...

Cattāri mahābhūtāni, catunnañ ca mahābhūtānaṁ upādāya rūpan ti duvidham p’etaṁ rūpaṁ ekādasavidhena sangahaṁ gacchati.

Sắc pháp có hai: Sắc đại chủng và sắc y sinh. Gom chung cả hai được phân làm 11 nhóm.

Kathaṁ?
Như thế nào?

(Loại Thành Phẩm - nipphanna rūpa)

(Loại Thuộc Tánh - anipphanna rūpa)

Chú thích

Sự liệt kê sắc pháp theo truyền thống dễ tạo nên ngộ nhận đối với người học.

Nhìn vào “biểu đồ chư pháp”, có tất cả 28 sắc pháp. Không nên hiểu là 28 thực thể riêng biệt. Phải đặc biệt cẩn trọng về điểm nầy.

Nền tảng của vật chất là bốn đại chủng (mahābhūta). Đó là địa đại, thuỷ đại, hoả đại, phong đại. Địa đại là sự chiếm hữu không gian của vật chất như biểu hiện cứng, mềm... Thuỷ đại là sự quến tụ gắn kết của vật chất tạo nên hình tướng. Hoả đại là nhiệt lượng nóng lạnh. Phong đại là sự dịch chuyển như từ trường của hai cực  của tất cả vật chất ngay cả một nguyên tử. Từ nền tảng tứ đại tạo nên những hiện tượng vật chất gọi là sắc y sinh (upādārūpa). Có thể tạm thí dụ sắc tứ đại như xi măng gồm xi măng, nước, cát, sỏi… Sắc y sinh như những thứ tạo nên bởi xi măng như đường xá, băng ghế, pho tượng. Hoặc cũng có thể hiểu sắc tứ đại như vàng và sắc y sinh như những thứ trang sức làm bằng vàng.. Có tất cả 24 sắc y sinh cộng với 4 sắc đại chủng thành 28 sắc pháp.

Tất cả sắc pháp cũng được phân thành hai: loại Thành Phẩm (nipphanna rūpa) và loại Thuộc Tánh (anipphanna rūpa).

Loại thành phẩm (nipphanna rūpa) là sắc pháp định hình, thành phẩm chứ không phải là tính cách hay thuộc tính. Ngài Tịnh Sự gọi là “sắc thành tựu”.

Loại thuộc tánh (anipphanna rūpa) là những gì tạo nên đặc tính của vật chất như nhẹ, mềm, thích nghi. Không phải là thực thể cá biệt thí dụ như “sắc dị hay lão hoá” chỉ là một phần trong sự tồn tại của đơn vị vật chất chứ không phải là đơn vị vật chất cá biệt. Ngài Tịnh Sự gọi loại sắc anipphanna rūpa là “sắc phi thành tựu”