Đức Phật là bậc tự mình giác ngộ và có khả năng tuyên thuyết giáo pháp với văn nghĩa cụ túc để hoá độ chúng sanh. Một bậc toàn giác như vậy không dễ dàng xuất hiện trong đời. Phật giáo Bắc Truyền (kể cả Mật tông Kim Cang Thừa) có giáo thuyết và nền văn hoá tín ngưỡng với sự thờ phượng nhiều vị chánh đẳng chánh giác xuất hiện cùng thời và đang giáo hoá chúng sanh với nhiều phương tiện khác nhau mặc dù cũng đồng thuận là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là vị Phật lịch sử. Kinh điển Pāli dạy rằng sự ra đời của một vị Phật toàn giác là điều vô cùng hãn hữu. Tất cả chúng sanh đều có khả năng tu tập giác ngộ giải thoát nhưng không phải ai cũng có thể đạt đến đích điểm tối thượng.

Một đại sự nhân duyên

Không thể có hai vị chánh đẳng chánh giác ra đời cùng lúc trong một thế giới (ba cõi). Đó là định luật. Có nhiều lý giải về điểm nầy. Đa số chúng sanh mang nặng thiên chấp cá nhân có thể khởi sanh lòng ngưỡng kính vị Phật toàn giác nầy nên mạo phạm vị kia. Trái đất cũng không có khả năng cùng lúc đón nhận hai bậc chí tôn nhưng một nước không thể có hai vua.

Khoảng cách ra đời giữa các vị toàn giác không thể đếm bằng năm tháng. Được nói đơn giản là nhân loại hoàn toàn không còn biết gì về sự xuất hiện của vị Phật trước đó.

Khế hợp với đại sự nhân duyên, sự ra đời (và chuyển pháp luân, viên tịch) đều có lời thỉnh cầu. Chư vị đại bồ tát trước khi sanh xuống cõi người viên thành Phật quả trong kiếp chót đều sanh về cõi Tusita (Đâu suất) khi hội đủ nhân duyên chư thiên sẽ đến cung thỉnh giáng hạ trần gian hoàn thành đại nguyện.

Phật toàn giác là Đấng Pháp Vương luôn luôn ra đời với đầy đủ những thân nhân, cao đồ như một triều đình. Những người liên hệ như nhị vị thượng thủ thinh văn, thị giả, đệ nhất nam cư sĩ, đệ nhất nữ cư sĩ đều có tương duyên đồng hành trau giồi ba la mật hạnh chứ không phải ngẫu nhiên.

Kết tinh của một quá trình dài tu tập từ vô lượng kiếp

Chư Phật toàn giác luôn ra đời với báu thân mang sắc vóc đại trượng phu. Ngoài ra các Ngài còn có những tướng cách bất phàm.

Chư Phật toàn giác không bao giờ yểu thọ. Không ai có thể đoạt mạng một vị chánh đẳng chánh giác.

Chư Phật toàn giác khi ra đời dù mang thân nhân loại nhưng luôn có những ưu việt về thể chất, nhân cách, tri thức, bối cảnh sống sung túc. Các Ngài không bao giờ sống trong cảnh hàn vi thiếu phưóc.

Không một chúng sanh nào trong tam giới vượt trội Đức Phật về thần lực, tuệ giác, và khả năng quảng diễn chánh pháp. Những năng lực tối thượng nầy thành tựu nhờ quá trình dài tu tập.

Trần gian phải đủ điều kiện để chánh pháp được tuyên lưu

Chư Phật toàn giác chỉ ra đời ở trung tâm của nền văn hoá cao. Không có truờng hợp Phật sanh ra ở chốn biên địa bán khai. Ngôn ngữ phải đủ phong phú tế nhị để chuyển tải chánh pháp. Trong các quốc độ luôn có nhiều bậc trí thức ưu tú. Xã hội văn minh về văn hoá, kinh tế, học thuật.

Chư Phật toàn giác chỉ ra đời khi tuổi thọ loài người không quá dài hay quá ngắn. Tuổi thọ quá dài khó lãnh hội bản chất vô thường mà quá ngắn thì luôn chật vật để xây dựng cuộc sống khó tu tập nội tâm.

Chư Phật toàn giác chỉ sanh ra trong cõi nhân loại. Chư thiên, phạm thiên hay ở các cõ khổ không có điều kiện để hành trì giáo pháp và hoằng hoá như cõi người.

Chư Phật toàn giác luôn sanh trong giai cấp cao của xã hội. Phật Pháp là con đường từ bỏ thế lợi, hư danh. Ở giai cấp thấp khó có sức thuyết phục. Chư Phật phải ở cương vị có thể nói với tất cả.

Có những tương đồng nhất định của tam thế chư Phật toàn giác

Chư Phật toàn giác đã đạt đến đich điểm tối thượng. Không có sự hơn kém giữa các Ngài trong tuệ giác và khả năng giáo hoá.

Chư Phật toàn giác luôn sống với sa môn hạnh và mang sa môn tướng.  Các Ngài chỉ muôi mạng bằng hý cúng của chúng sanh chứ không bằng nghề nghiệp sinh nhai.

Chư Phật toàn giác đều tuyên thuyết giới bổn: Nhẫn nại là pháp khắc kỷ cao nhất, niết bàn là hạnh phúc tối thượng, người xuất gia sống vô hại, không tự tán huỷ tha, hành trì giới bổn,  tiết độ ẩm thực, phòng hộ các căn, sống chánh niệm tỉnh giác.

Chư Phật đều dạy tổng quan giáo pháp giống nhau: không làm bất cứ điều ác nào, thành tựu những hạnh lành, thanh lọc tâm ý.