Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới -Phẩm Thứ Tư (S.ii, 171..).

Bài 116. HIỆN TƯỢNG VẬT CHẤT TRONG TUỆ GIÁC CỦA PHẬT. Kinh Hành Trình (Acariṃsuttaṃ)

 Cũng thời xây cất nhưng cái nhìn và kỹ năng của một thợ xây cất khác xa với công trình sư. Đức Phật, bậc chánh đẳng chánh giác, dù trước khi thành đạo khi quán chiếu thế giới nầy cũng rất khác cái nhìn của các thánh đệ tử thinh văn sau nầy. Đó là cái nhìn cao rộng, toàn diện, và điểm đến là chung cuộc của một hành trình công phu. Cho dù lời kinh cô đọng, từ vựng dễ hiểu nhưng không phải dễ để có thể thấy hết toàn bộ ý nghĩa về hiện tượng giới qua những Phật ngôn cô đọng nầy.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘pathavīdhātuyāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ, yo pathavīdhātuyā assādo tadajjhagamaṃ, yāvatā pathavīdhātuyā assādo paññāya me so sudiṭṭho. Pathavīdhātuyāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ, yo pathavīdhātuyā ādīnavo tadajjhagamaṃ, yāvatā pathavīdhātuyā ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Pathavīdhātuyāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ, yaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ, yāvatā pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ’’.

Ngự tại Sāvatthi….

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm vị ngọt của địa giới. Ta đã tìm được vị ngọt của địa giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ vị ngọt ấy.

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm sự nguy hiểm của địa giới. Ta đã tìm được sự nguy hiểm của địa giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ sự nguy hiểm ấy.

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm sự xuất ly của địa giới. Ta đã tìm được sự xuất ly của địa giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ xuất ly ấy.

‘‘Āpodhātuyāhaṃ, bhikkhave...pe... tejodhātuyāhaṃ, bhikkhave... vāyodhātuyāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ, yo vāyodhātuyā assādo tadajjhagamaṃ, yāvatā vāyodhātuyā assādo paññāya me so sudiṭṭho. Vāyodhātuyāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ, yo vāyodhātuyā ādīnavo tadajjhagamaṃ, yāvatā vāyodhātuyā ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Vāyodhātuyāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ, yaṃ vāyodhātuyā nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ, yāvatā vāyodhātuyā nissaraṇaṃ paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ.

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm vị ngọt của thủy giới...

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm vị ngọt của hỏa giới...

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm vị ngọt của phong giới. Ta đã tìm được vị ngọt của phong giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ vị ngọt ấy.

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm sự nguy hiểm của phong giới. Ta đã tìm được sự nguy hiểm của phong giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ sự nguy hiểm ấy.

-- Này chư Tỳ khưu, Ta đã đi và tìm sự xuất ly của phong giới. Ta đã tìm được sự xuất ly của phong giới. Với trí tuệ Ta đã khéo thấy toàn bộ xuất ly ấy.

‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ.

‘‘Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti.

-- Này chư Tỳ khưu, cho đến khi nào đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới Ta chưa thật sự thấu triệt vị ngọt, nguy hiểm, xuất ly thời thì Ta chưa tự nhận cùng thế giới gồm chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người là ta đã chứng ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

-- Này chư Tỳ khưu, khi  đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới Ta thật sự thấu triệt vị ngọt, nguy hiểm, xuất ly thời thì Ta tự nhận cùng thế giới gồm chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người là Ta đã chứng ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Tri kiến vả nhận thức đã khởi lên ở nơi Ta: "Tâm giải thoát của Ta là bất động. Ðời sống này là tối hậu, giờ không còn luân hồi sanh tử nữa".

Chú Thích

Cũng như bài kinh trước, trong Phật ngôn của kinh nầy kể lại sự quán chiếu thế giới vật chất – qua địa đại, thuỷ đại, hoả đại, phong đại – mà Đức Bồ Tát đã trãi qua trước khi thành đạo.

Sự quán chiếu nầy là một hành trình (acariṃ) chứ không phải chỉ là ý nghĩa đột phát vớn sự thấy biết cặn kẻ toàn bộ (yāvatā) chứ không phải đơn thuần dựa trên một góc cạnh.

Qua những gì được ghi lại trong Tam Tạng kinh điển thì sự viên thành quả vị chánh đẳng chắng giác của tất cả chư Phật toàn giác đều khởi đầu bằng sự quán chiếu vạn pháp một cách sâu rộng và toàn diện. Trong lúc các vị thánh đệ tử có thể giác ngộ bằng sự liễu ngộ đơn thuần qua một hiện tượng nào đó.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.