medhāvīnampi hiṃsanti,
isiṃ dhammaguṇe rataṃ.
vitakkā pāpakā rāja,
subhā rāgūpasaṃhitā”ti.
Dù ưa thích thiện pháp
Người trí cũng hư hỏng
Mỹ tướng sanh dục tình
Khiến tà hạnh, thưa Vua!
Câu chuyện thời Phật

Một thời, khi Đức Phật trú tại tịnh xá Kỳ Viên, có một vị Tỳ khưu trẻ bị xao động trước vẻ đẹp của một người phụ nữ trang sức lộng lẫy. Tâm ý vị ấy rối loạn, muốn hoàn tục, không còn thấy đời sống phạm hạnh là điều khả ái. Phật biết chuyện, liền đưa vị Tỳ khưu đến và hỏi nguyên do. Nghe xong, Ngài bảo:

“Phiền não giống như cơn gió mạnh quất vào núi Tuyết Sơn—nó chẳng bao giờ biết sợ hãi, chẳng hề ngần ngại trước công đức hay phẩm hạnh của ai. Ngay cả những bậc tu hành với ngũ thông, bát định, trong một sát-na sơ hở cũng có thể đánh mất tất cả.”

Rồi Ngài kể câu chuyện xưa.

Câu chuyện tiền thân

Chàng trai vàng rời bỏ thế tục

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, có một cậu bé ra đời trong gia đình Bà-la-môn danh giá bậc nhất. Làn da sáng vàng rực  khiến mọi người gọi cậu là Haritaca, nghĩa là “Người Quý Như Vàng”.

Khi trưởng thành, Haritaca đến Takkasilā học đủ thế học, rồi lập gia đình, chăm sóc cha mẹ. Sau khi cha mẹ mất, nhìn khối tài sản lớn trước mắt, Haritaca chợt nghĩ:

“Tài sản này còn, nhưng người tạo ra nó đã mất. Ta cũng sẽ chết thôi, thân này sẽ bị tan nát dưới cửa tử.”

Do sợ chết và cảm nhận sự vô thường, Haritaca bố thí lớn rồi rời gia đình, vào rừng tuyết xuất gia làm ẩn sĩ. Chỉ bảy ngày sau, nhờ công đức nhiều đời, Ngài chứng được ngũ thông và tám tầng thiền định.

Ngài sống lâu ngày trong rừng với trái quả thanh đạm. Một hôm xuống núi kiếm muối và giấm, Haritaca đi qua nhiều xứ, cuối cùng đến Ba-la-nại, trú trong vườn ngự uyển của vua.

Hôm sau đi khất thực, vua nhìn thấy Ngài—một ẩn sĩ có phong thái cao khiết, điềm tĩnh, ánh mắt sáng tuệ—liền sinh tâm kính phục. Vua cung kính rước vào cung, đãi thức ăn thượng vị và mời Ngài ở lại trú trong vườn ngự uyển, lập đủ tiện nghi để Ngài sống an nhàn, thanh tịnh.

Từ đó, Haritaca thường vào cung thọ thực, sống giữa vườn rừng suốt mười hai năm, không hề suy giảm đạo hạnh.

Một năm nọ, vua phải đi dẹp loạn biên giới, liền dặn hoàng hậu:

“Nàng hãy chăm sóc vị ẩn sĩ này, đừng để thiếu sót gì.”

Từ đó, hoàng hậu tự tay phục vụ Haritaca.

Một hôm, khi đã chuẩn bị bữa ăn xong mà vẫn chưa thấy đạo sĩ đến, hoàng hậu đi tắm nước thơm, mặc y lụa mỏng, rồi nằm nghỉ trên giường nhỏ trong phòng có cửa sổ lớn mở ra đón gió.

Đúng lúc ấy, Haritaca, ăn mặc chỉnh tề, mang bình bát, bay trên không đến vườn ngự uyển. Khi Ngài đến cửa sổ, hoàng hậu nghe tiếng động, vội bật dậy—nhưng chiếc áo mỏng tuột xuống.

Chỉ một khoảnh khắc thôi.

Đôi mắt ẩn sĩ nhìn trúng hình ảnh bất tịnh.

Ngay lập tức, phiền não ngủ ngầm qua vô số kiếp bật dậy dữ dội. Như con rắn độc nằm trong rổ đột nhiên ngóc đầu phóng ra.

Thiền định của Ngài tan biến. Sự định tĩnh bị đánh bật khỏi tâm như lửa tắt vì nước lạnh. Mất chánh niệm, Haritaca bước đến và nắm tay hoàng hậu. Hoàng hậu hốt hoảng che thân, nhưng chính khoảnh khắc ấy, mối quan hệ sai trái bắt đầu. Từ đó, hai người lén lút sống trong dục lạc, và tin đồn này lan khắp kinh thành.

Khi Vua trở về các đại thần tâu vua:

— Thưa Đại Vương, đạo sĩ Haritaca đã làm chuyện bất tịnh với hoàng hậu.

Vua nghĩ họ chỉ muốn chia rẽ mình và đạo sĩ nên không tin. Khi hồi cung, vua hỏi thẳng hoàng hậu; hoàng hậu thừa nhận.

Vua vẫn chưa tin hoàn toàn, vì nghĩ nàng bị ép buộc nói, nên đến gặp đạo sĩ Haritaca trong vườn ngự uyển. Vua hỏi, và đạo sĩ thú nhận hết.

Vua trách:

— Trí tuệ của Ngài đâu?  Vì sao không diệt được dục khi nó khởi lên?

Haritaca trả lời:

— Tham, sân, mạn, si—bốn lực này vô cùng mạnh mẽ. Khi chúng tràn ngập, trí tuệ không sao trụ được.

Vua lại khuyên:

— Hãy từ bỏ ái dục ấy. Nó hoen ố hạnh của Ngài, làm xấu sắc đẹp đạo hạnh từng khiến bao người tôn kính.

Lời vua như giọt nước làm bừng tỉnh ngọn lửa tỉnh giác trong tâm Haritaca.
Ngài nhận ra bản chất ghê gớm của dục ái.

Đạo sĩ Haritaca tỉnh ngộ –  xin một khoảng thời gian, trở vào am, chú mục vào thiền án kasiṇa, và nhờ sức tinh tấn, Ngài khôi phục lại toàn bộ thiền định đã mất.

Khi xuất định, đạo sĩ bước ra và ngồi kiết già giữa hư không ngay trước mặt vua, như chưa từng có chuyện sa ngã. Ngài thuyết pháp cho vua, khuyên vua giữ giới, tinh tấn.
Rồi nói:

— Vì lầm lỗi này, ta bị người đời chê trách. Ta sẽ rời nơi có sự cám dỗ của nữa sắc, trở lại rừng sâu.

Dù vua khẩn thiết mời thỉnh ở lại đến rơi lệ như đạo sĩ Haritaca vẫn bay về rừng Tuyết Sơn, ở đó không hề giảm đạo lực và khi mãn thọ cuối đời vào cõi Phạm Thiên.

Đức Phật kể xong câu chuyện và nói:

— Vua trong truyện là A-nan-đà. Còn đạo sĩ Haritaca chính là Ta.

Vị Tỳ khưu nghe xong, xúc động trước sự thật rằng ngay cả Bồ Tát ngũ thông cũng có lúc ngã quỵ, nhưng đã tự đứng lên bằng trí tuệ, tinh tấn và sự thật.

Chính nhờ câu chuyện, vị Tỳ khưu ấy dứt sạch phiền não và chứng đắc A-la-hán quả ngay tại chỗ ngồi.

Tỳ khưu Giác Đẳng phóng tác từ Kinh Bổn Sanh