Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới -Phẩm Thứ Tư (S.ii, 173).

Bài 118. TỎ NGỘ TỪ HIỆN TƯỢNG TẦM THƯỜNG. Kinh Nếu Chỉ Có Khổ (Ekantadukkhasuttaṃ).

Có nhiều sự hiểu biết được kiểm chứng qua quan sát bình thường chứ không cần đến phòng thí nghiệm với những dụng cụ tiên tiến đắt tiền. Thí dụ như các loại rau cải có tác dụng nhuận trường. Chỉ cần lắng nghe cơ thể trong vài hôm đã có thể biết những thứ lê hoát nào đó có hợp với sức khoẻ hay không. Đức Phật dạy người tu tập tránh cái nhìn phiến diện một chiều. Vị ngọt và nguy hại của vật chất, hay toàn bộ hữu vi pháp, có thể nhận ra ở những gì xẩy ra trong đời sống bình thường. Nếu vật chất chỉ có khổ luỵ mà không có lạc thú thì đâu có chuyện chúng sanh say đắm. Ngược lại nếu vật chất chỉ có lạc thú mà không có khổ luỵ thì cũng không có chuyện người đời buồn nãn với cái đã trãi qua. Thấy được cả hai mặt của thực tại chẳng những khiến chúng ta tỉnh táo mà còn có được thái độ khách quan vượt ngoài sự bi quan hay lạc quan.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘pathavīdhātu ce hidaṃ, bhikkhave, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, pathavīdhātu sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā pathavīdhātuyā sārajjanti’’.

‘‘Āpodhātu ce hidaṃ, bhikkhave...pe... tejodhātu ce hidaṃ, bhikkhave... vāyodhātu ce hidaṃ, bhikkhave, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā vāyodhātuyā sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, vāyodhātu sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā vāyodhātuyā sārajjanti.

Ngự tại Sāvatthi… .

-- Này chư Tỳ khưu, nếu địa giới chỉ có khổ luỵ, chỉ ngâm tẩm trong khổ luỵ, chỉ chìm đắm trong khổ luỵ thì  chúng sanh không mê say địa giới. Nhưng chính vì địa giới có lạc thú, ngâm tẩm trong lạc thú, chìm đắm trong lạc thú nên chúng sanh mê đắm địa giới.

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu thủy giới có khổ luỵ...
-- Này chư Tỳ khưu,  nếu hỏa giới chỉ có khổ luỵ...

-- Này chư Tỳ khưu, nếu phong giới chỉ có khổ luỵ, chỉ ngâm tẩm trong khổ luỵ, chỉ chìm đắm trong khổ luỵ thì chúng sanh không mê say phong giới. Nhưng chính vì phong giới có lạc thú, ngâm tẩm trong lạc thú, chìm đắm trong lạc thú nên  chúng sanh mê đắm phong giới.

‘‘Pathavīdhātu ce hidaṃ, bhikkhave, ekantasukhā abhavissa sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, pathavīdhātu dukkhā dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, tasmā sattā pathavīdhātuyā nibbindanti.

‘‘Āpodhātu ce hidaṃ, bhikkhave...pe... tejodhātu ce hidaṃ, bhikkhave... vāyodhātu ce hidaṃ, bhikkhave, ekantasukhā abhavissa sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, nayidaṃ sattā vāyodhātuyā nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, vāyodhātu dukkhā dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, tasmā sattā vāyodhātuyā nibbindantī’’ti.

-- Này chư Tỳ khưu, nếu địa giới chỉ có lạc thú, chỉ ngâm tẩm trong lạc thú, chỉ chìm đắm trong lạc thú thì  chúng sanh không nhàm chán địa giới. Nhưng chính vì địa giới có khổ luỵ, ngâm tẩm trong khổ luỵ, chìm đắm trong khổ luỵ nên  chúng sanh nhàm chán địa giới.

-- Này chư Tỳ khưu,  nếu thủy giới chỉ có lạc thú...
-- Này chư Tỳ khưu,  nếu hỏa giới chỉ có lạc thú...

-- Này chư Tỳ khưu, nếu phong giới chỉ có lạc thú, chỉ ngâm tẩm trong lạc thú, chỉ chìm đắm trong lạc thú thì chúng sanh không mê say phong giới. Nhưng chính vì phong giới có khổ luỵ, ngâm tẩm trong khổ luỵ, chìm đắm trong khổ luỵ nên  chúng sanh nhàm chán phong giới.

Chú Thích

Theo Sớ Giải thì lạc thú ở đây đơn thuần là cảnh của lạc thọ như mắt thấy cảnh đẹp, tai nghe tiếng hay, mũi ngửi mùi thơm… Trong lúc chữ khổ luỵ thì mang ý nghĩa rộng hơn.

Khổ luỵ và lạc thú trong bài kinh nầy chỉ cho hiện tượng vui khổ có thể trực tiếp nhận biết trong cuộc sống bình thường của chúng sanh. Từ hình ảnh tương phản nầy có thể nhận ra hai mặt của cuộc sống và cũng chính hai mặt nầy cho thấy nguyên nhân của những mâu thuẫn nội tại. Người có trí sẽ không nói: “rượu chỉ đắng và cay có gì mà thích” mà cũng không nói “chỉ có người sành điệu mới thưởng thức cái ngon của rượu”. Bởi vì rượu có cả hai đặc tính là khoái lạc và tàn phá. Chỉ biết một mặt không thật sự là biết.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.