BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Hai, 21 tháng 08, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XIII. PHẨM ĐỜI (Lokavagga)

 - Kệ số 7 (dhp 173)  

 Duyên sự:

Bài kệ nầy được Đức Phật thuyết ở thành Sāvatthi khi Ngài trú tại chùa Jetavana nhân câu chuyện trưởng lão Aṅgulimāla viên tịch níp bàn.

Trưởng lão Aṅgulimāla xưa kia là một tướng cướp đã sát hại chín trăm chín mươi chín người, tạo nên nổi kinh hoàng cho xứ Kosala. Quan quân địa phương không thể dẹp yên được. Cuối cùng đức Phật đi đến khu rừng ấy và cảm hoá Aṅgulimāla xuất gia trong giáo pháp.

Tôn giả Aṅgulimāla đã chuyên cần hành Sa môn pháp, chẳng bao lâu đã chứng đắc quả vị A la hán.

Thời gian sau, trước lúc viên tịch trưởng lão Aṇgulimāla sống độc cư thiền tịnh hưởng lạc giải thoát và thốt lên lời cảm hứng: “Ai trước sống dễ duôi, về sau không giải đãi, người ấy chói sáng đời, như trăng thoát khỏi mây”.

Sau khi nói lên lời cảm hứng như vậy, tôn giả viên tịch. Bấy giờ chư tỳ kheo hội nơi giảng đường luận bàn về tôn giả Aṅgulimāla:

“Nầy chư hiền, không biết tôn giả Aṅgulimāla chết tái sanh vào cảnh giới nào nhỉ?”

Với thiên nhĩ, đức Phật nghe được lời bàn luận của chư tỳ kheo, Ngài từ hương thất ngự đến giảng đường. Ngồi trên chổ ngồi đã sắp sẵn, đức Phật phán hỏi các tỳ kheo đang bàn luận vấn đề gì?

Chư tỳ kheo bạch với đức Phật, chúng tỳ kheo đang bàn luận về chổ tái sanh của tôn giả Aṅgulimāla.

Đức Thế Tôn bảo rằng: “Nầy chư tỳ kheo, Aṅgulimāla đã vô dư y níp bàn, không còn tái sanh cảnh giới nào nữa”.

“Bạch Thế Tôn, trưởng lão Aṅgulimāla đã giết người nhiều như thế mà chứng níp bàn được sao”.

“Đúng vậy, này các tỳ kheo, Aṅgulimāla trước kia không có được bạn lành nên đã tạo ác nghiệp nhiều như thế; về sau được trợ duyên bởi thiện hữu như ta nên đã không sống phóng túng. Nghiệp ác do vị ấy làm đã được chận đứng nhờ thiện pháp”.

Nói xong, đức Phật đã thuyết bài kệ: Yassa pāpaṃ kataṃ kammaṃ..v.v..abbhā mutto’va candimā’ ti.

Chánh văn:

(dhp 173)

7. Yasssa pāpaṃ kataṃ kammaṃ
kusalena pithīyati
so imaṃ lokaṃ pabhāseti
abbhā mutto’va candimā.

Thích văn:

Yassa [sở thuộc cách, số ít, nam tính quan hệ đại từ ya] của ai, đối với ai.
Pāpaṃ [chủ cách, số ít, trung tính, tính từ pāpa] xấu, ác.
Kataṃ [chủ cách, số ít, trung tính, quá khứ phân từ kata của động từ karoti] đã được làm, đã được tạo tác.
Kammaṃ [chủ cách, số ít, danh từ trung tính kamma] nghiệp, sự hành động.
Kusalena [sở dụng cách, số ít, danh từ trung tính kusala] bởi điều thiện, do việc lành.
Pithīyati [động từ tiến hành cách, thụ động thể “pi + căn dhā  + iya”, ngôi III, số ít] được ngăn, được đình chỉ, được đóng lại,.
Các từ ngữ ở câu cuối của bài kệ nầy giống như bài kệ trước (dhp 172).

Việt văn:

(pc 173)

7.  Với ai, ác nghiệp tạo
nhờ thiện pháp chận đứng
làm chói sáng đời nầy
như trăng thoát khỏi mây.

Chuyển văn:

Yassa kataṃ papaṃ kammaṃ kusalena pithīyati so abbhā mutto candimā iva imaṃ lokaṃ pabhāti.

Đối với ai, nghiệp ác đã làm, được chận đứng bởi thiện pháp. Người ấy soi sáng đời nầy như vầng trăng thoát khỏi đám mây che.

Lý giải:

Duyên sự bài kệ nầy đức Phật thuyết ám chỉ trường hợp của trưởng lão Aṅgulimāla, đã giết người quá nhiều tạo ác nghiệp chất ngất nhưng nhờ có thiện căn được đức Phật cảm hoá, vị ấy buông bỏ đao kiếm, cãi tà qui chánh, tinh tấn thiền định và chứng đạo quả A la hán, không còn tái sanh nên ác nghiệp mà vị ấy tạo được chận đứng, mất hiệu lực trổ quả đời sau.

Câu “bởi thiện pháp (kusalena) theo chú giải thì thiện pháp đây ám chỉ thiện siêu thế tứ đạo hay A la hán đạo (arahattamaggaṃ sandhāya vuttaṃ).

Tuy nhiên, cũng có thể hiểu rộng thêm:

Một người đã tạo nghiệp ác, sau đó cãi thiện hoàn lương, tích cực tu tập hạnh lành như bố thí, trì giới, tu thiền..v.v..để xoá mờ ác nghiệp, người ấy chói sáng đời nầy, mặc dù thiện hiệp thế không làm vô hiệu hoá ác nghiêp nhưng cũng làm nhẹ đi quả dị thục của ác nghiệp do mãnh lực áp chế của thiện nghiệp (upapīḷakakamma).

Do đó, hiểu rộng ra thì ác nghiệp đã làm có thể được áp chế bởi ba loại thiện là thiện dục giới, thiện đáo đại, và thiện siêu thế.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.