BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 31 tháng 12, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XVII. Phẩm Phẩn Nộ (Kodhavagga)

- Kệ số 4 (dhp 224 )  

Gồm 14 bài kệ với 8 duyên sự

Chánh văn:

(dhp 224)

4. Saccaṃ bhaṇe na kujjheyya
dajjā’ ppasmiṃ pi yācito
etehi tīhi ṭhānehi
gacche devāna santike.

Chuyển văn:

Saccaṃ bhaṇe, na kujjheyya yācito appasmiṃ api dajjā, etehi tīhi ṭhānehi devānaṃ santike gacche.

Thích văn:

Saccaṃ [đối cách, số ít, trung tính, danh từ trung tính sacca] sự thật, điều chân thật.
Bhaṇe [động từ khả năng cách, loại attanopada, “ căn bhaṃ  + a + e”, ngôi III, số ít] nên nói.
Na [bất biến từ phủ định] không, đừng, chớ có.
Kujjheyya [động từ khả năng cách, loại parassapada, “ căn kudh  + ya + eyya”, ngôi III, số ít] phẫn nộ, nóng giận, tức giận.
Dajjā’ appasmiṃ [hợp âm dajjā appasmiṃ]
Dajjā [động từ khả năng cách loại parassapada (hình thức ngoại lệ) “căn dā  + a + ya”, ngôi III, số ít] nên cho, nên bố thí.
Appasmiṃ [định sở cách, số ít, trung tính, tính từ appa] ít, không nhiều.
Pi [api. Bất biến từ] dù là, mặc dù.
Yācito [chủ cách, số ít, nam tính, quá khứ phân từ yācita (của động từ yācati)] được xin, được yêu cầu.
Etehi [sở dụng cách, số nhiều, trung tính đại từ eta] với những điều đó, do các điều đó.
Tīhi [sở dụng cách, số nhiều, trung tính, số mục tính từ ti] với ba, do ba.
Ṭhānehi [sở dụng cách, số nhiều, trung tính, danh từ ṭhāna] lý do, điều kiện, sự kiện.
Gacche [động từ khả năng cách, loại attanopada, “căn gam  + a + e”, ngôi III, số ít] có thể đi đến.
Devāna [devānaṃ. Sở thuộc cách, số nhiều, nam tính, danh từ deva] của các vị trời, của chư thiên. Sở dụng cách có tính từ santika đi sau thì dùng như đối cách.
Santike [sở dụng cách, số ít, nam tính, tính từ santika] gần, kề cận.

Việt văn:

(pc 224)

4. Nói thật, không phẫn nộ,
được xin, cho dù ít
do ba việc lành nầy
có thể đến chư thiên.

Nên nói chân thật, không nên phẫn nộ, khi được xin, nên cho dù ít. Do ba sự việc ấy, có thể đi đến chư thiên.

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Phật thuyết ở Jetavana thành Sāvatthi, nhân Tôn giã Mahāmoggallāna hỏi Phật về phước hạnh sanh thiên.

Một thuở nọ Tôn giả Mahāmoggallāna dùng thần thông du hành lên cõi trời Đao lợi. Tôn giả đứng tại cổng thiên cung của một thiên nữ, vị thiên nữ thấy bèn đi ra đảnh lễ tôn giả. Tôn giả hỏi vị thiên nữ đã làm thiện hạnh gì mà thành tựu phước lớn như vậy? Vị thiên nữ hổ thẹn không nói. Tôn giả hỏi ba lần bốn lượt, cô ta mới đáp: “Bạch Ngài, con không có làm việc phước chi lớn lao, con chỉ luôn nói lời chân thật thôi”.

Rồi Tôn giả Mahāmoggallāna lần lượt tham quan những thiên cung khác. Có vị thiên nói rằng: “chỉ do kềm tâm không phẫn nộ mà được sanh nơi thiên cung nầy”. Có vị thiên bảo là: “khi giữ vườn mía đã cúng dường đến một tỳ kheo cây mía”. Vị khác thì nói: “cúng dường trái cây”. Vị nọ nói: “chỉ do cúng dường nắm rễ tranh”…v.v…Các vị thiên lúc được hỏi thì thẹn không nói ra việc làm  thiện nhỏ nhoi, nhưng tôn giả chất vấn mãi họ mới chịu nói.

Sau khi nghe các thiên nữ nói ra tiền nghiệp của mình mà được thành tựu thiên sản, tôn giả Mahāmoggallāna từ cõi trời trở về nhân gian đến đảnh lễ đức Phật và bạch hỏi Ngài: “Bạch Thế Tôn, có thể nào chỉ nói chân thật, hoặc chỉ kềm chế phẫn nộ, hoặc chỉ bố thí chút ít mà cũng được sanh thiên?”

Đức Phật phán bảo: “Thật vậy, một người dù chỉ nói chân thật, dù chỉ kềm chế phẫn nộ, dù chỉ bố thí chút ít đến người khác nhưng với tâm thiện mãnh liệt vẫn có thể sanh cõi trời”. Nói xong, đức Phật thuyết lên bài kệ: Saccaṃ bhaṇe na kujjheyya…v.v…gacche devāna santike’ ti.

Dứt kệ ngôn, có nhiều người chứng đắc thánh quả.

Lý giải:

Bài kệ nầy đức Phật chỉ thuyết xác nhận ba sự kiện thiện pháp của các vị thiên nữ đã làm cũng có thể thành tựu tài sản chư thiên được, theo lời kể của những thiên nữ nói với Tôn giả Mahāmoggallāna. Chứ không phải chỉ bấy nhiêu đó mới phước nghiệp sanh thiên.

Thiện pháp mà là nghiệp lành để sanh thiên, Tăng Chi Bộ (A.III, 288) có đoạn đức Phật dạy: “Này Mahānāma, khi vị thánh đệ tử niệm tưởng chư thiên, nhờ đức tin, nhờ trì giới, nhờ nghe pháp, nhờ bố thí, nhờ trí tuệ mà được sanh thiên, chính ta cũng có đức tin, trì giới, nghe pháp, bố thí, trí tuệ; Vị thánh đệ tử cảm hứng từ chư thiên nên tâm chánh trực”.

Những thiện pháp như có đức tin, trì giới, thính pháp, xã thí, trí tuệ, gọi là thiện pháp nền tảng vững chắc. Còn những thiện pháp như nói chân thật, kềm chế phẫn nộ, bố thí chút ít, đó chỉ thiện pháp nhỏ và không vững chắc.

Nên chư thiên trên cõi trời có vị có uy lực lớn, có vị có uy lực vừa, có vị có uy lực nhỏ.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.