Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới -Phẩm Thứ Tư (S.ii, 175).

Bài 120. TỨ ĐẠI TRONG CUỘC TỬ SINH. Kinh Tập Khởi (Uppādasuttaṃ) .

Bản chất của pháp hữu vi là có sanh thì có diệt nên sắc pháp hay hiện tượng vật chất (tứ đại) cũng không ngoài tự tánh nầy. Tuy vậy do nghiệp lực và phiền não, hiện tượng danh sắc sanh rồi diệt, diệt rồi sanh tạo nên sự tiếp nối của dòng luân hồi sanh tử. Chính ở đây nói lên áo nghĩa của khổ đau, hệ luỵ. Sự lập đi, lập lại của khổ đau quả là hệ luỵ. Tuy vậy do vô minh và ái cuộc luân hồi luôn tái hiện. Có những minh hoạ rất cô đọng nhưng chứa đựng những khía cạnh của khổ, nhân sanh khổ, sự diệt khổ, và con đường đưa đến diệt khổ.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘yo, bhikkhave, pathavīdhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo āpodhātuyā...pe... yo tejodhātuyā... yo vāyodhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo’’.

Ngự tại Sāvatthi….
-- Này chư Tỳ khưu, sự tập khởi, sự tồn tại, sự sản sanh, sự hiển bày của địa giới là sự tập khởi của khổ, sự tồn tại của hệ lụy, sự hiển bày của già chết.
-- Này chư Tỳ khưu, ... của thủy giới...
-- Này chư Tỳ khưu, ... của hỏa giới...
-- Này chư Tỳ khưu, sự tập khởi, sự tồn tại, sự sản sanh, sự hiển bày của phong giới là sự tập khởi của khổ, sự diễn tồn tại của hệ lụy, sự hiển bày của già chết.

‘‘Yo ca kho, bhikkhave, pathavīdhātuyā nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho rogānaṃ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo āpodhātuyā...pe... yo tejodhātuyā... yo vāyodhātuyā nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho rogānaṃ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti.

-- Này chư Tỳ khưu, sự đoạn tận, sự tịnh chỉ, sự chấm dứt của địa giới là sự đoạn tận của khổ, sự tịnh chỉ của hệ lụy, sự chấm dứt của già chết.
-- Này chư Tỳ khưu, ... của thủy giới...
-- Này chư Tỳ khưu, ... của hỏa giới...
-- Này chư Tỳ khưu, sự đoạn tận, sự tịnh chỉ, sự chấm dứt của phong giới là sự đoạn tận của khổ, sự tịnh chỉ của hệ lụy, sự chấm dứt của già chết.

Chú Thích

Có sự không đối xứng tương đối “hơi lạ” trong các câu Phật ngôn của  bài kinh nầy. Như trong câu: pathavīdhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo.-- Này chư Tỳ khưu, sự tập khởi, sự tồn tại , sự sản sanh, sự hiển bày của địa giới là sự tập khởi của khổ, sự diễn tiến của hệ lụy, sự hiển bày của già chết. Bốn khía cạnh nói về địa giới ở câu đầu gồm có sự tập khởi (uppādo), sự tồn tại (ṭhiti), sự sản sinh (abhinibbatti), sự hiển thị (pātubhāvo) thì ở vế sau chỉ nói “dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo - sự tập khởi của khổ đau, sự tồn tại của hệ luỵ, sự hiển thị của già chết” nhưng không đề cập chữ sự sản sinh (abhinibbatti).

Chữ roga thường mang nghĩa là bệnh hoạn nhưng ở đây hàm nghĩa rộng về những xáo trộn bất ổn trong cuộc sống nên dịch là hệ luỵ.

Cả ba từ  nirodho (đoạn tận), sự tịnh chỉ (vūpasamo), sự chấm dứt  (atthaṅgamo) đều là thành quả của sự tu tập, chấm dứt sự tái hiện của bốn đại vốn là hệ quả của luân hồi sanh tử chứ không phải sự hoại diệt trong bản chất tự nhiên.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.