Atthipaccayo được dịch là “hiện hữu duyên”, nghĩa là điều kiện nhờ đó một pháp tồn tại, duy trì sự có mặt, và chính sự hiện hữu này trở thành nguyên nhân hỗ trợ cho sự sanh khởi hay tồn tại của một pháp khác.

Trong Pāli: Atthi = có, tồn tại, hiện hữu. Paccayo = duyên, nguyên nhân, điều kiện. Do đó, Atthipaccayo là sự hiện hữu của pháp A trở thành điều kiện hỗ trợ cho pháp B.

Trong Paṭṭhāna, Atthipaccayo được định nghĩa như sau:

"Yaṃ dhammaṃ paṭicca yo dhammo uppajjati, yo vā dhammassa ṭhitiyā paccayo hoti, so dhammo tassa atthipaccayena paccayo hoti."
(Pháp nào hiện hữu, trở thành điều kiện cho sự sanh khởi hay tồn tại của pháp khác, pháp ấy gọi là duyên hiện hữu đối với pháp kia.)

Điểm then chốt ở đây là: Không phải sự tác động trực tiếp mà chính sự có mặt, đang tồn tại của pháp đầu tiên đã là điều kiện cho pháp thứ hai.

Hiện hữu duyên là một trong những lực trợ giúp được ghi nhận trên bình diện rộng lớn với rất nhiều tương quan nên không thể đơn cử năng duyên và sở duyên mà tuỳ vào mỗi trường hợp cá biệt.

Hiện hữu duyên có thể được chia thành ba loại chính theo Paṭṭhāna:

1.    Pháp quá khứ hiện hữu đối với pháp hiện tại
Ví dụ: Một số thuộc đã sanh trong sát-na quá khứ nhưng kết quả (vipāka) tâm hiện tại như các thiền chi tao ra các tâm quả đáo đại.

2.    Pháp hiện tại hiện hữu đối với pháp hiện tại khác
Ví dụ: Các sắc căn (như nhãn căn) đang tồn tại trở thành điều kiện cho nhãn thức sanh khởi khi có cảnh sắc.

3.    Pháp hiện tại hiện hữu đối với pháp vị lai
Ví dụ: Nghiệp (kamma) đang tạo tác trở thành điều kiện để quả báo sanh trong tương lai.

Một số các lãnh vực được ghi nhận như sau:

Trong sắc pháp

Sự hiện hữu của bốn sắc đại chủng nương nhau là mà ví dụ điển hình về hiện hữu duyên.

Trong tâm pháp

Bốn danh uẩn (Thọ, tưởng, hành, thức) đồng sanh trợ nhau trong một sát na.

Trong mối quan hệ căn cảnh

Như trường hợp sắc thần kinh nhãn (cakkhupasādarūpa) đang tồn tại trở thành điều kiện cho sự sanh khởi của nhãn thức (cakkhu-viññāṇa) khi có cảnh sắc thích hợp. Ở đây, chỉ cần nhãn căn tồn tại là đã đủ làm điều kiện cho nhãn thức, không cần nó “làm” gì thêm.

Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát Yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu chương “Toát yếu duyên trợ”

21. Hiện hữu duyên (Atthipaccayo)

Hiện hữu duyên là mãnh lực trợ giúp bằng sự có mặt đồng thời. Như phù sa giúp cho đất mầu mỡ, chất phù sa theo nước tràn ngập đất vườn và lắng đọng mới làm cho đất tốt được. Cũng thế, hiện hữu duyên là năng trợ giúp sở phải đồng thời năng sở cùng hiện hữu.

Chánh tạng giải thích:

Atthipaccayo’ti.

Cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo - Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo - Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo - Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ atthipaccayena paccayo - Mahābhūtā upādārūpānaṃ atthipaccayena paccayo

Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Sotāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃ sampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo.

Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Saddāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Gandhā’yatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo - Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo.

Gọi là hiện hữu duyên, như bốn uẩn phi sắc trợ lẫn nhau bằng hiện hữu duyên – Bốn sắc đại hiển trợ lẫn nhau bằng hiện hữu duyên – Vào sát-na tục sinh, danh sắc trợ lẫn nhau bằng hiện hữu duyên – Các pháp tâm và tâm sở trợ các sắc tâm sanh bằng hiện hữu duyên – Sắc đại hiển trợ các sắc y sinh bằng hiện hữu duyên.

Nhãn xứ trợ nhãn thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên - Nhĩ xứ trợ nhĩ thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Tỷ xứ trợ tỷ thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Thiệt xứ trợ thiệt thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Thân xứ trợ thân thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Ý giới và ý thức giới sinh diễn nương sắc nào sắc ấy trợ ý giới, ý thức giới, và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên.

Sắc xứ trợ nhãn thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên - Thinh xứ trợ nhĩ thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Khí xứ trợ tỷ thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Vị xứ trợ thiệt thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Xúc xứ trợ thân thức giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên – Sắc xứ, thinh xứ, khí xứ, vị xứ, xúc xứ trợ ý giới và các pháp tương ưng bằng hiện hữu duyên.

Chú giải:

Theo chi pháp chánh tạng thì hiện hữu duyên phân rộng có 7 duyên:

a. Câu sanh hiện hữu duyên (sahajātatthipaccaya), như bốn danh uẩn trợ giúp lẫn nhau; Bốn sắc đại hiển trợ giúp lẫn nhau; vào sát-na tục sinh, uẩn quả tái tục trợ sắc ý vật tái tục, sắc ý vật tái tục trợ uẩn quả tái tục; Tâm và tâm sở trợ sắc tâm đồng sanh; Bốn sắc đại hiển trợ các sắc y sinh đồng bọn. Những trường hợp đó gọi là câu sanh hiện hữu duyên.

b. Vật tiền sanh hiện hữu duyên (vatthupurejātatthipaccaya), như nhãn vật trợ tâm nhãn thức và tâm sở hợp; Nhĩ vật trợ tâm nhĩ thức và tâm sở hợp; Tỷ vật trợ tâm tỷ thức và tâm sở hợp; Thiệt vật trợ tâm thiệt thức và tâm sở hợp; Thân vật trợ tâm thân thức và tâm sở hợp; Sắc ý vật trợ 3 tâm ý giới, 104 ý thức giới và các tâm sở hợp. Sáu vật sanh trước đến trung thọ trợ tâm nương sanh, đó gọi là vật tiền sanh hiện hữu duyên.

c. Cảnh tiền sanh hiện hữu duyên (ārammaṇapurejātatthipaccaya), như cảnh sắc trợ nhãn thức và tâm sở tương ưng; Cảnh thinh trợ nhĩ thức và tâm sở tương ưng; cảnh khí trợ tỷ thức và tâm sở tương ưng; Cảnh vị trợ thiệt thức và tâm sở tương ưng; cảnh xúc trợ thân thức và tâm sở tương ưng; Năm cảnh sắc thinh khí vị xúc trợ ba ý giới và các tâm sở tương ưng. Năm ngoại cảnh này có trước và tồn tại đến lúc trợ cho tâm và tâm sở sanh, gọi là cảnh tiền sanh hiện hữu duyên.

d. Vật cảnh tiền sanh hiện hữu duyên (vatthārammaṇapurejātatthipaccaya). Trong chi pháp vật tiền sanh hiện hữu duyên, có trường hợp sắc ý vật trợ ý thức giới, nếu là sắc ý vật cận tử làm cảnh cho lộ tâm ý môn cận tử thì gọi là vật cảnh tiền sanh hiện hữu duyên.

Trong chánh tạng giải thích chi pháp hiện hữu duyên không thấy trường hợp Hậu sanh hiện hữu duyên, Vật thực hiện hữu duyên, Quyền hiện hữu duyên. Nhưng trong luận giải Paṭṭhāna có nói thêm 3 duyên năng trợ sở bằng cách hiện hữu:

e. Hậu sanh hiện hữu duyên (pacchājātatthipaccaya), như là sắc pháp sanh trước và tồn tại được do nhờ tâm pháp sanh sau trợ giúp, và ở một thời điểm tâm ấy và sắc ấy cùng có mặt, như vậy gọi là hậu sanh hiện hữu duyên.

f. Vật thực hiện hữu duyên (āhāratthipaccaya), như là sắc vật thực trợ các sắc pháp đồng bọn bằng cách vật thực hiện hữu duyên.

g. Quyền hiện hữu duyên (indriyatthipaccaya), tức là sắc mạng quyền trợ các sắc nghiệp đồng bọn bằng cách quyền hiện hữu duyên.