Xuất gia là con đường lý tưởng để tu tập trong giáo pháp của Phật. Tuy vậy an lạc trong cuộc tu không phải là chuyện dễ dàng. Khó hơn nữa là hành trì đúng theo những gì Đức Thế Tôn truyền dạy. Hiểu được những khúc mắc phải vượt qua người tu sẽ tránh được bệnh chủ quan và luôn dùng kinh điển để đối chiếu với những gì đang thực hành. Có thể dành toàn thời gian để tu, hoan hỷ trong cuộc tu, và chuẩn xác sự tu tập là những bước giúp hành giả chứng ngộ giải thoát.

KINH VĂN:

329. “kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, imasmiṃ dhammavinaye dukkaran”ti? “pabbajjā kho, āvuso, imasmiṃ dhammavinaye dukkarā”ti. “pabbajitena panāvuso, kiṃ dukkaran”ti? “pabbajitena kho, āvuso, abhirati dukkarā”ti. “abhiratena panāvuso, kiṃ dukkaran”ti? “abhiratena kho, āvuso, dhammānudhammappaṭipatti dukkarā”ti. “kīvaciraṃ panāvuso, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu arahaṃ assā”ti? “naciraṃ, āvuso”ti. soḷasamaṃ.

“Hiền giả Xá-lợi-phất, điều gì là khó làm trong Pháp và Luật này?”

“Hiền giả, việc xuất gia là khó làm trong Pháp và Luật này.”

“Điều gì, hiền giả, là khó làm đối với người đã xuất gia?”

“Hiền giả, việc tìm được niềm hoan hỷ là khó làm đối với người đã xuất gia.”

“Điều gì, hiền giả, là khó làm đối với người đã tìm được niềm hoan hỷ?”

“Hiền giả, hành trì đúng theo Giáo pháp là khó làm đối với người đã tìm được niềm hoan hỷ.”

“Nhưng, hiền giả, nếu một vị tỳ khưu đang hành trì đúng theo Giáo pháp, thì có mất nhiều thời gian để chứng quả A-la-hán không?”

“Không lâu đâu, hiền giả.”

Chú Thích

Chữ Dhammavinaya (Pāli: dhamma + vinaya) là một thuật ngữ rất quan trọng trong kinh điển, thường được Đức Phật dùng để chỉ toàn bộ giáo pháp và giới luật mà Ngài đã giảng dạy.

• Dhamma (Pháp):
  • Nghĩa rộng: Chân lý, giáo pháp, con đường tu tập đưa đến giải thoát.
  • Nghĩa hẹp: Những lời dạy trực tiếp của Đức Phật liên quan đến học (pariyatti), hành (paṭipatti) và chứng (paṭivedha).
• Vinaya (Luật):
  • Bộ nguyên tắc về giới hạnh, kỷ luật sinh hoạt, đặc biệt là Giới luật Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, nhằm giữ gìn sự thanh tịnh và hòa hợp của Tăng đoàn.
  • Cũng bao gồm các quy tắc ứng xử để tránh các điều bất thiện, nuôi dưỡng thiện pháp.

Đức Phật từng dạy:

“Sau khi Ta diệt độ, Dhammavinaya sẽ là vị Thầy của các ngươi.”
Điều này nhấn mạnh rằng Pháp và Luật là chỗ nương tựa tối thượng, thay thế sự hiện diện trực tiếp của Ngài.

Một đoạn Sớ giải Tăng chi bộ cũng ghi chú:

• Dhamma giữ vai trò soi sáng trí tuệ.
• Vinaya giữ vai trò bảo vệ đời sống phạm hạnh.
• Cả hai không tách rời: Giới (vinaya) hỗ trợ Định, Định hỗ trợ Tuệ (dhamma), và Tuệ giúp giữ Giới một cách thanh tịnh hơn.

Ba điều khó được đề cập ở đây là xuất gia trong Pháp và Luật của Đức Phật; hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh; hành trì đúng phương cách tu tập. Những ai vượt qua ba cái khó nầy được xem là có lợi thế lớn để thành tựu tuệ giác.

Theo Sớ giải thì khi nói “không lâu” có thể là  “Nếu buổi sáng được giáo giới thì buổi chiều sẽ chứng đạt pháp thù thắng; nếu buổi chiều được giáo giới thì buổi sáng sẽ chứng đạt pháp thù thắng”

Sớ Giải

329. abhiratīti pabbajjāya anukkaṇṭhanatā. naciraṃ āvusoti āvuso dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu “pāto anusiṭṭho sāyaṃ visesamadhigamissati, sāyaṃ anusiṭṭho pāto visesamadhigamissatī”ti (ma. ni. 2.345) vuttattā ghaṭento vāyamanto nacirassaṃ lahuyeva arahaṃ assa, arahatte patiṭṭhaheyyāti dasseti. sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

329. Abhiratī tức là sự không hối tiếc (không chán nản) đối với việc xuất gia.

Câu naciraṃ āvuso (“không lâu đâu, hiền giả”) nghĩa là: một vị tỳ-kheo hành trì đúng theo Giáo pháp (dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu) — như trong Kinh đã nói:

“Nếu buổi sáng được giáo giới thì buổi chiều sẽ chứng đạt pháp thù thắng; nếu buổi chiều được giáo giới thì buổi sáng sẽ chứng đạt pháp thù thắng”
(Trung Bộ Kinh tập II, kinh số 96).

Điều này cho thấy rằng, khi tinh tấn và nỗ lực, không bao lâu, rất nhanh thôi, vị ấy sẽ thành bậc A-la-hán, an trú vững chắc trong quả vị A-la-hán.

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

XVI. Khó Làm (S.iv,260)

1-2) ...

3) -- Này Hiền giả Sàriputta, trong Pháp luật này, cái gì là khó làm?

-- Xuất gia, này Hiền giả, là điều khó làm trong Pháp luật này.

4) -- Ðối với người đã xuất gia, này Hiền giả, cái gì là khó làm?

-- Ðối với người đã xuất gia, này Hiền giả, hoan hỷ (abhirati) là điều khó làm.

5) -- Này Hiền giả, đối với người đã hoan hỷ, cái gì là khó làm?

-- Này Hiền giả, đối với người đã hoan hỷ, điều khó làm là sự thực hành đúng pháp và tùy pháp.

6) -- Có lâu không, này Hiền giả, một người đã thực hành đúng pháp và tùy pháp có thể thành vị A-la-hán?

-- Không lâu, này Hiền giả.