Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới -Phẩm Thứ Tư (S.ii, 177).

Bài 117. BIỆN CHỨNG CỦA HÀNH GIẢ. Kinh Nếu Không Có (Nocedaṃsuttaṃ)

Hành trình giác ngộ giải thoát, dù dài hay ngắn, đều mang tánh quán chiếu thực tại và liễu ngộ. Thực tại được trực nhận toàn diện bao gồm vị ngọt, nguy hại, và sự thoát ly. Đôi khi hành giả cần xác lập cái nhìn quan sự quán chiếu các pháp thật sự có vị ngọt, thật sự có nguy hại, thật sự có khả tính thoát ly. Phải có luận cứ vững vàng mới xác lập được cái nhìn như vậy. Bằng chứng không thiếu nhưng phải biết cách thu thập. Bài kinh nầy chứa đựng những gợi ý quan trọng cho những ai muốn sống và học hỏi từ thực tại.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘no cedaṃ, bhikkhave, pathavīdhātuyā assādo abhavissa, nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi pathavīdhātuyā assādo, tasmā sattā pathavīdhātuyā sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, pathavīdhātuyā ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi pathavīdhātuyā ādīnavo, tasmā sattā pathavīdhātuyā nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ, tasmā sattā pathavīdhātuyā nissaranti’’.

Ngự tại Sāvatthi….

-- Này chư Tỳ khưu, nếu không có vị ngọt của địa giới thì  chúng sanh không tham đắm địa giới. Nhưng chính vì có vị ngọt của địa giới do vậy chúng sanh tham đắm địa giới.

-- Này chư Tỳ khưu, nếu không có nguy hại của địa giới thì chúng sanh không nhàm chán địa giới. Nhưng chính vì có sự nguy hại của địa giới do vậy chúng sanh nhàm chán địa giới.

-- Này chư Tỳ khưu, nếu không có sự xuất ly địa giới thì chúng sanh không thể từ bỏ địa giới. Nhưng chính vì có sự xuất ly của địa giới do vậy chúng sanh từ bỏ địa giới.

‘‘No cedaṃ, bhikkhave, āpodhātuyā assādo abhavissa...pe... no cedaṃ, bhikkhave, tejodhātuyā... pe... no cedaṃ, bhikkhave, vāyodhātuyā assādo abhavissa, nayidaṃ sattā vāyodhātuyā sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi vāyodhātuyā assādo, tasmā sattā vāyodhātuyā sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, vāyodhātuyā ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā vāyodhātuyā nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi vāyodhātuyā ādīnavo, tasmā sattā vāyodhātuyā nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, vāyodhātuyā nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā vāyodhātuyā nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi vāyodhātuyā nissaraṇaṃ, tasmā sattā vāyodhātuyā nissaranti.

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu không có vị ngọt của thủy giới...

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu không có vị ngọt của hỏa giới...

-- Này chư Tỳ khưu, nếu không có vị ngọt của phong giới thì  chúng sanh không tham đắm phong giới. Nhưng chính vì có vị ngọt của phong giới do vậy chúng sanh tham đắm phong giới.

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu không có nguy hại của phong giới thì chúng sanh không nhàm chán phong giới. Nhưng chính vì có sự nguy hại của phong giới do vậy chúng sanh nhàm chán phong giới.

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu không có sự xuất ly phong giới thì chúng sanh  không thể từ bỏ phong giới. Nhưng chính vì có sự xuất ly của phong giới do vậy chúng sanh từ bỏ phong giới.

‘‘Yāvakīvañcime, bhikkhave, sattā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññaṃsu, neva tāvime bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṃyuttā vippamuttā vimariyādikatena cetasā vihariṃsu.

‘‘Yato ca kho, bhikkhave, sattā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññaṃsu, atha, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṃyuttā vippamuttā vimariyādikatena cetasā viharantī’’ti.

-- Này chư Tỳ khưu, cho đến khi nào chúng sanh đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới chưa thật sự trực nhận vị ngọt là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly thời chưa khỏi vượt thoát thế giới với chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người và cũng  không thể buông bỏ, giải thoát, sống với tâm không chướng ngại.

-- Này chư Tỳ khưu, cho đến khi nào chúng sanh đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới  thật sự trực nhận vị ngọt là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly thời đã vượt thoát thế giới với chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người và cũng có khả năng buông bỏ, giải thoát, sống với tâm không chướng ngại.

Chú Thích

Một lần nữa bốn đại ở đây chỉ cho toàn bộ thế giới vật chất từ sắc tướng, âm thinh đến toàn bộ thô, tế, quá, hiện, vị lai.

“Không có vị ngọt thì không có tham đắm” phải có cái thích thú riêng nên mới có chuyện tham đắm. Nhưng thấy cá ăn rong thì rong phải có cái hấp dẫn đối với cá.

“Không có nguy hại thì không có nhàm chán” được hiểu theo hiện tượng thường thức. Như hôn nhân là mộng tưởng của nhiều người nhưng tỷ lệ ly dị cũng cao như vậy cho thấy phải có “thực tế phũ phàng”.

“Không có xuất ly khi không có từ bỏ” ngay cả đối với phàm nhân vẫn có những hiện tượng “xuất ly cục bộ” như bỏ đam mê cờ bạc, cai rượu hoàn toàn…

Quán sát những hiện tượng nầy với trí tuệ trực nhận (yathābhūtaṃ abbhaññaṃsu) tức là tuệ giác phát sanh do quán sát thực tại bao gồm cả ba khía cạnh vị ngọt, nguy hại, và xuất ly thì hành giả nhận ra “khả tính” tức là khả năng có thể vượt thoát hấp lực của thế giới vật chất.

 Theo Sớ Giải thì chướng ngại (mariyādā) trong tâm được hiểu theo cả hai phương diện: phiền não (kilesamariyādā) và luân hồi sanh tử (vaṭṭamariyādā). Một vị liễu ngộ thì đoạn tận phiền não và trầm luân sanh tử.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.