BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 06 tháng 08, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XIII. PHẨM ĐỜI (Lokavagga).
 
- Kệ số 2&3 (dhp 168&169)  

Duyên Sự

 

Hai bài kệ nầy đức Phật thuyết để tiếp độ phụ vương là vua Suddhodana, khi Ngài ngự về cố hương thành Kapilavatthu.

Một thời, sau khi giác ngộ thành Phật, đức Thế Tôn trở về cố hương Kapilavatthu tiếp độ quyến thuộc.

Hoàng tộc Thích Ca đã kiến tạo một ngôi chùa để làm chổ ngụ cho đức Phật và chúng tỳ kheo tuỳ tùng, tên là Nigrodhārama.

Quyến thuộc đã tiếp đón đức Phật như là tiếp đón vị Thái tử của dòng Thích Ca đã trở về sau bao năm xa cách.

Đức Phật đã khiến quyến thuộc dọn dẹp bỏ kiêu mạn và tịnh tín Ngài như là một vị Phật, bằng cách Ngài hoá hiện con đường ngọc báu trong không trung và đi kinh hành trên con đường ấy. Ngài thuyết pháp cho thân tộc Sakya nghe.

Hoàng tộc, luôn cả vua Suddhodana, đều chấp tay đảnh lễ đức Phật. Khi ấy có một cơn mưa đổ xuống mát mẻ nhưng mọi người đứng ngoài trời vậy mà không ai bị ướt cả.

Mọi người bàn tán về cơn mưa kỳ diệu ấy. Đức Phật bèn thuyết bổn sanh Vessantara, tiền thân của Ngài và quyến thuộc trong ngày trùng phùng cũng đã từng có cơn mưa như thế.

Thân tộc của đức Phật nghe pháp xong hoan hỷ ra về, không có ai nghỉ đến việc thỉnh Phật và tăng chúng thọ thực ngày mai, ngay cả đức vu Suddhodana cũng không thỉnh Ngài vì nghỉ rằng:

“Con trai của ta không về nhà cha thì còn sẽ đi đâu chứ!”

Nhà vua bèn truyền lệnh sắp đặt vật thực thượng vị để dâng đến đức Phật và tăng chúng vào ngày mai.

Sáng hôm sau, đức Phật dùng thần thông quán xét: “Chư Phật quá khứ khi về quê hương lần đầu tiên đã vào nhà thân quyến thọ thực hay là đi khất thực thứ lớp từng nhà?” Ngài thấy chư vị đã thứ lớp khất thực, nên Ngài dẫn đoàn tăng chúng đi khất thực trong thành.

Công nương Yasodharā ngồi trên tầng thượng nhìn xuống thấy cảnh tượng đức Phật đi khất thực, liền báo tin cho phụ hoàng Suddhodana biết.

Đức vua tức tốc ra khỏi nội điện đi đến đức Phật, nắm tay Ngài kéo lại và nói:

“Con trai ơi, vì sao con đi khất thực như vậy, làm cho trẫm mất mặt quá!”

“Nầy đại vương, Như Lai không làm cho đại vương mất mặt. Như Lai đang làm theo truyền thống dòng dõi của mình.”

“Sao? Việc đi khất thực kiếm sống là truyền thống của dòng Sát đế lỵ ư?”

“Thưa đại vương, khất thực sống không phải truyền thống dòng Sát đế ly, nhưng đó truyền thống của Như Lai. Chư Phật đều sống bằng hạnh khất thực.”

Rồi đức Phật nói lên hai bài kệ: Uttiṭṭhe nappamajjeyya…asmiṃ loke paramhi cā’ti.

Khi Thế Tôn thuyết dứt kệ ngôn thì vua Suddhodana chứng đắc quả Dự lưu.

Chánh văn:

(dhp 168)

2. Uttiṭṭhe nappamajjeyya
dhammaṃ sucaritaṃ care
dhammacārī sukhaṃ seti
asmiṃ loke paramhi ca.

(dhp 169)

3. Dhammaṃ care sucaritaṃ
na naṃ duccaritaṃ care
dhammacārī sukhaṃ seti
asmiṃ loke paramhi ca.

Thích văn:

Uttiṭṭhe [động từ khả năng cách, dạng attanopada (U + căn ṭhā  + a + e), ngôi III, số ít] nên đứng dậy, nên nỗ lực.
Nappamajjeyya [hợp âm “na pamajjeyya”]
Na [ phủ định từ ] không chẳng nên, đừng.
Pamajjeyya [động từ khả năng cách, dạng parassapada (pa + căn mad  + ya + eyya), ngôi III, số ít] dễ duôi, buông lung, giải đải.
Dhammaṃ [đối cách, số ít, danh từ nam tính dhamma] pháp chân lý, điều tốt.
Sucaritaṃ [đối cách, số ít, danh từ trung tính sucarita (su + carita), trong bài kệ dùng như một trạng từ] thiện hạnh, hành tốt, hạnh đẹp.
Care [động từ khả năng cách, dạng attanopada “căn car  + a + e”, ngôi III, số ít] nên hành, nên thực hành, nên sống.
Dhammacārī [chủ cách, số ít, hợp thể danh từ nam tính dhammacārī (dhamma + cārī)] người hành pháp, người sống chánh hạnh.
Sukhaṃ [đối cách, số ít, danh từ trung tính sukha] an vui, an lạc, hạnh phúc. Ở đây dùng như một trạng từ.
Seti [động từ tiến hành cách dạng parassapada “căn si  + a + i”, ngôi III, số ít] nằm; trú, sinh hoạt, sống.
Asmiṃ [định sở cách, số ít, chỉ thị đại từ ima. Khi đi với danh từ thì asmiṃ như một tính từ] trong (cái) nầy, trong (đời) nầy.
Loke [định sở cách, số ít, danh từ nam tính loka] đời, thế giới, thế gian.
Paramhi [định sở cách, số ít, phiếm chỉ đại từ para. Khi đi với danh từ thì dùng paramhi như một tính từ] trong (cái) khác, trong (đời) khác, trong (đời) sau.
Naṃ [đối cách, số ít, chỉ thị đại từ ta] cái ấy, việc ấy.
Duccaritaṃ [đối cách, số ít, trung tính, hợp thể tính từ ducarita (du + carita)] ác hạnh, hành động xấu, thực hành sái quấy.

Việt văn:

(pc 168)

2. Nỗ lực, không giải đải,
hành pháp theo thiện hạnh,
người hành pháp sống lạc
trong đời này đời sau.

(pc 169)

3. Nên hành pháp thiện hạnh
chớ hành theo ác hạnh
người hành pháp sống lạc
trong đời nầy đời sau.

Chuyển văn:

2. Uttiṭṭhe nappamajjeyya dhammaṃ sucaritaṃ care dhammacārī asmiṃ loke paramhi ca sukhaṃ seti.

Nên nỗ lực, không nên giải đải, nên hành pháp thiện hạnh, người hành pháp sẽ sống an lạc trong đời nầy và đời sau.

3. Dhammaṃ sucaritaṃ care naṃ duccaritaṃ na care dhammacārī asmiṃ loke paramhica sukhaṃ seti.

Nên hành pháp thiện hạnh, không nên hành pháp ác hạnh, người hành pháp sẽ sống an lạc trong đời nầy và đời sau.

Lý giải:

Hai bài kệ nầy nếu theo tinh thần bản chú giải thì bởi duyên sự đức Phật thuyết cho vua Suddhodana về việc Ngài làm theo truyền thống của chư Phật là khất thực sống.

Uttiṭṭhe nappamajjeyya, nghĩa là một vị tu sĩ thèo truyền thống của chư Phật là không xao lảng, bỏ qua việc thứ lớp khất thực, đứng trước của từng nhà mà nhận lấy từng miếng thức ăn.

Na naṃ duccaritaṃ care, nghĩa là không đi đến chổ bất xứng, hoặc đứng khất thực không lựa chọn cửa nhà để được vật thực ngon.

Dhammacārī sukhaṃ seti, nghĩa là người hành pháp khất thực đúng truyền thống chư Phật, sẽ sống an lạc trong bốn oai nghi.

Hai bài kệ nầy còn có ý  nghĩa khác: Hãy nỗ lực, chớ dễ dươi biếng nhác, nên hành pháp là thiện hạnh, không nên hành pháp là ác hạnh. Người hành thiện sẽ được hạnh phúc đời này và đời sau./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.