Kinh Văn

“nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi, yo evaṃ bhāvito bahulīkato saṃyojanīyānaṃ dhammānaṃ pahānāya saṃvattati, yathayidaṃ, bhikkhave, satta bojjhaṅgā. katame satta? satisambojjhaṅgo ... pe ... upekkhāsambojjhaṅgo. kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā saṃyojanīyānaṃ dhammānaṃ pahānāya saṃvattanti? “idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ ... pe ... upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā saṃyojanīyānaṃ dhammānaṃ pahānāya saṃvattanti. “katame ca, bhikkhave, saṃyojanīyā dhammā? cakkhu, bhikkhave, saṃyojanīyo dhammo. etthete uppajjanti saṃyojanavinibandhā ajjhosānā ... pe ... jivhā saṃyojanīyā dhammā. etthete uppajjanti saṃyojanavinibandhā ajjhosānā ... pe ... mano saṃyojanīyo dhammo. etthete uppajjanti saṃyojanavinibandhā ajjhosānā. ime vuccanti, bhikkhave, saṃyojanīyā dhammā”ti. navamaṃ.
“Này chư Tỳ khưu, Ta không thấy dù chỉ một pháp nào khác, khi được tu tập và làm cho sung mãn, lại dẫn đến sự đoạn trừ các pháp trói buộc một cách hữu hiệu như bảy giác chi.
Thế nào là bảy? Đó là niệm giác chi, trạch pháp giác chi, cần giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, và xả giác chi.
“Và này chư Tỳ khưu, bảy giác chi được tu tập và làm cho sung mãn như thế nào để dẫn đến sự đoạn trừ các pháp trói buộc?
Ở đây, này chư Tỳ khưu, một Tỳ khưu tu tập niệm giác chi, pháp này dựa trên viễn ly, dựa trên ly tham, dựa trên đoạn diệt, và hướng đến giải thoát…

Vị ấy tu tập trạch pháp giác chi…

Vị ấy tu tập cần giác chi…

Vị ấy tu tập hỷ giác chi…

Vị ấy tu tập khinh an giác chi…

Vị ấy tu tập định giác chi…

Vị ấy tu tập xả giác chi, pháp này dựa trên viễn ly, dựa trên ly tham, dựa trên đoạn diệt, và hướng đến giải thoát.

Chính khi bảy giác chi được tu tập và làm cho sung mãn theo cách này, thì chúng dẫn đến sự đoạn trừ các pháp trói buộc.
“Và này chư Tỳ khưu, những pháp trói buộc là gì?
Mắt là pháp trói buộc; chính tại đây mà các trói buộc, xiềng xích và gông cùm khởi lên.
Tai là pháp trói buộc…
Mũi là pháp trói buộc…

Luỡi là pháp trói buộc…

Thân là pháp trói buộc…
Ý là pháp trói buộc; chính tại đây mà các trói buộc, xiềng xích và gông cùm khởi lên.

Những pháp ấy được gọi là các pháp trói buộc.”

Chú Thích

“Một pháp” (eka dhamma) ở đây không phải là một yếu tố đơn lẻ, mà là một nhóm pháp thống nhất: bảy giác chi, được xem như một con đường hoàn chỉnh dẫn đến giải thoát.

“Các pháp trói buộc” (saṃyojaniyā dhammā) không phải là đối tượng bên ngoài, mà chính là sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) khi bị tham, sân, si chi phối. Căn tự nó không trói buộc; ái thủ sinh khởi tại căn mới là trói buộc.

Cụm từ then chốt lặp lại:“dựa trên viễn ly – ly tham – đoạn diệt – hướng đến giải thoát”cho thấy bảy giác chi chỉ thực sự là giác chi khi chúng được tu với khuynh hướng xuất ly, chứ không phải để an trú, hưởng thọ hay chấp thủ trạng thái tâm.

Bài kinh xác lập rõ một nguyên lý sâu sắc:  Không phải đoạn trừ sáu căn, mà là đoạn trừ sự trói buộc phát sinh nơi sáu căn. Và công cụ đoạn trừ hiệu quả nhất chính là bảy giác chi. Về mặt thực hành, kinh này đặt bảy giác chi làm trung tâm của tiến trình giải thoát, vượt lên trên mọi phương tiện phụ trợ khác.

Sớ Giải

210. navame saṃyojanavinibandhāti saṃyojanasaṅkhātā vinibandhā. ajjhosānāti pariniṭṭhapetvā gahaṇā.

navame saṃyojanavinibandhāti saṃyojanasaṅkhātā vinibandhā.
“Trong bài kinh thứ chín, ‘saṃyojanavinibandhā’ nghĩa là: những vinibandha (sự trói buộc) được gọi là saṃyojana (kiết sử hay trói buộc).”

ajjhosānāti pariniṭṭhapetvā gahaṇā.
“‘Ajjhosāna’ nghĩa là: nắm giữ một cách dứt khoát, chấp thủ cho đến cùng, ôm chặt không buông.”