IV. TAM ĐỀ BỊ THỦ (UPĀDINNATTIKA):

Tam đề bị thủ là đầu đề chiết bán _ vô dư. Tam đề bị thủ có ba pháp:

a. Các pháp bị thủ cảnh thủ (upādinnupādāniyā dhammā)
b. Các pháp bất bị thủ cảnh thủ (anupādinnupādāniyā dhammā)
c. Các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ (anupādinnānupadāniyā dhammā)

a.    Các pháp bị thủ cảnh thủ (upādinnupādāniyā dhammā)

994. Katame dhammā upādinnupādāniyā? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; yañca rūpaṃ kammassa katattā – ime dhammā upādinnupādāniyā.

Thế nào là các pháp bị thủ cảnh thủ? Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn là dị thục quả của pháp thiện và bất thiện cảnh lậu thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới; bất cứ sắc nào do nghiệp sanh. Đây là các pháp bị thủ cảnh thủ?

1393. Katame dhammā upādinnupādāniyā? Tīsu bhūmīsu vipāko, yañca rūpaṃ kammassa katattā – ime dhammā upādinnupādāniyā.

Thế nào là các pháp bị thủ cảnh thủ? Dị thục quả trong ba địa vức, bất cứ sắc nào do nghiệp sanh. Đây là các pháp bị thủ cảnh thủ?

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 23 tâm quả dục giới với 33 thuộc tánh tương ưng; 5 tâm quả sắc giới với 35 thuộc tánh tương ưng; 4 tâm quả vô sắc giới với 30 thuộc tánh tương ưng; cùng 18 sắc nghiệp.

Chú giải: Thủ (upādāna) có bốn thứ, dục thủ (ái - taṇhā), kiến thủ, giới cấm thủ, ngã chấp thủ (ba thủ nầy là tà kiến - diṭṭhi).

Pháp chi là kết quả do nghiệp ái chấp và kiến chấp, pháp ấy gọi là pháp bị thủ (taṇhādiṭṭhīhi upetera kammunā ādinnā phalabhāvena gahitā’ ti upādinnā). Chỉ cho uẩn quả hiệp thế và sắc nghiệp.

Pháp nào là cảnh duyên cho thủ, là đối tượng của pháp thủ, pháp ấy gọi là pháp cảnh thủ (upādānassa ārammaṇāpaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ ārammaṇabhāvaṃ upagantvā upādānasambandhena upādānānaṃ hitā’ ti upādāniyā). Pháp cảnh thủ là pháp hiệp thế.

Các pháp sắc và phi sắc được sanh do nghiệp hữu lậu, các pháp ấy vừa là bị thủ vừa là cảnh thủ, gọi là pháp bị thủ cảnh thủ.

b.    Các pháp bất bị thủ cảnh thủ (anupādinnupādāniyā dhammā)

995. Katame dhammā anupādinnupādāniyā? Sāsavā kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā; yañca rūpaṃ na kammassa katattā – ime dhammā anupādinnupādāniyā.

Thế nào là các pháp bất bị thủ cảnh thủ? Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn là các pháp thiện và bất thiện cảnh lậu thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới; các pháp vô ký phi thiện phi bất thiện phi nghiệp quả, bất cứ sắc nào không do nghiệp tạo. Đây là các pháp bất bị thủ cảnh thủ.

1394. Katame dhammā anupādinnupādāniyā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ , yañca rūpaṃ na kammassa katattā – ime dhammā anupādinnupādāniyā.

Thế nào là các pháp bất bị thủ cảnh thủ? Thiện trong ba địa vức, bất thiện, vô ký tố trong ba địa vức, bất cứ sắc nào không do nghiệp tạo. Đây là các pháp bất bị thủ cảnh thủ.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 12 tâm bất thiện với 27 thuộc tánh; 17 tâm thiện hiệp thế với 38 thuộc tánh; 20 tâm tố với 35 thuộc tánh; sắc phi nghiệp (17 sắc do tâm sanh, 15 sắc do quí tiết sanh, 14 sắc do vật thực sanh).

Chú giải: Những danh uẩn bất thiện, thiện và tố dục giới, sắc giới, vô sắc giới, sắc uẩn phi nghiệp sanh, những pháp ấy không do nghiệp thủ tạo sanh nhưng vẫn còn là cảnh duyên của thủ, nên gọi là các pháp bất bị thủ cảnh thủ.

c.     Các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ (anupādinnānupadāniyā dhammā)

996. Katame dhammā anupādinnaanupādāniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anupādinnaanupādāniyā.

Thế nào là các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ? Các đạo bất liên quan luân hồi, các sa-môn quả, vô vi giới. Đây là các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ.

1395. Katame dhammā anupādinnaanupādāniyā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ime dhammā anupādinnaanupādāniyā.

Thế nào là các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ? Bốn đạo bất liên quan luân hồi, bốn sa-môn quả, vô vi giới. Đây là các pháp bất bị thủ phi cảnh thủ.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 4 hoặc 20 tâm đạo, 4 hoặc 20 tâm quả siêu thế, cùng với 36 thuộc tánh tương ưng đạo quả, níp-bàn.

Chú giải: Pháp siêu thế là pháp bất bị thủ vì pháp ấy không do nghiệp thủ ái và tà kiến tạo thành; là pháp phi cảnh thủ bởi pháp ấy không là đối tượng bị pháp thủ ái và tà kiến biết.

Tỳ kheo Tuệ Siêu biên soạn.