BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Sáu, ngày 04, tháng 04, 2025

MÔN HỌC THẮNG PHÁP PHỔ THÔNG
THẮNG PHÁP TẬP YẾU (ABHIDHAMMA SANGAHA)

Bài 122. Ārammaṇapaccayo – Cảnh duyên . 

Cảnh - Ārammaṇa -  nghĩa là đối tượng của tâm hướng hay cái gì tâm nhận biết.  Cảnh duyên là mối quan hệ trong đó một pháp làm đối tượng cho tâm thức (bao gồm tâm và thuộc tánh của tâm). Ví dụ là khi mắt thấy một hình ảnh. Hình ảnh đó là đối tượng (cảnh), và nhãn thức sinh khởi dựa trên đối tượng này. Như vậy, hình ảnh trở thành cảnh duyên cho nhãn thức.

Năng duyên ở đây là tất cả pháp chơn đế và tục đế.

Sở duyên là 121 tâm và 52 thuộc tánh

Trong mỗi khoảnh khắc tâm sinh khởi, luôn có một cảnh hiện diện. Cảnh có thể là:

• Vật chất (rūpa): hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm.
• Danh pháp (nāma): pháp trừu tượng như tư tưởng, ký ức, cảm xúc.

Cảnh là điều kiện không thể thiếu để một tâm sinh khởi. Không có cảnh, tâm không thể hoạt động. Cảnh duyên có thể chia thành 6 loại tương ứng với 6 căn:

• Cảnh sắc (hình ảnh) là đối tượng của nhãn thức.
• Cảnh thinh (âm thanh) là đối tượng của nhĩ thức.
• Cảnh khí (mùi) là đối tượng của tỷ thức.
• Cảnh vị (chua, cay, mặn ngọt..) là đối tượng của thiệt thức
• Cảnh xúc  (xúc chạm) là đối tượng của thân thức.
• Cảnh pháp (các pháp thuộc tâm, thuộc tánh của tâm , sắc tế, niết bàn, pháp thi thiết)

Một vài điều cần lưu ý theo Thắng Pháp Abhidhamma:

a.     Tất cả pháp đều có thể biết bời tâm dù tục đế, chân đế, hữu vi, vô vi, ba thời hay ngoại thời.

b.    Cảnh  và tâm là sự tương tác hai chiều chứ không phải hoàn toàn do tâm hay do cảnh.

c.     Cảnh duyên không chỉ là điều kiện cho tâm sinh khởi, mà còn ảnh hưởng đến trạng thái tâm:

·         Cảnh hấp dẫn có thể dẫn đến tham ái.

·         Cảnh khó chịu dễ sinh sân hận.

·         Cảnh trung tính có thể khiến tâm thờ ơ, thiếu tỉnh thức.

d.    Do đó, thái độ tư duy và điều chỉnh sự tiếp xúc với cảnh là một phần cốt lõi trong việc tu tập chánh niệm và định.

Ngài Silananda có chú thích là: Hai từ “Ārammaṇa” và “Ālambana” phát âm  giống nhau. Chúng được dùng chung là một. Nghĩa thứ hai là một cái gì đó để nắm giữ vào. Nó được so sánh với một cây trượng hay cây gậy. Đó là vì nếu một người yếu đuối hay tàn tật thì phải dựa vào một cây gậy hay cây trượng để đứng dậy hay đứng thẳng. Cũng theo cách đó, những đối tượng (cảnh) đóng vai trò là một cây gậy hay cây trượng cho tâm (Citta) và các tâm sở (Cetasika). Tâm (Citta) và các tâm sở (Cetasika) chỉ có thể sanh lên khi nào có đối tượng. Khi không có đối tượng thì không thể có tâm (Citta) và các tâm sở (Cetasika) sanh lên. Nó cũng được so sánh với một sợi dây thừng. Để hướng dẫn một người mù đi đến một nơi nào đó thì các bạn giăng ra một sợi dây thừng để người đó có thể nắm vào. Cũng theo cách đó, những đối tượng là những thứ được tâm (Citta) và các tâm sở (Cetasika) nắm giữ vào.  

Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu đoạn giải về “cảnh duyên”

2. Cảnh duyên (Ārammaṇapaccayo)

Cảnh duyên là sự trợ giúp bằng cách làm đối tượng tác động. Như ánh sáng cuối đường hầm giúp người đi tới, men theo lối ấy.

Chánh tạng giải thích:

Ārammaṇapaccayo’ti-rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo – Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo – Gandhāyatanaṃ – ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo – Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo – Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ – manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo Sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena  paccayo – Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo.

Gọi là cảnh duyên như sắc xứ trợ nhãn thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Thinh xứ trợ nhĩ thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Khí xứ trợ tỷ thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Vị xứ trợ thiệt thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Xúc xứ trợ thân thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Sắc xứ, thinh xứ, khí xứ, vị xứ, xúc xứ trợ ý giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Tất cả pháp trợ ý thức giới và các pháp tương ưng bằng cảnh duyên – Những pháp nào sanh khởi, tức tâm và tâm sở, do bắt lấy pháp chi chi, thì pháp chi chi ấy trợ pháp tâm và tâm sở ấy bằng cảnh duyên.

Chú giải:

Sắc xứ (rūpāyatanaṃ) tức là sắc cảnh sắc. Nhãn thức giới (cakkhuviññāṇadhātuyā và các pháp tương ưng taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm nhãn thức và 7 tâm sở tợ tha biến hành phối hợp tâm nhãn thức.

Thinh xứ (saddāyatanaṃ) tức là sắc cảnh thinh. Nhĩ thức giới và các pháp tương ưng (sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm nhĩ thức và 7 tâm sở tợ tha biến hành phối hợp tâm nhĩ thức.

Khí xứ (gandhāyatanaṃ) tức là sắc cảnh khí. Tỷ thức giới và các pháp tương ưng (ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm tỷ thức và 7 tâm sở tợ tha biến hành phối hợp tâm tỷ thức.

Vị xứ (rasāyatanaṃ) tức là sắc cảnh vị. 313 Toát yếu A-tỳ-đàm Thiệt thức giới và các pháp tương ưng (jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm thiệt thức và 7 tâm sở tợ tha biến hành phối hợp tâm thiệt thức.

Xúc xứ (phoṭṭhabbāyatanaṃ) tức là sắc cảnh xúc (đất, lửa, gió). Thân thức giới và các pháp tương ưng (kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm thân thức và 7 tâm sở tợ tha biến hành phối hợp tâm thân thức.

Sắc, thinh, khí, vị, xúc xứ gom lại thành cảnh ngũ (pañcārammaṇaṃ)

Ý giới và các pháp tương ưng (manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 2 tâm tiếp thâu, 1 tâm khai ngũ môn, và 10 tâm sở tợ tha (trừ cần, hỷ, dục) phối hợp tâm ý giới.

Tất cả pháp (sabbe dhammā) ở đây nói đến cảnh pháp (dhammārammaṇa) tức là tất cả tâm, tâm sở, sắc thần kinh, sắc tế, níp-bàn và pháp chế định.

Ý thức giới và các pháp tương ưng (manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ) tức là 108 tâm (trừ ngũ song thức và 3 ý giới) và 52 tâm sở phối hợp ý thức giới. Những pháp nào sanh khởi, tức tâm và tâm sở (ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhamma) là 121 tâm và 52 tâm sở nói chung. Do bắt lấy pháp chi chi (yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha) tức là nói đến sáu cảnh mà tâm biết, đó là cảnh sắc, cảnh thinh, cảnh khí, cảnh vị, cảnh xúc và cảnh pháp.

Chi pháp tổng quát cảnh duyên là:

Năng duyên tức cảnh danh pháp, cảnh sắc pháp, cảnh níp bàn, cảnh chế định, trợ sở duyên sanh tức là 121 tâm và 52 tâm sở phối hợp.

Tỳ khưu Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình

@@@@@
I. Giới thiệu về tính năng mới của Room Level DELUXE

-   Hi-Fi Audio & Multichannel (Up to 3 Speakers at once)

-      Hi-Fi là từ viết tắt của “high fidelity”, có nghĩa là độ chân thực cao. Khi nói “âm thanh Hi-Fi” tức là âm thanh có độ chân thực cao, sống động, không bị méo âm hoặc bị lẫn tạp âm và gần như không có gì khác so với âm thanh gốc.

-      Multichannel (cho phép người dùng có thể kết nối nhiều kênh âm thanh cùng lúc ‘Room Level DELUXE cho phép sử dụng 3 kênh âm thanh cùng lúc’

     Minh hoạ về Multichannel

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II.Quy tắc chung khi sử dụng Multichannel:

-   TT Giác Đẳng với vai trò điều hợp sẽ bật micro để điều hợp thảo luận và TT Tuệ Siêu – TT Tuệ Quyền – TT Pháp Tân – TT Pháp Đăng – Sư Nguyên Thông sẽ đảm trách vai trò là người trả lời và chư vị khi được thỉnh mời thì trực tiếp bật micro để người điều hợp biết là mình có thể tham gia mà không cần phải gửi text trên Room. Khi câu thảo luận được nêu ra hoàn tất thì chư vị có thể bắt đầu trả lời luôn mà không cần phải chờ đợi như trước. (Những ngày qua TT Tuệ Siêu đã sử dụng rất quen thuộc tính năng nầy).

-   Các MC có thể cầm micro liên tục khi dẫn chương trình cho đến khi đọc nội dung bài học mà không cần phải tắt micro.

-   Ví dụ: TT Tuệ Siêu là vị dẫn nhập cho chương trình mỗi ngày và với Multichannel thì khi nghe lời thỉnh mời TT Tuệ Siêu sẽ chủ động bật micro mà không cần chờ MC ‘hỏi Ngài có nghe âm thanh rõ không or phải cho biết tín hiệu’.

-   Các MC là “admin @ (A)” hoan hỷ lưu ý vì có thể cầm 3 micro cùng lúc nên phải để ý những người tham gia nếu thấy có tín hiệu cầm micro thì dùng chức năng (hạn chế or bỏ qua thành viên).