Kinh Văn

 906. ekaṃ samayaṃ āyasmā anuruddho sāvatthiyaṃ viharati salaḷāgāre. tatra kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi ... pe ... etadavoca — “seyyathāpi, āvuso, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā. atha mahājanakāyo āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ {kuddālapiṭakaṃ (bahūsu)} ādāya — ‘mayaṃ imaṃ gaṅgānadiṃ pacchāninnaṃ karissāma pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāran’ti. taṃ kiṃ maññathāvuso, api nu so mahājanakāyo gaṅgānadiṃ pacchāninnaṃ kareyya pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāran”ti? “no hetaṃ, āvuso”. “taṃ kissa hetu”? “gaṅgā, āvuso, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā. sā na sukarā pacchāninnaṃ kātuṃ pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāraṃ. yāvadeva ca pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.
“evameva kho, āvuso, bhikkhuṃ cattāro satipaṭṭhāne bhāventaṃ cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarontaṃ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ — ‘ehambho purisa, kiṃ te ime kāsāvā anudahanti? kiṃ muṇḍo kapālamanusañcarasi? ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohī’”ti.
“so vata, āvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāvento cattāro satipaṭṭhāne bahulīkaronto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati. taṃ kissa hetu? yañhi taṃ, āvuso, cittaṃ dīgharattaṃ vivekaninnaṃ vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ taṃ vata hīnāyāvattissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati. kathañcāvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāveti, cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarotīti? idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ... pe ... vedanāsu ... pe ... citte ... pe ... dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. evaṃ kho, āvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāveti, cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarotī”ti. aṭṭhamaṃ.

Một thuở, Tôn giả Anuruddha trú tại Sāvatthī trong một am thất dưới cây salaḷa. Tại đó, Tôn giả Anuruddha nói với các vị Tỳ khưu như sau:

“Này các hiền hữu, sông Hằng chảy xuôi, nghiêng và hướng về phía đông. Bây giờ, giả sử có một đám đông lớn người mang theo xẻng và rổ đến, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ làm cho sông Hằng này chảy xuôi, nghiêng và hướng về phía tây.’ Các hiền hữu nghĩ sao, đám đông ấy có thể làm cho sông Hằng chảy về phía tây được không?”

“Thưa không, hiền hữu. Vì sao vậy? Vì sông Hằng vốn chảy xuôi, nghiêng và hướng về phía đông, nên không dễ gì làm cho nó chuyển sang phía tây. Đám đông ấy chỉ chuốc lấy mệt mỏi và phiền não mà thôi.”

“Cũng vậy, này các hiền hữu, khi một vị Tỳ khưu đang tu tập và làm cho sung mãn bốn niệm xứ, dù cho các vị vua hay quan đại thần, bạn bè hay đồng sự, thân quyến hay bà con có thể mời gọi vị ấy nhận tài sản, rằng: ‘Này thiện nam, tại sao để những tấm y vàng này đè nặng? Tại sao phải đi lang thang với đầu cạo trọc và bình bát? Hãy trở lại đời sống tại gia, hưởng thụ tài sản và làm các việc phước thiện.’ Nhưng, này các hiền hữu, khi vị Tỳ khưu ấy đang tu tập và làm cho sung mãn bốn niệm xứ, thì không thể nào vị ấy từ bỏ sự tu tập để quay lại đời sống thế tục. Vì sao vậy? Vì trong một thời gian dài, tâm vị ấy đã nghiêng, hướng và thiên về sự viễn ly. Do đó, không thể nào vị ấy từ bỏ sự tu tập để quay lại đời sống thế tục.

“Và này các hiền hữu, thế nào là một vị Tỳ khưu tu tập và làm cho sung mãn bốn niệm xứ?

Ở đây, này các hiền hữu, một vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân… quán thọ trên thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã đoạn trừ tham ái và ưu phiền đối với đời.

“Chính như vậy, này các hiền hữu, một vị Tỳ khưu tu tập và làm cho sung mãn bốn niệm xứ.”

Chú Thích

Cây Salaḷa: Một loại cây thông hoặc cây nhựa thông thường mọc ở các vùng cao nguyên Ấn Độ. Việc trú trong một "túp lều cây" cho thấy lối sống giản dị, tri túc và tách biệt của các vị thánh tăng thời đó. Về từ “salaḷāgāra” có thể được giải thích theo hai cách:

1.    Chất liệu cấu thành: Là paṇṇasālā (am thất, nhà lá) được dựng bằng gỗ cây salaḷa (salaḷarukkha).

2.    Vị trí địa lý: Là ngôi am được dựng tại cửa (dvāra) hay gần gốc cây salaḷa, nên được gọi theo địa điểm.

Theo truyền thống Sớ giải, tên gọi thường phát sinh từ vật liệu (upādāya paññatti) hoặc vị trí (okāsa paññatti). Do đó, “salaḷāgāra” là một danh xưng quy ước (vohāra-paññatti), không mang ý nghĩa xác định)

Đời sống thấp kém (hīnāyāvattissatī): Thuật ngữ này trong kinh điển Pāli ám chỉ đời sống thế tục, hưởng thụ ngũ dục (tiền bạc, sắc đẹp, danh vọng...), trái ngược với đời sống phạm hạnh cao thượng của người xuất gia.

Sông Hằng chảy về hướng Đông: Đây là một quy luật tự nhiên không thể đảo ngược. Sông Hằng khởi nguồn từ dãy Himalaya và chảy về phía Đông ra vịnh Bengal. Sông Hằng không có thuỷ triều như triều cường ở miền nam Việt Nam.

Đám đông mang xẻng và giỏ: Tượng trưng cho những nỗ lực vô ích của thế gian (người thân, tiền bạc, cám dỗ) nhằm lôi kéo một bậc thánh nhân quay trở lại đời thường.

Tâm hướng về viễn ly: Khi một Tỳ khưu đã thực hành Bốn Niệm Xứ đủ lâu, dòng tâm thức của họ đã thay đổi "độ dốc". Cũng như nước chảy về chỗ thấp, tâm của vị ấy tự động hướng về Niết-bàn. Sự giải thoát lúc này trở thành một tiến trình tự nhiên, không còn là sự gượng ép.

Sớ Giải

906. aṭṭhame salaḷāgāreti salaḷarukkhamayāya paṇṇasālāya, salaḷarukkhassa vā dvāre ṭhitattā evaṃnāmake agāre. imasmiṃ sutte vipassanāya saddhiṃ vipassakapuggalo kathito.

“906. Ở bài kinh thứ tám, salaḷāgāra là am thất (paṇṇasālā) được làm bằng gỗ cây salaḷa, hoặc cũng có thể là ngôi nhà được gọi theo tên như vậy vì nằm ngay nơi cửa của cây salaḷa. Trong bài kinh này, hạng người thực hành minh sát cùng với minh sát được trình bày.”