BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 13 tháng 08, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XIII. PHẨM ĐỜI (Lokavagga).
 
- Kệ số 5 (dhp 171)  

Duyên Sự

 

Bài kệ nầy đức Phật thuyết khi Ngài ngự tại Veluvana gần thành Rājagaha, vì việc Hoàng tử Abhaya.

Thuở ấy, Hoàng từ Abhaya con của đức Vua Bimbisāra, vâng lệnh phụ vương dẹp loạn biên cương, chiến thắng quân địch, ca khúc khải hoàn hồi triều. Vua cha rất hài lòng đã ban thưởng cho hoàng tử một mỹ nữ tuyệt sắc điêu luyện ca vũ, ngoài ra vua cha còn cho phép hoàng tử được ở ngôi vương vị bảy ngày.

Hoàng tử Abhaya thụ hưởng vương vị trọn bảy ngày trong nội cung. Đến ngày thứ tám hoàng tử dẫn tuỳ tùng và cô vũ nữ xinh đẹp ấy ra sông tắm. Tắm xong hoàng tử cùng đoàn tuỳ tùng và nàng vũ nữ đi đến ngự uyển ngoạn cảnh nghỉ ngơi tại nơi ấy. Nàng vũ nữ đang biểu diễn múa hát cho hoàng tử thưởng thức, chẳng may nàng ấy bị một ngọn gió độc xâm nhập vào thân thể khiến nàng mệnh chung trong chốc lát, cũng giống như vũ nữ của quan đại thần Santati trong chuyện pháp cú 142.

Hoàng tử Abhaya vô cùng thương tiếc nàng vũ nữ tài sắc, tâm trạng hoàng tử sầu não ưu phiền không vơi.

Vài hôm sau hoàng tử Abhaya suy nghỉ: “Không ai có thể làm cho ta dứt sầu muộn nầy, ngoài đức Thế Tôn”.

Hoàng tử đi đến chùa Veluvana, đảnh lể đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn phán hỏi:

“Nầy hoàng tử, vì sao hoàng tử lại sầu não như vậy?”

“Bạch Thế Tôn, con sầu não vì tiếc thương nàng vũ nữ tài sắc vừa qua đời!”

“Nầy hoàng tử, chúng hữu tình từ vô thuỷ luân hồi đã đổ nước mắt khóc cho người thân yêu nếu đọng lại còn nhiều hơn nước trong bốn đại dương nữa. Nầy hoàng tử, chớ có sầu muộn! Đó là nguyên nhân chìm đắm của những con người ngu muội.”

Sau khi biết hoàng tử đã vơi đi nỗi sầu muộn, đức Thế Tôn nói lên bài kệ: Etha passath” imaṃ lokaṃ…natthi saṅgo vijānatan’ ti.

Dứt bài kệ hoàng tử Abhaga trú vào quả vị dự lưu, pháp thoại cũng đem lại lợi ích cho những người hiện diện nơi ấy.

Chánh văn:

(dhp 171)

5. Etha passath’ imaṃ lokaṃ
cittaṃ rājarathūpamaṃ
yattha bālā visīdanti
natthi saṅgo vijānataṃ.

Thích văn:

Etha [động từ mệnh lệnh cách “căn i  + a + tha”, ngôi II, số nhiều] hãy đến, hãy đi lại.
Passth’ imaṃ [hợp âm “passatha imaṃ”]
Passatha [động từ mệnh cách “căn dis  + a + tha”] hãy nhìn, hãy quan sát.
Imaṃ [đối cách, số ít, nam tính, đại từ ima. Imaṃ là tính từ của lokaṃ] (đời) nầy.
Cittaṃ [đối cách, số ít, nam tính, tính từ citta] sặc sỡ, lộng lẫy.
Rājarathūpamaṃ [đối cách, số ít, nam tính, hợp thể tính từ rājaratha + upama] ví dụ như long xa, ví dụ chiếc xe của vua.
Yattha [trạng từ] chỗ nào mà, cảnh mà.
Bālā [chủ cách, số nhiều, danh từ nam tính bāla] những kẻ ngu, những người điên rồ, những kẻ cuồng dại.
Visīdanti [động từ tiếng hành cách “vi + căn sad  + a”, ngôi III, số nhiều] lặn hụp, chìm xuống, chìm đắm.
Natthi [động từ “na + atthi (căn as) ”] không có, chẳng có.
Saṅgo [chủ cách, số ít, danh từ nam tính saṅga] sự bám bíu, sự dính mắc, ái trước.
Vijānataṃ [sở thuộc cách, số nhiều, nam tính, hiện tại phân từ vijānanta] đối với những người hiểu biết, người nhận thức.

Việt văn:

(pc 171)

5. Hãy đến, nhìn đời nầy
như xe vua lộng lẫy,
kẻ ngu mới đắm chìm
người hiểu không dính mắc.

Chuyển văn:

Cittaṃ rājarathūpamaṃ imaṃ lokaṃ etha passatha yattha bālā visīdanti vijānataṃ saṅgo natthi.

Hãy đến và hãy nhìn cuộc đời nầy như xe vua lộng lẫy, nơi mà những kẻ ngu si chìm đắm, đối với các người hiểu biết thì không dính mắc.

Lý giải:

Cuộc đời nầy (imaṃ lokaṃ) là ám chỉ thân ngủ uẩn nầy (imaṃ khandhalokasaṅkhātaṃ attabhāvaṃ).

Như xe vua lộng lẫy (cittaṃ rājarathūpamaṃ) là chiếc long xa được trang trí bằng bảy báu có màu sắc rực rở. Thời gian sau long xa ấy sẽ cũ kỷ tàn tạ, chỉ còn là cổ vật trưng bày.

Thân nầy tạm bợ vô thường, nhưng kẻ ngu si thiếu trí thì đắm chìm quyến luyến; còn các bậc trí hiểu biết rõ bản chất thân ngũ uẩn thì không dính mắc.

Đức Phật khuyên: “Hãy đến (etha)” và “hãy quán nhìn (passatha)”. Quả thật vậy, muốn nhổ lên mũi tên luyến ái xác thân thì hãy suy quán thân nầy như chiếc xe của vua dù được trang trí lộng lẫy nhưng sẽ suy tàn thôi.

 

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.