III. Tam đề Quả (Vipākattika):

Tam đề quả là đầu đề bán chiết _ vô dư. Tam đề quả có ba pháp:

a.      Các pháp dị thục quả (vipākā dhammā)

b.      Các pháp dị thục nhân (vipākadhammadhammā)

c.       Các pháp phi quả phi nhân (nevavipākanavipākadhammadhammā)

a.      Các pháp dị thục quả (vipākā dhammā)

991. Katame dhammā vipākā? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā vipākā.

Thế nào là các pháp dị thục quả? Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn là dị thục quả của các pháp thiện và bất thiện dục giới, sắc giới, vô sắc giới, siêu thế. Đây là các pháp dị thục quả.

1390. Katame dhammā vipākā? Catūsu bhūmīsu vipāko – ime dhammā vipākā.

Thế nào là các pháp dị thục quả? Dị thục quả thuộc bốn địa vức. Đây là các pháp dị thục quả.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 52 tâm quả với 38 thuộc tánh của chúng.

Chú giải: Dị thục quả nghĩa là sự chín muồi của thiện và bất thiện có mối tương quan đặc biệt (nghiệp quả) (aññamaññavisiṭṭhānaṃ kusalākusalānaṃ pakā’ ti vipākā). Nghiệp dị thời tạo quả dị thục.

Dục giới có quả thiện và quả bất thiện. Sắc giới, vô sắc giới, siêu thế chỉ có quả thiện.

Phân tích các pháp dị thục quả: 52 tâm quả với 38 thuộc tánh của tâm quả, nói chi tiết là dục giới có 7 tâm quả bất thiện với 10 thuộc tánh, 16 quả thiện với 33 thuộc tánh; Sắc giới có 5 tâm quả với 35 thuộc tánh; Vô sắc giới có 4 tâm quả với 30 thuộc tánh; Siêu thế có 20 tâm quả với 36 thuộc tánh.

b.      Các pháp dị thục nhân (vipākadhammadhammā)

992. Katame dhammā vipākadhammadhammā? Kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā vipākadhammadhammā.

Thế nào là các pháp dị thục nhân? Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn là các pháp thiện và bất thiện thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới và siêu thế. Đây là các pháp dị thục nhân.

1391. Katame dhammā vipākadhammadhammā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ akusalaṃ – ime dhammā vipākadhammadhammā.

Thế nào là các pháp dị thục nhân? Thiện trong bốn địa vức và bất thiện. Đây là các pháp dị thục nhân.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 37 tâm thiện, 12 tâm bất thiện, cùng với 52 thuộc tánh tương ưng các tâm ấy.

Chú giải: Dị thục nhân là những gì chất chứa quả dị thục (vipākaṃ dhāretī’ ti vipakadhammo). Pháp dị thục nhân là những pháp căn nhân của quả dị thục, tác thành quả dị thục, sản sanh quả dị thục (vipākadhammadhammā’ ti vipākajanakatthena vipākasabhavā vipākapakatikā dhamma).

Phân tích pháp dị thục nhân: 37 tâm thiện với 38 thuộc tánh tương ưng, tức là 8 tâm thiện dục giới với 38 thuộc tánh, 5 thiện sắc giới với 35 thuộc tánh, 4 thiện vô sắc giới với 30 thuộc tánh, 20 thiện siêu thế với 36 thuộc tánh; 12 tâm bất thiện với 27 thuộc tánh tương ưng, tức là 8 tâm tham với 22 thuộc tánh, 2 tâm sân với 22 thuộc tánh, 2 tâm si với 16 thuộc tánh.

c.       Các pháp phi quả phi nhân (nevavipākanavipākadhammadhammā)

993. Katame dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā? Ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā.

Thế nào là các pháp phi quả phi nhân? Các pháp vô ký phi thiện phi bất thiện phi quả nghiệp, tất cả sắc và vô vi giới. Đây là các pháp phi quả phi nhân.

1392. Katame dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā? Tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca – ime dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā.

Thế nào là các pháp phi quả phi nhân? Vô ký tố trong ba địa vức, sắc pháp và níp-bàn. Đây là các pháp phi quả phi nhân.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 11 tâm tố dục giới với 35 thuộc tánh tương ưng, 5 tâm tố sắc giới với 35 thuộc tánh tương ưng, 4 tâm tố vô sắc giới với 30 thuộc tánh tương ưng; 28 sắc pháp và níp-bàn.

Chú giải: Pháp phi quả phi nhân là pháp không phải dị thục của nghiệp, cũng không phải thành nghiệp sanh quả dị thục. Tâm vô ký tố (kiriyābyākata) không phải là thiện, không phải là bất thiện, cũng không phải là quả dị thục của nghiệp thiện hay bất thiện (neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā’ ti kiriyābyākatā); Sắc pháp là sắc uẩn nên không là nghiệp cũng không là quả của nghiệp; níp-bàn là phi uẩn nên không là nghiệp không là quả của nghiệp.

Tỳ kheo Tuệ Siêu biên soạn.