Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ – Phẩm Thứ Nhất (S.ii, 178 & 179).

Bài 125 & 126. HÀNH TRÌNH DIỆU VỢI, KHỔ ĐAU KHÔN CÙNG. Kinh Trái Đất (Pathavīsuttaṃ)

Bài kinh nầy ý nghĩa tương tự bài kinh trước – Kinh Cỏ Cây- chỉ khác là dụ ngôn nầy nói về cha thay vì mẹ với thí dụ những viên đất nhỏ tạo thành từ địa cầu. Chỉ dịch cho đầy đủ với bản chánh kinh.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso imaṃ mahāpathaviṃ kolaṭṭhimattaṃ kolaṭṭhimattaṃ mattikāguḷikaṃ karitvā nikkhipeyya – ‘ayaṃ me pitā, tassa me pitu ayaṃ pitā’ti, apariyādinnāva bhikkhave, tassa purisassa pitupitaro assu, athāyaṃ mahāpathavī parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.

Ngự ở Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ Khưu, cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng. Ví như một người từ trái đất lớn nầy nặn (tất cả) thành những viên đất nhỏ bằng hạt táo rồi đặt xuống đất nói rằng: Đây là cha ta, đây là cha của cha ta và cứ thế tiếp tục không bao giờ hết và đất không đi đến chỗ cạn kiệt.  Tại sao vậy? Vì cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

Này chư Tỳ khưu, diệu vợi là luân hồi. Các Thầy đã chịu không biết bao nhiêu là khổ đau, hiểm nạn, rồi những mộ phần mỗi lúc nhiều thêm. Đã quá đủ để nhàm chán, quá đủ để buông bỏ, quá đủ để giải thoát khỏi pháp hữu vi.

 Bài 126. Kinh Những Giọt Lệ (Assusuttaṃ)  

Tập II – Thiên Nhân Duyên
Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ – Phẩm Thứ Nhất (S.ii,179)

Khi người ta khóc thường mang tâm trạng là đang trãi qua cái gì rất bất thường, khó kham nhẫn được. Thật ra đau khổ là thường sự. Hơn thế nữa, dù đau thương được gọi là “khổ hải” nhưng nước trong bốn biển vẫn chưa đủ đế đong đo những giọt sầu từ vô lượng kiếp tử sanh. Khổ đau nối tiếp khổ đau. Những giọt lệ cứ tiếp tục chảy dài. Nhưng vì “vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng” chúng ta ngán mà không biết chán. Phật trí quán sát thế gian nầy với chiều kích mà khó có chúng sanh nào thấu đáo được nỗi khổ đau đăng đẳng của hành trình sanh tử.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.

... Ngự ở Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ Khưu, cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

-- Này chư Tỳ Khưu, các Thầy nghĩ thế nào khi so sánh nước trong bốn biển với nước mắt mà các Thầy đã tuôn rơi vì than khóc do phải chịu với cái mình không thích và phải xa cách cái mình yêu quý trong thời gian dài luân hồi sanh tử?

-- Bạch Đức Thế Tôn, theo như lời Ngài giảng dạy chúng con hiểu rằng nước mắt mà chúng con đã tuôn rơi vì than khóc do phải chịu đựng với cái mình không thích và phải xa cách cái mình yêu quý trong thời gian dài luân hồi sanh tử thật sự nhiều hơn nước trong bốn biển.

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, mātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ; tesaṃ vā mātumaraṇaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, pitumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ ...pe... bhātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ... bhaginimaraṇaṃ paccanubhūtaṃ... puttamaraṇaṃ paccanubhūtaṃ... dhītumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ... ñātibyasanaṃ paccanubhūtaṃ... bhogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, rogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ, tesaṃ vo rogabyasanaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro ...pe... yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.

-- Lành thay, lành thay, này chư Tỳ Khưu,  như vậy là các Thầy lãnh hội được điều ta giảng dạy.

Lành thay, này các Tỷ-kheo, các Ông đã hiểu như vậy Pháp do Ta dạy!  Nước mắt mà các Thầy đã tuôn rơi vì than khóc do phải gần với cái mình không thích và phải xa cách cái mình yêu quý trong thời gian dài luân hồi sanh tử thật sự nhiều hơn nước trong bốn biển.

Này chư Tỳ Khưu,   

Nước mắt mà các Thầy đã tuôn rơi vì than khóc do phải chịu đựng với cái mình không thích và phải xa cách cái mình yêu quý trong thời gian dài luân hồi sanh tử thật sự nhiều hơn nước trong bốn biển.

Tại sao vậy? Vì cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

Tương tự như vậy, này chư Tỳ khưu, diệu vợi là luân hồi. Các Thầy đã chịu không biết bao nhiêu là khổ đau, hiểm nạn, rồi những mộ phần mỗi lúc nhiều thêm. Đã quá đủ để nhàm chán, quá đủ để buông bỏ, quá đủ để giải thoát khỏi pháp hữu vi.

Chú Thích

Có sự khác biệt lớn trong cách mô tả về vũ trụ quan giữa chánh tạng và các bản Sớ giải. Một số những chú thích của Sớ giải ảnh hưởng bởi kiến thức thông thường của văn hoá Ấn. Trong lúc chánh tạng không có những “hạt sạn” trong mô tả về thế giới. Chánh Tạng có những mô tả về vũ trụ mà mãi cho đến thế kỷ 16 thì khoa học của Âu châu bắt đầu nhận ra. Sau đây là một số thí dụ. Chánh tạng nêu rõ trái đất không phải là trung tâm của vũ trụ. Trái đất có tuổi thọ hạn định chứ không vĩnh hằng. Những thiên thể vận hành trong vũ trụ đi theo hành trình được gọi là “quỹ đạo”. Quả đất là một thực thể có thể tích giới hạn. Cụm từ “nước trong bốn biển - catūsu mahāsamuddesu udaka” không xa lạ với con người ngày nay nhưng với người cổ đại thì như câu chuyện thần thoại (do vậy phần Sớ giải bài kinh nầy không được dịch).

Câu “Phật xưa rằng nước đại dương, ít hơn nước mắt sầu thương của người” (thơ của Pháp sư Giác Chánh) không phải là hình ảnh ví von mà mang ý nghĩa hiện thực. Đất của địa cầu có thể lượng định bằng con số vì hữu hạn (…) trong lúc nước mắt đã khóc trong vô lượng kiếp của của hành trình sanh tử vô hạn. Cái vô hạnh phải nhiều hơn cái hữu hạn,

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.