ít của danh từ nam tính maccu] sự chết, tử vong.
āyuṃ [đối cách số ít của danh từ trung tính āyu] tuổi thọ, thọ mạng, mạng sống.
pājenti [số nhiều của động từ pājeti. xem ở trên]
pāṇinaṃ [đối cách số ít của danh từ nam tính paṇī] sinh vật, chúng sanh.

Việt văn:

(pc 135)

Như mục đồng với gậy
lùa bò đến đồng cỏ
cũng vậy, già và chết
lùa người đến mạng chung.

Chuyển văn:

Yathā gopālo daṇḍena gocaraṃ gāvo pājeti evaṃ jarā ca maccu ca āyuṃ pāṇinaṃ pājenti.

Như người chăn bò với gậy lùa những con bò ra đồng cỏ, cũng vậy sự già và chết lùa chúng sanh đến mạng chung.

Lý giải:

Trong bài kệ nầy, đức Phật đưa thí dụ về người chăn bò với cây roi xua đuổi những con bò đến chỗ có cỏ và nước, để nói lên đời sống chúng sanh bị già và chết xua đuổi đến chấm dứt mạng sống.

Người chăn bò với gậy (daṇḍena gopālo) ví dụ sự già và sự chết.

Bầy bò (gāvo) thí dụ cho chúng sanh loài có mạng quyền.

Đồng cỏ (gocaraṃ) thí dụ cho sự chung cuộc của mạng sống.

Kiếp người sanh ra rồi lớn lên dẫn đến già nua, tuổi già kéo theo là bệnh tật, bệnh tật tàn phá thân xác và đưa đến sự chết. Hễ có sanh thì có già, có già thì có bệnh, có bệnh thì có chết; chết là chấm dứt mạng sống. Nếu chưa thoát luân hồi, thì sau khi mạng chung sẽ tuỳ theo nghiệp tạo mà tái sanh cảnh giới khác để rồi già, bệnh, chết … cứ thế lập đi lập lại kiếp luân hồi đau khổ triền miên.

Không phải chỉ có ác nghiệp mới dẫn đến khổ luân hồi, cả thiện nghiệp cũng tạo quả luân hồi khi chúng sanh tạo phước với nguyện ước thành tựu quả phước nhân thiên, do vô minh và ái chi phối.

Bởi thế cần quán xét khổ luân hồi để tu tập thiện pháp với nguyện vọng chấm dứt luân hồi (vivattaṃ patthanā).

 

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.