Kinh Văn

Kinh Khởi Sanh I (Paṭhamauppannasuttaṃ)
190. “sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā anuppannā uppajjanti, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā arahato sammāsambuddhassa. katame satta? satisambojjhaṅgo ... pe ... upekkhāsambojjhaṅgo — ime kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā anuppannā uppajjanti, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā arahato sammāsambuddhassā”ti. navamaṃ.

“Này các Tỳ khưu, bảy giác chi này – khi được tu tập và phát triển – nếu chưa sanh khởi, thì không thể khởi lên ngoài sự xuất hiện của Như Lai (Tathāgata), bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác.

Bảy giác chi gồm những gì? Đó là Niệm giác chi, Trạch pháp giác chi, Tinh tấn giác chi, Hỷ giác chi, Khinh an giác chi, Định giác chi, và Xả giác chi.

Này các Tỳ khưu, bảy giác chi này, khi được tu tập và phát triển, nếu chưa sanh khởi, thì không thể khởi lên ngoài sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác.”

Kinh Khởi Sanh II (Dutiyauppannasuttaṃ)

191. “sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā anuppannā uppajjanti, nāññatra sugatavinayā. katame satta? satisambojjhaṅgo ... pe ... upekkhāsambojjhaṅgo — ime kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā anuppannā uppajjanti, nāññatra sugatavinayā”ti. dasamaṃ.

“Này các Tỳ khưu, bảy giác chi này – khi được tu tập và phát triển – nếu chưa sanh khởi, thì không thể khởi lên ngoài pháp luật của bậc Thiện Thệ.

Bảy giác chi gồm những gì? Đó là Niệm giác chi, Trạch pháp giác chi, Tinh tấn giác chi, Hỷ giác chi, Khinh an giác chi, Định giác chi, và Xả giác chi.

“Này các Tỳ khưu, bảy giác chi này – khi được tu tập và phát triển – nếu chưa sanh khởi, thì không thể khởi lên ngoài pháp luật của bậc Thiện Thệ.

Chú Thích

Câu “Không ngoài sự xuất hiện của Như Lai (nāññatra tathāgatassa pātubhāvā)” nghĩa là nếu không có sự xuất hiện (pātubhāva) của Như Lai (Tathāgata), thì bảy giác chi không thể sanh khởi.Theo Sớ giải:“Tathāgatassa pātubhāvaṃ vinā na aññasmiṃ kāle uppajjantīti attho” —Nếu không có sự xuất hiện của Như Lai, thì chúng (bảy giác chi) không khởi lên vào thời nào khác. Sự xuất hiện của Như Lai là duyên gốc (mūla-paccaya) cho sự xuất hiện của saddhamma – Chánh Pháp trong thế gian. Trước khi có Như Lai, con đường giác ngộ (Ariyo Maggo) chưa được khám phá, chưa được chỉ dạy.Do vậy, bảy giác chi (bojjhaṅgā) – những phẩm chất dẫn đến giải thoát – chỉ khởi lên nơi có Chánh Pháp hiển lộ, tức nơi có Như Lai.

“Như Lai (Tathāgata)” là bậc đến như thật, đi như thật, người chứng tri toàn bộ pháp giới. Trong bối cảnh này, “Như Lai” tượng trưng cho trí tuệ viên mãn, chánh kiến tuyệt đối, nhờ đó con đường giác ngộ được mở ra cho chúng sinh. Không có Như Lai, thế gian chỉ biết sinh diệt, khổ vui, nhưng không biết đường giải thoát khỏi khổ. Chỉ khi Như Lai xuất hiện, pháp về bảy giác chi mới được chỉ dạy, hiểu đúng, và thực hành đúng.

“Tu tập và phát triển (bhāvitā bahulīkatā)” Có nghĩa là làm cho sung mãn, làm cho trở thành tự nhiên, không chỉ là khởi lên rồi mất đi.Sự viên mãn của bảy giác chi là mức độ tâm hoàn toàn giải thot, không còn triền cái.

“Không ngoài Giới luật của bậc Thiện Thệ (nāññatra sugatavinayā)” Theo Sớ giải “Sugatovādaṃ vinā na uppajjantīti” —Nếu không có lời dạy của bậc Thiện Thệ (Sugata), thì bảy giác chi không thể khởi lên.

“Sugatovinaya” nghĩa là “Pháp  luật của bậc Thiện Thệ” — tức toàn bộ Dhamma–Vinaya mà Như Lai đã thiết lập để duy trì đạo lộ giác ngộ sau khi Ngài nhập diệt.

“Bậc Thiện Thệ (Sugata)” Là một trong mười danh hiệu của Đức Phật. Nghĩa đen: “Người đã đi đến chỗ tốt đẹp, đã đi đúng đường.” Trong ngữ cảnh này, “Sugata” ám chỉ Đức Phật là bậc thầy hiền thiện, người đã đi và dạy con đường đi đến giải thoát.

“Giới luật (Vinaya)” Không chỉ giới hạn trong bộ Luật Tạng, mà còn bao gồm toàn bộ phương pháp huấn luyện và chế định giúp duy trì sự thanh tịnh của Tăng đoàn, bảo hộ Chánh pháp.Nhờ có Giới luật mà Pháp được an trú, nhờ Pháp mà Giới được tôn trọng; hai yếu tố này tồn tại song hành, bảo vệ cho nhau như hai cột trụ của Phật giáo. Sau khi Như Lai viên tịch Niết-bàn, Giới luật trở thành Thầy (Vinayo nāma tumhākaṃ satthā) — tức là sự tiếp nối của ánh sáng giác ngộ trong thế gian.

“Không khởi lên ngoài Giới luật của bậc Thiện Thệ” Có nghĩa là: nếu không còn Dhamma–Vinaya, nếu không còn ai hành trì và truyền thừa đúng pháp, thì bảy giác chi không thể phát sinh. Bảy giác chi không phải pháp tự nhiên xuất hiện trong thế gian, mà chỉ hiện khởi nơi có Giới, có Định, có Tuệ được tu tập trong khuôn khổ của Giáo pháp.

Sớ Giải

190. navame nāññatra tathāgatassa pātubhāvāti tathāgatassa pātubhāvaṃ vinā na aññasmiṃ kāle uppajjantīti attho.

“Trong bài kinh thứ chín, câu ‘không ngoài sự xuất hiện của Như Lai’ có nghĩa là:
Nếu không có sự xuất hiện của Như Lai, thì bảy giác chi này không thể khởi lên vào bất kỳ thời kỳ nào khác.”

• navame – “trong bài kinh thứ chín (Navama Sutta).”
• nāññatra tathāgatassa pātubhāvā – “không ngoài (nā aññatra) sự xuất hiện (pātubhāva) của Như Lai (Tathāgata).”
• tathāgatassa pātubhāvaṃ vinā – “nếu không có sự xuất hiện của Như Lai.”
• na aññasmiṃ kāle uppajjanti – “thì (bảy giác chi) không khởi lên trong bất kỳ thời kỳ nào khác.”
• ti attho – “đó là ý nghĩa (ý kinh là vậy).”

191. dasame nāññatra sugatavinayāti sugatovādaṃ vinā na uppajjantīti.

“Trong bài kinh thứ mười, câu ‘không ngoài Giới luật của bậc Thiện Thệ’ có nghĩa là: Nếu không có lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ (Sugata), thì bảy giác chi không thể khởi lên.”

• dasame – “trong bài kinh thứ mười (Dasama Sutta).”
• nāññatra sugatavinayā – “không ngoài (nā aññatra) Giới luật của bậc Thiện Thệ (Sugata-vinaya).”
• sugatovādaṃ vinā – “nếu không có lời giáo huấn (ovāda) của bậc Thiện Thệ (Sugata).”
• na uppajjanti – “thì (bảy giác chi) không khởi lên.”
• ti – “ấy là.”
• attho (hàm ý) – “ý nghĩa là vậy.”

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

[46] Chương II

Tương Ưng Giác Chi (a)

-ooOoo-

9.IX. Sanh (1) (S.v,77)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này chưa khởi lên, nếu được tu tập, làm cho sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể không có sự hiện hữu của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng Chánh giác. Thế nào là bảy?

3) Niệm giác chi... xả giác chi. Này các Tỷ-kheo, bảy giác chi này chưa khởi lên, nếu được tu tập, làm cho sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể không có sự hiện hữu của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng Chánh giác.

10.X. Sanh (2) (S.v,77)

1) ...

2) -- Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi lên, nếu được tu tập, làm cho sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể không có giới luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là bảy?

3) Niệm giác chi... xả giác chi. Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi lên, nếu được tu tập, được làm cho sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể không có giới luật của bậc Thiện Thệ.