Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ – Phẩm Thứ Nhất (S.ii, 182).

Bài 129. CHỚ ĐẾM NHỮNG THỨ KHÔNG THỂ ĐẾM. Kinh Hột Cải (Sāsapasuttaṃ).

Lá cây trong rừng, tinh tú ở trên trời, cát của sông Hằng vốn là những thứ không ai đếm bằng con số. Nếu đã vậy thì đừng phí công để đếm làm gì. Cái gì không thể cứ chấp nhận là không thể. Đó cũng là ý nghĩa khi nói về dòng luân hồi vô thủy. Nhưng Đức Phật vẫn dạy về những điều có thể và điều không có thể. Dù không thể truy nguyên khởi điểm nhưng vẫn có thể tìm ra con đường giải thoát trầm luân. Người con Phật đúng nghĩa không bận tâm với những điều bất khả, mà thay vào đó, là tinh thần thực tiễn làm sao để vượt thoát khổ đau.

Sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā...pe... ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīgho, nu kho, bhante, kappo’’ti? ‘‘Dīgho kho, bhikkhu, kappo. So na sukaro saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā...pe... ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti.

Ngự ở Savatthi. Bấy giờ một tỳ khưu đi đến Đức Thế Tôn. Sau khi đến đãnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên và bạch rằng:

-- Bạch Đức Thế Tôn, một đại kiếp dài bao lâu?

-- Nầy Tỳ khưu, thật rất dài. Không thể đưa con số năm tháng dù là hằng trăm, hằng ngàn, hằng trăm ngàn năm.

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, āyasaṃ nagaraṃ yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena, puṇṇaṃ sāsapānaṃ guḷikābaddhaṃ. Tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ sāsapaṃ uddhareyya. Khippataraṃ kho so, bhikkhu mahāsāsaparāsi iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva kappo. Evaṃ dīgho kho, bhikkhu, kappo. Evaṃ dīghānaṃ kho, bhikkhu, kappānaṃ neko kappo saṃsito, nekaṃ kappasataṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasahassaṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasatasahassaṃ saṃsitaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhu, saṃsāro ...pe... alaṃ vimuccitu’’nti.

-- Bạch Đức Thế Tôn, có thể cho một thí dụ chăng?

-- Nầy Tỳ khưu, có thể được. Này tỳ khưu, ví như có một thành luỷ với tường bằng sắt chiều dài một yojana, chiều ngang một yojana, chiều cao một yojana chứa đầy những hột cải tới mức cao nhất. Rồi có một người cứ mỗi trăm năm đến lấy đi một hột cải. Nầy Tỳ khưu, làm như vậy cho đến khi không còn hột cải không còn. Như vậy cũng còn là khoảng thời gian ngắn hơn là một kiếp.

Thời gian của một đại kiếp thật dài. Chúng ta đã trãi qua nhiều đại kiếp, nhiều trăm đại kiếp, nhiều ngàn đại kiếp, nhiều trăm ngàn đại kiếp.

Tại sao vậy? Vì cuộc trầm luân là vô thủy. Không thể nêu rõ khởi điểm đối với luân hồi sanh tử đối với chúng sanh bị vô minh bao phủ, ái dục buộc ràng.

Tương tự như vậy, này Tỳ khưu, diệu vợi là luân hồi. Thầy đã chịu không biết bao nhiêu là khổ đau, hiểm nạn, rồi những mộ phần mỗi lúc nhiều thêm. Đã quá đủ để nhàm chán, quá đủ để buông bỏ, quá đủ để giải thoát khỏi pháp hữu vi.

Chú Thích

Về ý nghĩa bài kinh nầy cũng giống như bài kinh khác, và một số bài kinh sau, nói lên thí dụ mà qua đó cho thấy sự đo đếm thời gian tìm về khởi điểm là điều bất khả.

Hột cải (sāsapa) không phải chỉ là hột giống mà còn là  hương liệu gia vị cho thức ăn được dùng rộng rãi tại Ấn Độ và nhiều quốc gia. Chính vì điểm nầy nên hầu hết nhà người Ấn Độ đều có hột cải. Và do vậy nên rất nhiều đoạn kinh văn dùng hột cải là ví dụ vì sự quen thuộc.

Tỳ kheo Giác Đẳng soạn dịch.