Phàm tâm phức tạp mà nông cạn. Thánh trí giản dị lại thâm sâu. Do tập tánh phiền não nhiều đời khi tâm chúng sanh tiếp xúc với cảnh thì khời sanh vô số điên đảo vọng tưởng. Hành giả tu tập thiền quán là trở về với tâm cảnh đơn thuần: trong cái thấy chỉ có cái thấy, trong cái nghe chỉ có cái nghe, trong cái cảm nhận chỉ có cái cảm nhận, trong cái nhận biết chỉ có cái nhận biết —không còn “chấp bởi điều ấ, không còn chấp trong ấy, sẽ không chấp thủ bên nầy, bên kia hay ở giữa ”. Chính đây là sự chấm dứt khổ đau

Kinh Văn

95. atha kho āyasmā mālukyaputto {māluṅkyaputto (sī.)} yena bhagavā tenupasaṅkami ... pe ... ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mālukyaputto bhagavantaṃ etadavoca — “sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti.

“ettha dāni, mālukyaputta, kiṃ dahare bhikkhū vakkhāma! yatra hi nāma tvaṃ, bhikkhu, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto saṃkhittena ovādaṃ yācasī”ti.

“kiñcāpāhaṃ, bhante, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ. appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assan”ti.

 “taṃ kiṃ maññasi, mālukyaputta, ye te cakkhuviññeyyā rūpā adiṭṭhā adiṭṭhapubbā, na ca passasi, na ca te hoti passeyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

“ye te sotaviññeyyā saddā assutā assutapubbā, na ca suṇāsi, na ca te hoti suṇeyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

 “ye te ghānaviññeyyā gandhā aghāyitā aghāyitapubbā, na ca ghāyasi, na ca te hoti ghāyeyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

“ye te jivhāviññeyyā rasā asāyitā asāyitapubbā, na ca sāyasi, na ca te hoti sāyeyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

 “ye te kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā asamphuṭṭhā asamphuṭṭhapubbā, na ca phusasi, na ca te hoti phuseyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

“ye te manoviññeyyā dhammā aviññātā aviññātapubbā, na ca vijānāsi, na ca te hoti vijāneyyanti? atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā”ti? “no hetaṃ, bhante”.

“ettha ca te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati, mute mutamattaṃ bhavissati, viññāte viññātamattaṃ bhavissati. yato kho te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati, mute mutamattaṃ bhavissati, viññāte viññātamattaṃ bhavissati; tato tvaṃ, mālukyaputta, na tena. yato tvaṃ, mālukyaputta, na tena; tato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha. yato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha; tato tvaṃ, mālukyaputta, nevidha, na huraṃ, na ubhayamantarena. esevanto dukkhassā”ti.

atha kho āyasmā mālukyaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. atha kho āyasmā mālukyaputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva — yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. “khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā”ti abbhaññāsi. aññataro ca panāyasmā mālukyaputto arahataṃ ahosīti. dutiyaṃ.

Bấy giờ Tôn giả Māluṅkyaputta đi đến  Thế Tôn … và bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, thật là tốt lành nếu Thế Tôn giảng dạy cho con pháp yếu nghĩa tóm lược. Sau khi được nghe pháp ấy từ Thế Tôn, con sẽ sống một mình, ẩn cư, tinh tấn, nhiệt thành, và kiên trì.”

[ Đức Thế Tôn đáp:]
“Này Māluṅkyaputta, nay ta phải nói gì với các Tỳ-kheo trẻ tuổi khi một Tỳ-kheo như Thầy — già, lớn tuổi, tuổi cao, đời sống sắp hết — lại yêu cầu ta một pháp yếu tóm tắt như thế này?”

“Bạch Thế Tôn, dù con đã già, tuổi cao, đời sống sắp chấm dứt, xin Thế Tôn hãy từ bi giảng pháp yếu cho con. Biết đâu con có thể hiểu được ý nghĩa lời Thế Tôn và trở thành người thừa tự chân chánh của giáo pháp ấy.”

“Này Māluṅkyaputta, Thầy nghĩ sao: Thầy có khởi dục vọng, tham ái hay quyến luyến gì đối với các sắc do mắt nhận biết mà Thầy chưa từng thấy, không đang thấy và cũng không có lý do gì để nghĩ rằng sẽ thấy không?”

“Bạch Thế Tôn, không.”

“Thầy có khởi dục vọng, tham ái hay quyến luyến gì đối với các tiếng do tai nghe … mùi do mũi ngửi … vị do lưỡi nếm … xúc chạm do thân cảm nhận … [73] các pháp do ý nhận biết mà Thầy chưa từng nhận thức, không đang nhận thức và không nghĩ sẽ nhận thức không?”

“Bạch Thế Tôn, không.”

“Này Māluṅkyaputta, về các pháp Thầy đã thấy, nghe, cảm nhận và nhận biết:
Với cái thấy, chỉ nên có cái thấy;
Với cái nghe, chỉ nên có cái nghe;
Với cái cảm nhận, chỉ nên có cái cảm nhận;
Với cái nhận biết, chỉ nên có cái nhận biết.

Khi nào, này Māluṅkyaputta, với cái đã thấy, nghe, cảm nhận và nhận biết,
trong cái thấy chỉ có cái thấy,
trong cái nghe chỉ có cái nghe,
trong cái cảm nhận chỉ có cái cảm nhận,
trong cái nhận biết chỉ có cái nhận biết —
lúc đó Thầy sẽ không  “chấp bởi điều ấy.”
Và khi Thầy không  chấp trong ấy,
thì Thầy không còn “trong ấy.”
Và khi Thầy không chấp thủ
Thầy sẽ không còn “bên nầy, bên kia hay ở giữa”
Chính đây là sự chấm dứt khổ đau.”

“Bạch Thế Tôn, con đã hiểu rõ ý nghĩa lời Thế Tôn dạy một cách tóm lược như sau:
Thấy sắc không chánh niệm,
Chấp tướng đẹp khả ái,
Tâm mê mải cảm thọ,
Buộc ràng vào sắc ấy.
Cảm thọ khởi bên trong,
Duyên từ sắc khả kiến,
Tham sân cùng dấy khởi,
Tâm rối loạn bất an.
Ai tích lũy khổ ấy,
Niết-bàn mãi xa vời.
Cũng như thế âm thanh,
Hương, vị, xúc và pháp,
Nếu tiếp xúc vọng tâm,
Khổ càng thêm dồn dập,
Niết-bàn là xa vời.
Nếu chánh niệm vững vàng,
Thấy sắc mà không đắm,
Tâm xả ly thọ cảm,
Không dính mắc sắc trần.
Ai sống với chánh niệm,
Thấy sắc khởi cảm thọ,
Khổ chẳng còn tăng trưởng,
Dứt dần theo trí tuệ,
Niết-bàn đến gần kề.
Nghe âm thanh chánh niệm,
Ngửi hương chẳng sinh tham,
Nếm vị không đắm nhiễm,
Xúc chạm vẫn xả ly,
Biết pháp trần tịch lặng,
Khổ giảm dần dần tan,
Niết-bàn thật gần bên.

 “Bạch Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa lời dạy tóm lược của Ngài theo cách như vậy.”

“Lành thay, lành thay, này Māluṅkyaputta! Thật tốt lành khi Thầy đã hiểu rõ chi tiết ý nghĩa lời ta đã giảng tóm lược.

(Đức Phật lặp lại toàn bộ bài kệ phía trên).
“Chính như vậy, này Māluṅkyaputta, lời ta dạy tóm lược nên được hiểu rõ như thế.”

Rồi Tôn giả Māluṅkyaputta hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, đứng dậy, đảnh lễ Ngài, đi nhiễu  bên phải, rồi rời đi.

Sau đó, sống một mình, ẩn cư, tinh tấn, nhiệt thành, và kiên trì, Tôn giả Māluṅkyaputta chứng ngộ pháp ấy nhờ tự thân liễu tri, ngay trong đời sống này đã đạt đến mục đích cao thượng mà bậc xuất gia chơn chánh hướng đến — Ngài đã tự mình biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và Tôn giả Māluṅkyaputta đã trở thành một vị A-la-hán.

Chú Thích

Tôn giả Mālunkyāputta (còn gọi là Mālunkyaputta hay Mālukyaputta) là con trai của một vị quan triều đình xứ Kosala, mẹ là bà Mālunkyā. Từ nhỏ ông đã có khuynh hướng tôn giáo, sau trở thành du sĩ, rồi nghe Đức Phật thuyết pháp mà xuất gia, và chứng quả A-la-hán.

Malunkyaputta xuất hiện trong Trung Bộ Kinh số 63 và 64. Các bài kệ của vị nầy cũng xuất hiện trong Theragāthā từ câu 794–817. Cũng có thể thấy vị nầy trong Tăng Chi Bộ Kinh (AN I 248–249), nơi vị nầy một lần nữa xin được thuyết pháp khi đã về già. Chú giải (Spk) giải thích rằng: khi còn trẻ, vị nầy sống buông lung và đắm chìm trong các dục lạc; đến tuổi già, vị nầy mới muốn vào rừng sống ẩn cư và hành thiền.

Theo Sớ giải, Đức Thế Tôn mở đầu pháp thoại với lời vừa để khiển trách, vừa để tán dương. Ngài khiển trách vì vị nầy đã trì hoãn việc tu hành cho đến khi tuổi già, và Ngài tán dương nhằm làm gương cho các Tỳ-kheo trẻ.

Chú giải giải thích adittha là “chưa từng thấy trong kiếp hiện tại” và aditthapubba là “chưa từng thấy trong quá khứ”. Một ví dụ minh họa có thể tìm thấy ở Kinh 42:11 (IV 329,20–22).

Lời dạy tương tự cũng được ban cho vị khổ hạnh Bāhiya Dārucīriya trong Udāna 8.5. Ý nghĩa đoạn này rất cô đọng và đôi khi vượt ra ngoài cấu trúc ngữ pháp thông thường (ví dụ như cách sử dụng na tena và na tattha như thể là chủ từ trong câu).
Sớ giải chú thích Phật ngôn được tóm lược như sau:

• Trong căn bản của sắc — tức là những gì được thấy bởi nhãn thức — thì “chỉ có cái được thấy”.
  Nhãn thức chỉ thấy sắc, không thấy bản thể thường hằng nào cả.
  Cũng như vậy đối với các thức còn lại (tức là các javana – tâm xử lý), thì cũng “chỉ có cái thấy”.
• Hoặc có thể giải thích khác:
  “Cái được thấy trong cái thấy” tức là nhãn thức, nghĩa là nhận thức về sắc trong sắc.
  Từ “chỉ” biểu thị giới hạn (matta-pamāṇa).
  Nghĩa là: “Tâm của tôi sẽ chỉ là nhãn thức đơn thuần.”
  Điều này có nghĩa rằng: cũng như nhãn thức không bị ô nhiễm bởi tham, sân, si khi tiếp xúc với sắc trần, thì tâm xử lý (javana) cũng nên giống như nhãn thức đơn thuần — không bị chi phối bởi lậu hoặc “Tôi sẽ thiết lập tâm mình ở giới hạn là nhãn thức, không để nó vượt quá giới hạn và phát sinh bởi tham, sân, si”.
• Với cái nghe và cái cảm nhận cũng tương tự.
• “Cái được nhận biết”  là pháp được biết bởi ý môn (manodvāravajjana).
  Trong cái được nhận biết ấy, “chỉ có cái được nhận biết” chính là sự hướng tâm đặt làm giới hạn.Cũng như sự hướng tâm không khởi lên tham, sân, si,
  “Tôi sẽ thiết lập tâm mình dừng lại ở mức độ hướng tâm, không để nó phát triển thành lậu hoặc”.
• “Thầy sẽ không bị dính mắc bởi cái đó” (na tena): tức là Thầy sẽ không bị tham, sân, si kích thích hay xúi giục bởi các đối tượng ấy.
• “Thầy sẽ không bị kẹt trong đó” (na tattha):nghĩa là khi không bị chi phối bởi tham ái, Thầy sẽ không bị trói buộc, không bị dính mắc vào cái thấy, cái nghe, cái cảm nhận và cái nhận biết.
• Chú giải về cụm “không ở đây, không ở bên kia, không ở giữa hai bên” cũng giống như phần đã giải thích trước (ở chú thích số 53), nhằm tránh phải chấp nhận ý niệm có một trung ấm (antarabhava) giữa hai đời sống.

Các bài kệ tiếp theo là để khai triển ý nghĩa ngắn gọn mà Đức Phật đã nói.
Từ đó có thể hiểu rằng, vượt quá “chỉ là cái thấy” chính là khi người ta gán cho đối tượng một dấu hiệu hấp dẫn (piyanimitta) — một tính chất lôi cuốn — và từ đó sinh ra các phiền não như tham ái và sân hận.
Nên đọc lại: cittam ass’ upahaññati – nghĩa là “tâm bị xáo trộn bởi điều đó”.

Khīyati no pacīyati – nghĩa là “tâm được đoạn tận, không tích tụ thêm.”
Không có chủ từ rõ ràng, nhưng chú giải cho rằng cả khổ lẫn các phiền não đều có thể là chủ ngữ phù hợp trong câu.

Sớ Giải

95. dutiye mālukyaputtoti mālukyabrāhmaṇiyā putto. etthāti etasmiṃ tava ovādāyācane. iminā theraṃ apasādetipi ussādetipi. kathaṃ? ayaṃ kira daharakāle rūpādīsu pamajjitvā pacchā mahallakakāle araññavāsaṃ patthento kammaṭṭhānaṃ yācati. atha bhagavā “ettha dahare kiṃ vakkhāma? mālukyaputto viya tumhepi taruṇakāle pamajjitvā mahallakakāle araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kareyyāthā”ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ apasādeti nāma.

yasmā pana thero mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kātukāmo, tasmā bhagavā “ettha dahare kiṃ vakkhāma? ayaṃ amhākaṃ mālukyaputto mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kattukāmo kammaṭṭhānaṃ yācati, tumhe nāma taruṇakālepi vīriyaṃ na karothā”ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ ussādeti nāma.

yatra hi nāmāti yo nāma. kiñcāpāhanti kiñcāpi “ahaṃ mahallako”ti ñātaṃ. yadi ahaṃ mahallako, mahallako samānopi sakkhissāmi samaṇadhammaṃ kātuṃ, desetu me, bhante, bhagavāti adhippāyena mahallakabhāvaṃ anuggaṇhanto ovādañca pasaṃsanto evamāha.

adiṭṭhā adiṭṭhapubbāti imasmiṃ attabhāve adiṭṭhā atītepi adiṭṭhapubbā. na ca passasīti etarahipi na passasi. na ca te hoti passeyyanti evaṃ samannāhāropi te yattha natthi, api nu te tattha chandādayo uppajjeyyunti pucchati.

diṭṭhe diṭṭhamattanti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati. cakkhuviññāṇañhi rūpe rūpamattameva passati, na niccādisabhāvaṃ, iti sesaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva cittaṃ bhavissatīti attho. atha vā diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ, rūpe rūpavijānananti attho. mattāti pamāṇaṃ, diṭṭhaṃ mattā assāti diṭṭhamattaṃ, cittaṃ, cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho. idaṃ vuttaṃ hoti — yathā āpāthagatarūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva javanaṃ bhavissati, cakkhuviññāṇapamāṇeneva javanaṃ ṭhapessāmīti. atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ. yathā taṃ na rajjati, na dussati, na muyhati, evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi, nāhaṃ taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti ayamettha attho. eseva nayo sutamutesu.

viññāte viññātamattanti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ, tasmiṃ viññāte viññātamattanti āvajjanapamāṇaṃ. yathā āvajjanena na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanapamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho.

 yatoti yadā. tatoti tadā. na tenāti tena rāgena vā ratto, dosena vā duṭṭho, mohena vā mūḷho na bhavissati. tato tvaṃ mālukyaputta na tatthāti yadā tvaṃ tena rāgena vā dosamohehi vā ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi, tadā tvaṃ na tattha tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā paṭibaddho allīno patiṭṭhito nāma bhavissasi. nevidhātiādi vuttatthameva.

sati muṭṭhāti sati naṭṭhā. tañca ajjhosāti taṃ ārammaṇaṃ gilitvā. abhijjhā ca vihesā cāti abhijjhāya ca vihiṃsāya ca. atha vā “tassa vaḍḍhantī”ti padenāpi saddhiṃ yojetabbaṃ, abhijjhā ca vihesā cāti imepi dve dhammā tassa vaḍḍhantīti attho.

 cittamassūpahaññatīti abhijjhāvihesāhi assa cittaṃ upahaññati. ācinatoti ācinantassa. ārā nibbāna vuccatīti evarūpassa puggalassa nibbānaṃ nāma dūre pavuccati. ghatvāti ghāyitvā. bhotvāti bhutvā sāyitvā lehitvā. phussāti phusitvā. paṭissatoti paṭissatisaṅkhātāya satiyā yutto. sevato cāpi vedananti catumaggasampayuttaṃ nibbattitalokuttaravedanaṃ sevantassa. khīyatīti khayaṃ gacchati. kiṃ taṃ? dukkhampi kilesajātampi. aññataroti asītiyā mahāsāvakānaṃ abbhantaro eko. iti imasmiṃ sutte gāthāhipi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.

“Māluṅkyaputta” ở phần thứ hai có nghĩa là con trai của bà Bà-la-môn Māluṅkyā.

“Ở đây” (ettha) nghĩa là: trong việc vị nầy xin Thế Tôn ban lời giáo huấn.

Qua điều này, Đức Thế Tôn vừa khiển trách vừa tán dương Tôn giả.

Thế nào là khiển trách và tán dương?

Tương truyền rằng, khi còn trẻ, Tôn giả đã buông lung trong các dục trần như sắc, thanh v.v., đến khi về già, ông mới phát tâm muốn sống đời ẩn cư trong rừng và hành thiền, do đó mới đến cầu xin đề mục hành thiền.

Vì vậy, Đức Thế Tôn nói với ý rằng:
“Vậy thì ta nên nói gì với những vị Tỳ-kheo trẻ? Các con cũng sẽ giống như Māluṅkyaputta, buông lung khi còn trẻ rồi về già mới vào rừng tu tập đạo hạnh.”
Bằng lời ấy, Đức Phật ngầm trách Tôn giả.

Tuy nhiên, vì Tôn giả dù đã già vẫn còn tinh tấn, muốn vào rừng sống đời ẩn tu và thực hành chánh pháp, nên Đức Thế Tôn lại có ý tán dương như sau:
“Vậy ta nên nói gì với những người trẻ? Māluṅkyaputta của chúng ta, dù tuổi đã cao vẫn mong muốn hành đạo trong rừng, xin được chỉ dẫn đề mục. Vậy mà các con còn trẻ lại chẳng siêng năng nỗ lực.”

“Yatra hi nāma” nghĩa là “khi ai đó…”;
“Kiñcāpāhaṃ” có nghĩa là: “Dù cho con đã biết rõ mình già yếu, nhưng con vẫn có thể thực hành phạm hạnh. Xin Thế Tôn hãy từ bi chỉ dạy!” — đây là lời bày tỏ lòng tôn kính đối với giáo huấn.

“Adiṭṭhā adiṭṭhapubbā” nghĩa là: những gì chưa từng thấy trong đời này, và chưa từng thấy trong các đời trước.
“Na ca passasi” là: hiện tại cũng không thấy.
“Na ca te hoti passeyya” là: không có lý do gì để nghĩ rằng sẽ thấy.
Thế Tôn hỏi: “Vậy thì, với các pháp hoàn toàn không có mặt ấy, làm sao có thể khởi lên tham dục, ái luyến?”

“Diṭṭhe diṭṭhamattaṃ”: Trong cảnh sắc, nơi mắt và nhãn thức tiếp xúc, chỉ nên có “cái được thấy”. Nhãn thức chỉ biết sắc, không suy diễn bản thể thường hằng, v.v.

Do đó, tâm (javana) của ta sẽ chỉ là thị giác, không đi xa hơn.
Tâm ấy sẽ không bị tham sân si lôi kéo; chỉ dừng ở mức độ “thấy mà thôi”.

Hoặc có thể hiểu:
“Cái được thấy” là sắc được thấy bởi nhãn thức,
“Trong cái thấy chỉ là cái thấy” là ba tâm: tiếp nhận (sampaṭicchana), kiểm tra (santīraṇa), xác định (voṭṭhabbana). Tâm dừng ở mức ấy, không khởi tâm tham, sân, si.

“Viññāte viññātamattaṃ”: Đối với các pháp do ý môn nhận biết,
Tâm chỉ nên dừng ở mức độ khán ý môn (manodvārāvajjana).
Không để khởi lên tham sân si — đó là lập nguyện giữ tâm không vượt quá giới hạn.

“Yato – tato – na tena”:
Khi nào (yato) tâm không bị kích động bởi tham, sân, si, thì
Lúc ấy (tato), ông không bị dính mắc bởi cái ấy (na tena),
Và không bị trói buộc trong cảnh ấy (na tattha).

“Nevidha na huraṃ na ubhayamantarena”:
Không ở đây, không ở bên kia, không ở khoảng giữa —
 tránh luận điểm về trạng thái trung ấm (antarābhava).

“Sati muṭṭhā”: nghĩa là mất chánh niệm.
“Tañca ajjhosa”: là nuốt trọn cảnh trần ấy.
“Abhijjhā ca vihesā ca”: nghĩa là tham ái và tổn hại,
cũng có thể hiểu là: các pháp này phát triển mạnh mẽ nơi người ấy.

“Cittamassūpahaññati”: Tâm của người ấy bị tổn hại do tham và sân.

“Ācinato”: do tích lũy liên tục.
“Ārā nibbānaṃ vuccati”: Với người như vậy, Niết-bàn thật là xa vời.

“Ghatvā”: là ngửi mùi,
“Bhotvā”: là nếm, nuốt,
“Phussā”: là tiếp xúc,
“Paṭissatā”: là có chánh niệm.

“Vedanaṃ sevato”: là cảm thọ liên kết với Thánh đạo.
“Khīyati no pacīyati”: nghĩa là: được đoạn tận, không tích lũy thêm.
Tuy không nêu rõ chủ ngữ, nhưng theo Chú giải thì khổ và phiền não đều được hàm ý là bị đoạn trừ.

“aññataroti asītiyā mahāsāvakānaṃ abbhantaro eko”: là một trong số 80 vị đại đệ tử.

Như vậy, trong bài kinh này, các bài kệ cũng diễn giải chủ đề luân hồi (vaṭṭa) và thoát ly luân hồi khổ (vivaṭṭa).