Sự nhận thức xác thực về vô thường nếu đi với niệm và định có hiệu ứng quan trọng đối với người tập. Khi thấy với sự tỉnh giác và thấy liên tục (tức là với định và niệm) dần dà khiến hành giả không còn ảo tưởng bám chấp vào những đối tượng vốn là thị dục. Khi tâm không vướng mắc thì đạt tới trạng thái rổng rang. Những thuật ngữ quán vô thường, chánh kiến, ly hỷ, ly tham ở đây không mang ý nghĩa xa rộng mà là những tác động tâm lý đậm đặc, mạnh mẽ, và xác quyết đối với một hành giả.

Sāvatthinidānaṃ.

“Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati.

Nhân duyên ở Sāvatthi …

—Này chư Tỳ khưu, một người tu tập thấy sắc vô thường đúng là vô thường, đó là chánh kiến của vị ấy. Thấy đúng như vậy, vị ấy nhàm chán. Sự vui thích đoạn diệt nên ham muốn được đoạn diệt. Do ham muốn đoạn diệt nên vui thích đoạn diệt. Do vui thích và ham muốn đoạn diệt, tâm được giải thoát. Vị ấy được gọi là vị đã khéo giải thoát.

Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu vedanaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati.

Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu saññaṃ aniccanti passati …pe…

anicceyeva bhikkhave, bhikkhu saṅkhāre aniccāti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati.

Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu viññāṇaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccatī”ti.

… khi một người tu tập thấy thọ vô thường …
… khi một người tu tập thấy tưởng vô thường ..
… khi một người tu tập thấy hành vô thường …

Này chư Tỳ khưu, một người tu tập thấy thức vô thường đúng là vô thường, đó là chánh kiến của vị ấy. Thấy đúng như vậy, vị ấy nhàm chán. Sự vui thích đoạn diệt nên ham muốn được đoạn diệt. Do ham muốn đoạn diệt nên vui thích đoạn diệt. Do vui thích và ham muốn đoạn diệt, tâm được giải thoát. Vị ấy được gọi là vị đã khéo giải thoát.

Chú Thích

Chữ bhikkhu thường được âm là tỳ khưu trong nhiều trường hợp chỉ cho người xuất gia đã thọ đại giới. Nhưng cũng có một số trường hợp chỉ cho hành giả. Ở đây chọn chữ “người tu tập” để mang ý nghĩa rộng hơn.

Câu “Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ aniccanti passati – Này chư Tỳ khưu, một người tu tập thấy sắc vô thường đúng là vô thường” nên hiểu trong văn phong có điểm nhấn về sự xác định mạnh của cái nhìn.

Chữ  sammādiṭṭhi – chánh kiến ở đây gói gọn trong ý nghĩa “cái nhìn xác thực” khi quán chiếu tu tập.

Chữ nibbindati - thường được dịch là nhàm chán hay yểm ly ở đây mang ý nghĩa tích cực như một người nhận ra được có căn nhà quá lớn nên vui hưởng thì ít mà mệt nhọc chăm sóc thì nhiều nên không tha thiết có căn nhà. Không nên hiểu nhàm chán theo tiêu cực.

Chữ nandi - thường được dịch là hỷ - ở đây chỉ cho tâm trạng yêu thích, ưa thích, sung sướng như một người thích chơi đá gà khi thấy những con gà chọi khoẻ khoắn sanh tâm thích thú.

Chữ rāga - chỉ cho dục vọng, hay sự ham muốn có cường độ mạnh hơn là sự thích thú bình thường.

Chữ khaya – là đoạn tận, đoạn diệt. Bản dịch chọn chữ “đoạn diệt” vì có thể là sự dập tắt sự ưa thích ham muốn đối với riêng cảnh nào đó chứ không hẳn đoạn tận hoàn toàn như sự tận diệt kiết sử khi đắc chứng đạo quả. Bản Hậu Sớ Giải nêu lên cả hai trường hợp chế ngự nhất thời và đoạn kiết sử (hay đắc hứng đạo quả) với tâm giải thoát khỏi ràng buộc của hỷ tham.
Theo Sớ Giải thì câu “Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo -Sự vui thích đoạn diệt nên ham muốn được đoạn diệt. Do ham muốn đoạn diệt nên vui thích đoạn diệt” hàm nghĩa sự đoạn diệt hỷ và tham (hay ưa thích và ham muốn) mang tính liên đới đồng đẳng. Cái nầy sanh thì cái kia sanh, cái kia sanh thì cái nầy sanh. Cái nầy diệt thì cái kia diệt, cái kia diệt thì cái nầy diệt. Nói cách khác đây là cặp bài trùng song hành không hẳn thứ lớp trước sau. Trong lúc Hậu Sớ Giải thì chú thích câu “tham diệt khiến hỷ diệt là đạo (magga); và hỷ diệt nên tham diệt là quả (phala). Nhiều đoạn kinh văn cho thấy sự đoạn diệt ưa thích vá ham muốn được đề cập trong bối cảnh tu tập hằng ngày chứ không hẳn nói về đắc đạo chứng quả.