Mahāsāra Jataka (Jātaka #92)

ukkaṭṭhe sūramicchanti,
mantīsu akutūhalaṃ.
piyañca annapānamhi,
atthe jāte ca paṇḍitanti.

Giữa trận cần anh hùng
Tư vấn cần bình tâm
Ăn ngon cần bạn thiết
Hữu sự cần trí nhân.

Câu chuyện thời Đức Phật

Sāvatthi (Xá Vệ) là kinh đô của vương quốc Kosala (Kiều Tát La) do vua Pasenadi (Ba Tư Nặc) trị vì. Bấy giờ từ vua đến dân thấm nhuần Phật Pháp. Sự hiện diện của Đức Phật và thánh chúng mang lại nhiều phước hạnh cho khắp mọi tầng lớp trong xã hội. Có một lần những phi tần, thị nữ trong cung bày tỏ lên nhà vua nguyện vọng được thường xuyên nghe pháp. Nhà vua chuẩn thuận và tìm cơ duyên thích hợp để thực hiện điều đó. Có lần nhà vua gặp cư sĩ Chattapani vốn là bậc thánh A na hàm. Ban đầu không có thiện cảm với cư sĩ nầy nhưng được biết rõ thì nhà vua khẩn khoản mời vị thánh cư sĩ vào cung để nói pháp nhưng Chattapani khuyên nên thỉnh một vị xuất gia sẽ thích hợp hơn.

Nhà vua hội ý với các cung nhân thì hầu hết đều mong mỏi Tôn giả Ananda, thị giả của Đức Phật, vào cung theo thuyết pháp theo định kỳ. Được sự đồng thuận của Đức Phật từ đó trở đi, Tôn giả Ananda trở thành vị pháp sư hướng dẫn tu học thường xuyên cho người trong hoàng cung.

Có một lần Tôn giả vào cung cảm nhận không khí bất thường. Mọi người buồn bực không chú tâm thính pháp. Khi hỏi nguyên do thì được biết trong cung có sự việc tạo nên nỗi bất an cho mọi người.

Cách đó không lâu, nhà vua bị mất trộm một viên ngọc lớn và quý giá thường đính trên khăn đội đầu lúc lâm trào. Biết rõ người lấy cắp phải là một người sống trong cung và viên ngọc vẫn còn đâu đó chưa mang ra ngoài. Nhà vua đã ra lệnh phong toả cấm không ai trong cung được ra ngoài. Rồi tất cả người trong nội cung đều bị thẩm vấn và tra xét. Một người làm xấu khiến mọi người lâm vào cảnh tủi nhục.

Tôn giả Ananda nghe vậy đề nghị với nhà vua dùng cách trao cho mỗi người bị tra hỏi một mắm rơm và hòn đất sét căn dặn trong vòng ba hôm đem lại một chỗ trước hoàng cung và đặt tại đó. Sau ba ngày tìm trong rơm và đất sét vẫn không thấy viên ngọc.

Tôn giả lại khuyên nhà vua đặt một lu nước trong phòng kín và yêu cầu mọi người trong cung đi vào phòng đó rữa tay. Người lấy cắp viên ngọc nghĩ rằng: “Tôn giả là bậc thủ khố chánh pháp vốn thông tuệ. Nếu không trả lại viên ngọc thì sẽ còn nhiều cách để truy tìm. Thôi thì đây là lúc tốt nhất để chấm dứt nghi án. Khi mọi người đã đi qua, quân binh tìm thấy dưới đáy lu viên ngọc đã bị mất cắp.

Nhà vua hoan hỷ vì tìm lại được viên ngọc quý. Tất cả cung nhân thở phào nhẹ nhõm vị không phải khổ sở tủi nhục khi bị thẩm vấn điều tra. Điều cũng đáng mừng là lấy lại tang vật mà không ai bị trọng hình. Giúp kẻ trộm thoát tội mà cũng mọi người không bị liên luỵ.

Tất cả đều tán thán sự chỉ dẫn hiền thiện sáng suốt của Tôn giả Ananda. Câu chuyện được trình lên Đức Phật. Bậc Đạo Sư nhân đó kể lại câu chuyện tiền thân mà kiếp xa xưa một số người vì sợ tội nên nhận tội rồi đổ tội như đã kể trong bài trước.