Cūḷanāradajātakaṃ (jātaka 477)

surā visaṃ pavuccati
itthiyo papāto akkhāto
lābho siloko paṅko
issarānaṃ āsīviso

Rượu là độc dược,
Nữ sắc là vực sâu
Lợi danh  là bùn lầy
Vua chúa là rắn độc

Câu chuyện thời Phật trụ thế

Tại Xá-vệ, trong một gia đình nọ có cô con gái vừa tới tuổi cập kê rất xinh đẹp. Mẹ cô nghĩ: “Con gái ta đã đến tuổi. Ta sẽ lựa một vị tỳ  khưu Thích tử, khiến vị ấy hoàn tục lấy con mình, biết đâu nhờ thế mà có mái ấm lâu dài”. Nghĩ vậy bà bắt đầu việc đón các tỳ khưu đi khất thực ngang mỗi ngày để cúng dường thực phẩm đồng thời cũng tìm nhân tuyển thích hợp làm rể tương lai cho mình.

Bấy giờ có một vị tỳ khưu mới tu xuất thân gia đình quý tộc. Sau khi thọ đại giới không lâu, vị nầy trở nên chú trọng ngoại hình mà ít lo tu tập nội tâm. Một buổi sáng vị tỳ khưu nầy đi khất thực ngang nhà có cô con gái đẹp. Người mẹ thoạt trông thấy đã ưng bụng nghĩ rằng vị tu sĩ trẻ nầy thích hợp làm rể mình. Rồi bà mời vị tỳ khưu trẻ vào nhà cúng dường thực phẩm thịnh soạn. Bà cũng ngỏ lời mời thỉnh vị ấy ghé nhà thọ thực thường xuyên.

Những lần sau nầy, vị tỳ khưu trẻ đến nhà thọ thực đều gặp cô con gái của bà thí chủ với nhan sắc xinh đẹp, duyên dáng, thân thiết. Có lần bà thí chủ nói rằng “Trong nhà này tiền bạc không thiếu, nhưng ta không có con trai hay con rể coi sóc trong ngoài” Nghe vậy, vị tỳ-kheo cảm thấy chột dạ, nghĩ: “Sao bà ấy lại nói thế?”

Vị tỳ khưu trẻ không làm chủ được phiền não, nghĩ: “Giờ ta không thể tiếp tục sống trong giáo pháp của Đức Phật nữa.” Thầy nói: “Tôi sẽ về chùa, giao trả y bát, rồi quay lại. Xin hãy gửi y phục cho tôi đến đó.”

Về chùa, thầy đến gặp thầy tế độ thưa rằng: “Con chán nản cuộc tu rồi.” Các thầy đưa thầy ấy đến trình đức Phật.

Đức Phật hỏi: “Nghe nói con chán nản, có đúng vậy không?”

— “Dạ đúng, bạch Thế Tôn.”

— “Vì ai mà con chán nản?”

— “Vì một cô gái, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật nói: “Này tỳ-kheo, thuở trước khi con sống trong rừng tu hành, cũng chính cô ta khiến con phá giới, xuýt gây tai họa lớn. Tại sao nay con lại vì cô ta mà chán nản?”

Câu chuyện tiền thân

Xưa kia, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sinh trong một gia đình Bà-la-môn giàu có ở xứ Kāsi. Ngài học rộng, lập gia đình, sinh được một người con trai. Vợ Ngài qua đời. Ngài nghĩ: “Như vợ ta đã chết, một ngày kia ta cũng chết. Ta nên từ bỏ đời sống gia đình.” Rồi từ bỏ tất cả, dắt con trai vào rừng, cả hai đều xuất gia làm đạo sĩ, sống bằng trái cây trong rừng, tu tập thiền định và thần thông.

Lúc ấy, có nhóm cướp từ vùng biên đi cướp làng, bắt người, lấy tài sản rồi trở về. Trong số bị bắt có một cô gái đẹp, thông minh. Cô nghĩ: “Nếu ta ở lại, sẽ bị dùng như nô lệ. Ta phải tìm cách trốn.” Cô nói: “Cho tôi đi vệ sinh.” Rồi nhân cơ hội đó, cô lừa bọn cướp và trốn vào rừng.

Sáng hôm sau, cô băng ngang khu rừng nơi cha con vị đạo sĩ sống. Khi đạo sĩ cha đang đi hái trái cây, cô nhìn thấy đạo sĩ trẻ và quyến rũ cậu bằng ái dục, khiến vị ấy phá giới và sống theo lời cô sai khiến.

Cô nói: “Sống trong rừng làm gì? Hãy về làng sống, có nhiều lạc thú hơn.”
Cậu đồng ý: “Cha tôi đang đi hái trái cây, chờ ông về rồi ta đi cùng.”

Cô nghĩ: “Thanh niên này còn ngây thơ, nhưng người cha chắc già, nếu ông ấy bắt gặp ta, sẽ đánh đuổi ta khỏi rừng. Ta nên bỏ đi trước.” Cô bảo: “Tôi đi trước, anh cứ theo sau theo con đường này.” Rồi bỏ đi.

Cô gái đi rồi, đạo sĩ trẻ  trở nên buồn bã, nằm rũ rượi trong lều. Khi Bồ-tát trở về, thấy dấu chân phụ nữ, lo sợ con mình đã phá giới. Ngài vào lều, thấy con buồn bã, bèn nói:

“Con không chặt củi, cũng chẳng gánh nước, cũng không nhóm lửa. Sao lại nằm thở than vậy?”

Người con đáp:

“Con không chịu nổi cảnh sống trong rừng. Xin cha cho phép con trở về làng. Xin cha dạy con cách sống nơi đó.”

Bồ-tát nghe vậy ôn tồn  nói:

“Nếu con bỏ rừng về làng, hãy nhớ lời cha dặn: Đừng uống độc dược, tránh vực thẳm, chớ sa bùn lầy, phải tránh rắn độc.”

Người con hỏi ý nghĩa: Xin cha nói rõ độc dược, vực sâu, bùn lầy, và rắn độc là gì?

Bồ-tát giảng giải:

Rượu là độc dược, khiến người mê mờ thần trí.”. Phụ nữ quyến rũ người, như gió thổi bông bay vào vô định nên gọi là “vực thẳm”. Danh vọng, tiền tài khiến người ta ngụp lặn không lối ra nên gọi là “bùn lầy”. Vua chúa là người có quyền sanh sát khi ở gần có thể mất mạng bất cứ lúc nào nên gọi là  rắn độc.

Nghe xong, đạo sĩ trẻ đổi ý, nói: “Cha ơi, con không muốn trở lại thế gian nữa.” Bồ-tát dạy thiền từ bi, nhờ đó người con đắc thiền định và thần thông. Cả hai cha con sau khi mạng chung đều sinh về cõi Phạm thiên.

Đức Phật kết thúc câu chuyện:
“Cô gái trong truyện là cô gái ngày nay, vị tỳ-kheo con là đạo sĩ con bị quyến rũ, và ta chính là người cha đạo sĩ ngày xưa.”

Và Bậc Đạo Sư cũng dạy thêm:

• Khi vào nhà người để khất thực, chỉ nên ăn vừa phải.
• Không nhìn nữ sắc, giữ tâm không tham ái.
• Tránh chỗ ăn chơi, quán rượu, chợ ồn ào như tránh đường hiểm trở.

Vì tỳ khưu trẻ nghe Phật dạy hướng tâm quyết chí tu tập sau nầy chứng thánh quả.