Phật pháp dạy rằng dù tự tôn, tự thị, tự ti đều bắt nguồn từ ảo tưởng ngã chấp. Khi một người có đủ sáng suốt để thấy sự vô nghĩa của sự so sánh “quả cam với quả tá”" thì không bận lòng với chuyện hơn thua ở đời. Không phải chỉ có kiêu căng mới là “mạn” mà tât cà sự so đo giữa cá nhân với cá nhân hay tất cả chấp thủ nhân ngã bỉ thử đều là tập táp phiền não nhiều đời. Chỉ là phiền não không hơn không kém.

Kinh Văn

“Này này chư Tỳ khưu, khi cái hiện hữu, do chấp thủ vào cái gì mà khởi lên ý nghĩ: ‘Ta hơn,’ ‘Ta bằng,’ hay ‘Ta thua’?”

“Bạch Thế Tôn, đối với chúng con giáo pháp bắt nguồn từ Đức Thế Tôn…”

“Này này chư Tỳ khưu, khi con mắt hiện hữu, do chấp thủ vào con mắt, khổ và lạc khởi lên ở nội tâm. Khi tai hiện hữu… ý hiện hữu, do chấp thủ vào ý mà khởi lên ý nghĩ: ‘Ta hơn,’ ‘Ta bằng,’ hay ‘Ta thua’?”

“Các Thầy nghĩ sao, này chư Tỳ khưu, con mắt là thường hay vô thường?”

“Là vô thường, bạch Thế Tôn.”

“Cái gì là vô thường thì là khổ hay lạc?”

“Là khổ, bạch Thế Tôn.”

“Nhưng nếu không chấp thủ vào cái vô thường, khổ, và chịu sự biến hoại, thì có khởi lên ý nghĩ: ‘Ta hơn,’ ‘Ta bằng,’ hay ‘Ta thua’?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Tai… Ý là thường hay vô thường?... Nhưng nếu không chấp thủ vào cái vô thường, khổ, và chịu sự biến hoại, thì có khởi lên ý nghĩ: ‘Ta hơn,’ ‘Ta bằng,’ hay ‘Ta thua’?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Thấy được như vậy, này này chư Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử đã được học phát khởi nhàm chán đối với con mắt… đối với ý. Khi phát khởi nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, tâm được giải thoát. Khi tâm được giải thoát, vị ấy biết: ‘Tâm đã được giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.’”

Chú Thích

Theo Phật học thì tất cả ý niệm tự cao, tự thị, tự ti đều là mạn chấp, một thứ phiền não ăn sâu trong tâm khảm nhiều đời của chúng sanh.

Mạn chấp thuộc thượng phần kiết sử mà chỉ đạo quả A la hán mới đọan tận.

Theo Thắng Pháp Abhidhamma thì mặc dù mạn chấp liên quan tới ảo giác về bản thân nhưng không phải là tà kiến như thân kiến. Điểm nầy cần được đặc biệt lưu ý.

Một cách đoạn trừ mạn chấp là nhìn vào bản chất vô thường của sáu giác quan. Tất cả hiện hữu chỉ là hiện tượng sanh diệt.

Sớ Giải

105-113. dutiye vedanāsukhadukkhaṃ kathitaṃ, taṃ pana vipākasukhadukkhaṃ vaṭṭati. tatiye dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. catutthe lokassāti saṅkhāralokassa. pañcamādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ khandhiyavagge vuttanayameva.

105–113. Trong bài thứ hai (mục 106), nói về lạc thọ và khổ thọ, điều ấy có thể được hiểu là lạc thọ và khổ thọ thuộc về quả dị thục (vipāka).
Trong bài thứ ba (mục 107), khi nói đến "khổ", thì đó là luân hồi khổ (vaṭṭadukkha).
Trong bài thứ tư (mục 108), khi nói đến "thế giới", đó là thế giới hữu vi (saṅkhāraloka).
Còn những điều cần được nói đến trong các bài từ thứ năm trở đi (tức các mục 109–113), thì nên hiểu theo cách trình bày trong phẩm Khandha (tức Khandhavagga).