Tam đề phiền toái là đầu đề chiết bán _ vô dư. Tam đề phiền toái có ba pháp:

a.      Các pháp phiền toái cảnh phiền não (saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā)

b.      Các pháp phi phiền toái cảnh phiền não (asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā)

c.       Các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não (asaṅkiliṭṭhāsaṅkilesikā dhammā)

a.      Các pháp phiền toái cảnh phiền não (saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā)

997. Katame dhammā saṅkiliṭṭhasaṃkilesikā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phiền toái cảnh phiền não? Ba căn bất thiện: tham, sân, si; các phiền não đồng bọn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn tương ưng với các pháp phiền não ấy; thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có căn bất thiện và phiền não làm nhân sanh. Đây là các pháp phiền toái cảnh phiền não.

1396. Katame dhammā saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā? Dvādasākusalacittuppādā – ime dhammā saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phiền toái cảnh phiền não? Mười hai tâm sanh bất thiện. Đây là các pháp phiền toái cảnh phiền não.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là tất cả pháp bất thiện, tức là gồm 8 tâm tham với 22 thuộc tánh; 2 tâm sân với 22 thuộc tánh, 2 tâm si với 16 thuộc tánh.

Chú giải: Pháp bất thiện tương ưng phiền não (tham, sân, si, mạn, tà kiến, hoài nghi, phóng dật, hôn trầm, vô tàm, vô quý), là pháp có trạng thái xáo trộn, bất ổn, và ô nhiễm nên gọi là pháp phiền toái (saṅkiliṭṭhā).

Pháp bất thiện thuộc hiệp thế, là cảnh duyên của phiền não, bị phiền não biết được, nên gọi là pháp cảnh phiền não (saṅkilesikā).

Pháp bất thiện vừa là pháp phiền toái vừa là cảnh của  phiền não nên gọi là pháp phiền toái cảnh phiền não (saṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā).

b.      Các pháp phi phiền toái cảnh phiền não (asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā dhammā)

998. Katame dhammā asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā? Sāsavā kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phiền toái cảnh phiền não? Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn là các pháp thiện và vô ký cảnh lậu thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Đây là các pháp phi phiền toái cảnh phiền não.

1397. Katame dhammā asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, tīsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, sabbañca rūpaṃ – ime dhammā asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phiền toái cảnh phiền não? Thiện trong ba địa vức, dị thục quả trong ba địa vức, vô ký tố trong ba địa vức, tất cả sắc. Đây là các pháp phi phiền toái cảnh phiền não.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 17 tâm thiện hiệp thế với 38 thuộc tánh tương ưng; 32 tâm quả hiệp thế với 35 thuộc tánh tương ưng; 20 tâm tố với 35 thuộc tánh tương ưng; 28 sắc pháp.

Chú giải: Pháp chi không tương ưng với phiền não nhưng còn thuộc hiệp thế làm cảnh cho phiền não biết được, pháp ấy gọi là pháp phi phiền toái cảnh phiền não.

c.       Các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não (asaṅkiliṭṭhāsaṅkilesikā dhammā)

999. Katame dhammā asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não? Các đạo bất liên quan luân hồi, các sa-môn quả, vô vi giới. Đây là các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não.

1398. Katame dhammā asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ime dhammā asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā.

Thế nào là các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não? Bốn đạo bất liên quan luân hồi, bốn sa-môn quả, níp-bàn. Đây là các pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não.

Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 20 tâm đạo, 20 tâm quả siêu thế, với 36 thuộc tánh tương ưng đạo quả, và níp-bàn.

Chú giải: Đạo quả và níp-bàn không tương ưng với phiền não và thuộc lãnh vực siêu thế không bị phiền não biết được nên gọi là pháp phi phiền toái phi cảnh phiền não.

Tỳ kheo Tuệ Siêu biên soạn.