Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ akammaniyaṃ 

hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ.

Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, lại khó sử dụng, này các Tỷ-kheo, như tâm không được tu tập.

Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ akammaniyaṃ hotī”ti.

Tâm không được tu tập, này các Tỷ-kheo, khó sử dụng.

”Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ kammaniyaṃ 

hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ.
Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, lại dễ sử dụng, này các Tỷ-kheo, như tâm được

 tu tập.

”Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ kammaniyaṃ hotī”ti.
Tâm được tu tập, này các Tỷ-kheo, dễ sử dụng.

“Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ 
abhāvitaṃ mahato anatthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ.
Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, lại đưa đến bất lợi lớn, này các Tỷ-kheo,

như tâm không được tu tập.

”Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ mahato anatthāya saṃvattatī”ti.
Tâm không được tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

.“Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ 
bhāvitaṃ mahato atthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ.
Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, lại đưa đến lợi ích lớn, này các Tỷ-kheo,

như tâm được tu tập.

”Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ mahato atthāya saṃvattatī”ti.

Tâm được tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến lợi ích lớn.

BÀI ÔN

Ôn lại một số văn phạm đã học

- Chủ cách: thường dùng làm chủ từ của câu.

Thí dụ: "Buddho dhammaṃ deseti" (Ðức Phật thuyết pháp) ...

- Ðối cách: thường dùng làm túc từ hay đối từ trực tiếp cho động từ.

Thí dụ: "Gāmaṃ gacchāmi" (Tôi đến làng) ...

- Sở dụng cách: thường dùng trong ý nghĩa phương tiện của hành động, hay nói lên sự hợp tác ...

Thí dụ: "Puriso rathena yāti" (Người đàn ông đi bằng xe); "Ahaṃ tava saha vasāmi" (Tôi sống với anh) ...

- Chỉ định cách: thường dùng làm túc từ gián tiếp cho động từ hay làm túc từ cho những phân từ; hoặc để nói lên

 mục đích.

Thí dụ: "Tvaṃ yācakassa āhāraṃ desi" (Anh cho vật thực đến người hành khất); "Namo buddhāya" 

(Tôi cung kỉnh Ðức Phật); "Buddho lokahitāya loka-sukhāya dhammaṃ desesi" (Ðức Phật thuyết pháp vì lợi ích

cho đời) ...

- Xuất xứ cách: thường dùng trong ý nghĩa tách rời hay xuất phát ...

Thí dụ: "So gehasmā nikkhami" (Nó đã ra khỏi nhà); "Migo byagghamhā bhāyi" (Con nai đã sợ con hổ) ...

- Sở thuộc cách: thường dùng trong ý nghĩa chỉ quyền sở hữu ...

Thí dụ: "Gehe me pituno ahosi" (Ngôi nhà của cha tôi); "Kukkutiyā aṇdāni" (Những trứng của gà mái) ...

- Ðịnh sở cách: thường dùng trong ý nghĩa chỉ thời gian, nơi chốn.

Thí dụ: "Atīte kāle rājā rajjaṃ karoti" (Vào thời quá khứ có nhà vua cai trị quốc độ); "Ahaṃ gāmasmiṃ jīvāmi" (Tôi sống trong làng) ...

- Hô cách: thường dùng để kêu gọi trong câu đàm thoại.

Thí dụ: "Gacchatha bhikkhave Vesaliṃ" (Hỡi chư tỳ kheo, hãy đi đến thành Vesāli); "Ehi tāta putta" (Hãy lại đây, này con trai cưng) ...

BÀI HỌC TRONG NGÀY

ÐẠI DANH TỪ (SABBANĀMA)

Ðịnh nghĩa: Ðại danh từ là tiếng dùng thay thế danh từ để ám chỉ người, thú hoặc đồ dùng mà không chỉ đích danh.

Thí dụ:

* "Ayaṃ rajjassa rājā ahosi" (Vị này là vua của quốc độ)
* "Ahaṃ tuyhaṃ paṭisunāmi" (Tôi đáp lời anh)
* "So maṃ pahari" (Hắn đã đánh tôi).

A- CÁC LOẠI ÐẠI DANH TỪ

Ðại danh từ trong tiếng Pāli có 2 loại:

1) Nhân vật đại danh từ (purisasabbanāma)
2) Biểu thị đại danh từ (visesanasabbanāma).

Tiếng đại danh từ chỉ 3 ngôi, như amha (tôi, chúng tôi), tumha (anh, các anh), ta (nó, chúng nó) ...

 gọi là nhân vật đại danh từ.

Tiếng thay thế danh từ để chỉ sự vật khác nhau cho phân biệt, như ima (cái này), eta (cái đó), añña (cái khác), 

ya (cái nào mà), ka (cái gì) ... gọi là biểu thị đại danh từ.

Biểu thị đại danh từ còn được phân thành hai hoặc thành ba thứ nữa, tùy theo ý nghĩa của chúng.

1- Biểu thị đại danh từ phân thành hai:

a) Ðịnh đại danh từ, tức những tiếng đại danh từ chỉ ý nghĩa định chắc.

Thí dụ: ima (cái này), ta (cái ấy), eta (đó, cái đó), amu (thế này, đây này) ...

b) Bất định đại danh từ, tức những tiếng đại danh từ ám chỉ sự vật, ý không quả quyết.

Thí dụ: Ya (ai, cái nào), añña (khác, cái khác), apara (cái kia nữa), sabba (hết thảy, tất cả) ...

2- Biểu thị đại danh từ phân thành ba:

a) Chỉ thị đại danh từ, tức những tiếng chỉ người hay vật mà có tính cách xác định được vị trí.

Thí dụ: ima (này, cái này), ta (ấy, cái ấy), eta (đó, cái đó), amu (đây này) ...

b) Phiếm chỉ đại danh từ, tức những tiếng chỉ người hay vật mà không xác định rõ.

Thí dụ: ya (ai, cái nào), añña (cái khác), aññatara (cái nọ, cái nào đó), sabba (mọi cái, tất cả), para (cái kia) ...

c) Nghi vấn đại danh từ, là tiếng đại danh từ dùng trong ý nghĩa hỏi.

Thí dụ: ka (ai, gì, chi, nào), kati (bao nhiêu) ...

Còn chỉ thị đại danh từ cũng gọi là định đại danh từ, phiếm chỉ đại danh từ và nghi vấn đại danh từ thuộc

 về bất định đại danh từ.

B- CÁCH SỬ DỤNG ÐẠI DANH TỪ

Ðại danh từ trong tiếng Pāli được xếp vào danh tự loại nên có phương thức sử dụng cũng như các danh

tự loại khác

(danh từ, tính từ). Tuy vậy vẫn có một vài điểm đặc biệt đáng lưu ý.

1- Phép dùng nhân vật đại danh từ (Puri-sasabbanāma)

1- Nhân vật đại danh từ tiếng Pāli chỉ gồm có 3 tiếng là amha, tumha và ta.

- Tiếng "Amha" dùng thay thế danh từ để chỉ ngôi thứ nhất, hay ngôi thượng (uttamapurisa). Nghĩa dịch là tôi,

chúng tôi, ta, chúng ta, tao, tụi tao v.v...

- Tiếng "Tumha" dùng thay danh từ để chỉ ngôi thứ hai, hay ngôi trung, (majjhimapurisa). Nghĩa dịch là anh,

các anh, ngươi, các ngươi, mi, chúng mi, mày, tụi mày v.v...

- Tiếng "Ta" dùng thay thế danh từ để chỉ ngôi thứ ba, hay ngôi sơ (paṭhamapurisa). Nghĩa dịch là nó, chúng nó,

 hắn, tụi hắn, y, bọn y, vị ấy, họ v.v...

Lưu ý: Nhân vật đại danh từ được dùng nghĩa dịch tùy theo cương vị đối tượng.

2- Về phép dùng:

- Tiếng "amha" và "tumha" dùng không phân biệt tính (liṅga); Riêng "ta" thì có hình thức dùng 3 tính khác nhau.

- Cả 3 tiếng nhân vật đại danh từ đều chỉ dùng 7 ngữ cách (vibhatti), trừ hô cách.

- Về ngữ số (vacana) vẫn được áp dụng bình thường ở đây.

a) Phép biến cách nhân vật đại danh từ "amha" (tôi, ta ...) như sau:

(Chú ý: me và no trong biến cách không được dùng ở đầu câu).

b) Phép biến cách nhân vật đại danh từ "tumha" (anh, mi ...) như sau:

(Chú ý: te và vo trong biến cách không được dùng ở đầu câu).

c) Phép biến cách nhân vật đại danh từ "ta" (nó, vị ấy, hắn, y) như sau:

Nam tính

Nữ tính

Trung tính

(Các cách còn lại giống phần nam tính).

Thí dụ: Câu áp dụng nhân vật đại danh từ:

* "Ahaṃ mayhaṃ potthakaṃ tava dadāmi" (Tôi cho anh quyển sách của tôi).
* "So tayā saddhiṃ mama gehaṃ āgacchati" (Nó đi cùng với anh đến nhà tôi).
* "Tumhe te mā pahārittha" (Các anh đừng đánh chúng nó).
* "Tassa te alābhā tassa te dulladdhaṃ" (Thật bất lợi cho người đó! Thật xấu vận cho người đó!).
* "Na me diṭṭho ito pubbe" (Trước đây tri kiến không có cho tôi).

Bài cho tuần tới: Phép dùng các biểu thị đại danh từ (visenasabbanāma)

(trích từ giáo trình Pāli Hàm Thụ của Tỳ Khưu Giác Giới)

BÀI TẬP

(Sẽ bổ túc trong giờ học)

Dịch sang tiếng Việt các câu sau đây