Dụ ngôn “bát dầu đầy” trong kinh là một hình ảnh cực kỳ sống động, khắc họa rõ ràng sức mạnh của tham ái và dục lạc – dù đẹp đẽ đến đâu cũng chỉ là cám dỗ thoáng qua, nhưng nếu phân tâm dù chỉ một chút, hậu quả là mất mạng. Người đàn ông mang bát dầu không được phép nhìn ra ngoài, dù xung quanh là tiếng reo hò, vẻ đẹp tuyệt trần và sự mê hoặc của thế gian – điều này dạy chúng ta rằng chánh niệm trên thân tâm đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối, không để ngoại cảnh làm lay động. Kinh điển cũng dạy rằng chánh niệm không phải là trạng thái thụ động, mà là sự huấn luyện chủ động: “phát triển, tu tập, lấy làm phương tiện, làm nền tảng, làm cho vững chắc, thực hành và viên mãn hoàn toàn”. Top of Form

Kinh Văn

386. evaṃ me sutaṃ — ekaṃ samayaṃ bhagavā sumbhesu viharati sedakaṃ nāma sumbhānaṃ nigamo. tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi — “bhikkhavo”ti. “bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. bhagavā etadavoca —“seyyathāpi, bhikkhave, ‘janapadakalyāṇī, janapadakalyāṇī’ti kho, bhikkhave, mahājanakāyo sannipateyya. ‘sā kho panassa janapadakalyāṇī paramapāsāvinī nacce, paramapāsāvinī gīte. janapadakalyāṇī naccati gāyatī’ti kho, bhikkhave, bhiyyosomattāya mahājanakāyo sannipateyya.
atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. tamenaṃ evaṃ vadeyya — ‘ayaṃ te, ambho purisa, samatittiko telapatto antarena ca mahāsamajjaṃ antarena ca janapadakalyāṇiyā pariharitabbo. puriso ca te ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito anubandhissati. yattheva naṃ thokampi chaḍḍessati tattheva te siro pātessatī’ti. taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu so puriso amuṃ telapattaṃ amanasikaritvā bahiddhā pamādaṃ āhareyyā”ti? “no hetaṃ, bhante”.
“upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. ayaṃ cevettha attho — samatittiko telapattoti kho, bhikkhave, kāyagatāya etaṃ satiyā adhivacanaṃ. tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ — ‘kāyagatā sati no bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. evañhi kho, bhikkhave, sikkhitabban”ti. dasamaṃ.

Một lần nọ, Đức Thế Tôn đang ngự tại xứ Sumbha, nơi có một thị trấn của người Sumbha tên là Sedaka.  Tại đó, Đức Thế Tôn nói với các vị tỳ-khưu như sau: “Này các Tỳ-khưu!”

“Dạ. Bạch Thế Tôn!” các vị tỳ-khưu trả lời. Đức Thế Tôn dạy như sau:

“Này các Tỳ-khưu, giả sử khi nghe ‘Cô gái tuyệt sắc! Cô gái tuyệt sắc!’ thì một đám đông lớn sẽ tụ họp lại. Bây giờ, Cô gái tuyệt sắc ấy nhảy múa tuyệt mỹ và ca hát tuyệt mỹ. Khi nghe ‘Cô gái tuyệt sắc đang nhảy múa! Cô gái tuyệt sắc đang ca hát!’ thì một đám đông còn lớn hơn sẽ tụ họp lại. Sau đó, một người đàn ông đi tới, muốn sống, sợ chết, mong muốn hạnh phúc, ghét khổ đau. Có người sẽ nói với anh ta: ‘Này người kia, ngươi phải mang quanh cái bát dầu đầy đến miệng này giữa đám đông và Cô gái tuyệt sắc. Một người cầm kiếm rút ra sẽ theo sát phía sau ngươi, và bất cứ nơi nào ngươi làm đổ dù chỉ một chút dầu, ngay tại đó hắn sẽ chặt đầu ngươi.’

“Này các Tỳ-khưu, các Thầy nghĩ sao? Người đàn ông ấy có ngừng chú ý đến cái bát dầu và do sơ suất mà hướng sự chú ý ra bên ngoài không?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Này các Tỳ-khưu, Ta đã đưa ra dụ ngôn này để truyền đạt một ý nghĩa. Đây là ý nghĩa: ‘Cái bát dầu đầy đến miệng’: đây là tên gọi cho thân hành niệm. Do vậy, này các tỳ-khưu, các Thầy nên tự huấn luyện mình như vầy: ‘Chúng tôi sẽ phát triển và tu tập thân hành niệm, lấy nó làm phương tiện, lấy đó làm nền tảng, làm cho vững chắc,  làm cho tinh chuyên, và làm cho viên mãn.’ Như vậy, này các tỳ-khưu, các Thầy nên tự huấn luyện mình.”

Chú Thích

Từ nguyên văn Pāli, không thể xác định rõ đám đông tụ họp là vì họ nghe người ta loan báo: “Người con gái đẹp nhất trong xứ!” hay vì chính họ tụ họp và hô lên: “Người con gái đẹp nhất trong xứ!” Ở đây, có thể hiểu theo cách thứ nhất (nghe loan báo mà tụ họp).

“Janapadakalyāṇī” nghĩa là: người con gái đẹp nhất, ưu tú nhất trong một quốc độ như cách gọi ngày nay là hoa hậu hay hoa khôi.

Sớ giải  mô tả vẽ đẹp của nữ nhân theo cách nói “kinh điển” là: không có sáu khuyết điểm về thân thể là không quá cao, quá thấp, quá gầy, quá mập, không quá sậm màu, không quá trắng. Và đầy đủ năm loại vẻ đẹp gồm: vẻ đẹp của da, của thịt, của gân, của xương, và của tuổi tác.

Theo ngài Bodhi cụm từ paramapāsāvinī nacce, paramapāsāvinī gīte dường như chỉ xuất hiện duy nhất trong bản kinh này. Từ điển PED [Pāli–English Dictionary] giải thích pāsāvin là “làm phát sinh, làm xuất hiện”; tuy nhiên, hãy xem MW[Monier-Williams Sanskrit Dictionary], mục pra-sava (2) → pra-savin, có nguồn từ pra-sūti (1), với nghĩa là “thúc đẩy, kích động, lôi cuốn”.

Sớ giải chú thích: “Trong vũ điệu và trong ca hát, sự biểu hiện của nàng là tối thượng, phần trình diễn của nàng là xuất sắc nhất; nàng múa và hát một cách tuyệt hảo.”

Kāyagatā sati (hay kāyagatāsati trong dạng ghép Pali) là một thuật ngữ quan trọng trong kinh điển , đặc biệt trong Tương Ưng Niệm Xứ (Saṃyutta Nikāya 47) và Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikāya 119 – Kinh Thân Hành Niệm). Kāya (thân): Chỉ thân thể vật lý (cơ thể con người, bao gồm các bộ phận, tư thế, hoạt động, hơi thở, các yếu tố vật chất). Gatā (đi đến, hướng đến, đặt vào): Nghĩa là "đã đi đến" hoặc "hướng đến", chỉ sự hướng tâm hoặc đặt niệm vào đối tượng.

Sati (niệm, chánh niệm): Sự tỉnh giác, ghi nhớ, chú tâm liên tục mà không quên lãng.  Kāyagatāsati dịch sát nghĩa là "chánh niệm hướng đến thân", "niệm đặt trên thân", "chánh niệm ngập tràn trong thân" (mindfulness immersed in the body), hoặc "niệm thân" , "thân hành niệm" trong các bản dịch tiếng Việt phổ biến.  Đây là một loại chánh niệm tập trung vào thân thể làm đối tượng chính, giúp tâm không lang thang ra ngoại cảnh (như trong dụ ngôn "bát dầu đầy" ở SN 47.20 mà chúng ta đã thảo luận: giữ chánh niệm trên thân như giữ dầu không đổ giữa cám dỗ lớn lao). Trong Kinh Thân Hành Niệm (MN 119), kāyagatāsati được mô tả chi tiết qua các phương pháp: quán hơi thở (ānāpānasati), quán tư thế (đi, đứng, nằm, ngồi), quán hoạt động hàng ngày, quán 32 thể trược (phân tích thân thành các bộ phận bất tịnh), quán tứ đại (đất, nước, gió, lửa), quán tử thi (9 giai đoạn phân hủy), v.v.  Tóm lại, kāyagatāsati không chỉ là "niệm thân" đơn thuần mà là chánh niệm được "ngâm mình" hoàn toàn vào thân thể, làm nền tảng cho sự tỉnh giác sâu sắc, giúp vượt qua cám dỗ thế gian và thành tựu tuệ giác. Top of FormBottom of Form

Sớ Giải

386. dasame janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī uttamā chasarīradosarahitā pañcakalyāṇasamannāgatā. sā hi yasmā nātidīghā nātirassā, nātikisā nātithūlā, nātikāḷā nāccodātā, atikkantā, mānusavaṇṇaṃ appattā dibbavaṇṇaṃ, tasmā chasarīradosarahitā. chavikalyāṇaṃ, maṃsakalyāṇaṃ, nhārukalyāṇaṃ, aṭṭhikalyāṇaṃ, vayakalyāṇanti imehi pana kalyāṇehi samannāgatattā pañcakalyāṇehi samannāgatā nāma. tassā hi āgantukobhāsakiccaṃ natthi, attano sarīrobhāseneva dvādasahatthaṭṭhāne ālokaṃ karoti, piyaṅgusāmā vā hoti, suvaṇṇasāmā vā, ayamassā chavikalyāṇatā.
cattāro panassā hatthapādā mukhapariyosānañca lākhārasaparikammakataṃ viya rattapavāḷarattakambalasadisaṃ hoti, ayamassā maṃsakalyāṇatā. vīsati pana nakhapattāni maṃsato amuttaṭṭhāne lākhārasapūritāni viya, muttaṭṭhāne khīradhārāsadisāni, honti ayamassā nhārukalyāṇakatā. dvattiṃsa dantā suphusitā sudhotavajirapanti viya khāyanti, ayamassā aṭṭhikalyāṇatā. vīsativassasatikāpi pana samānā soḷasavassuddesikā viya hoti nippalitā, ayamassā vayakalyāṇatā.
paramapāsāvinīti ettha pasavanaṃ pasāvo, pavattīti attho. pasāvo eva pāsāvo. paramo pāsāvo paramapāsāvo, so assā atthīti paramapāsāvinī. nacce ca gīte ca uttamapavatti seṭṭhakiriyā, uttamameva naccaṃ naccati, gītaṃ vā gāyatīti vuttaṃ hoti. sesaṃ sabbattha uttānatthameva. imesu pana dvīsu suttesu pubbabhāgavipassanāva kathitāti.

86. Ở bài kinh thứ mười: “Người con gái đẹp nhất trong xứ” (janapadakalyāṇī)

“Janapadakalyāṇī” nghĩa là: người con gái đẹp nhất, ưu tú nhất trong một quốc độ, không có sáu khuyết điểm về thân thể và đầy đủ năm vẻ đẹp.

Sở dĩ gọi là không có sáu khuyết điểm về thân thể là vì nàng:

[Giải thích từ “paramapāsāvinī”]

Ở đây: pasavana hay pasāva có nghĩa là sự phát khởi, sự vận hành, sự biểu hiện, parama là tối thượng, nên paramapāsāvinī nghĩa là: người có sự biểu hiện tối thượng. Cụm từ “paramapāsāvinī trong múa và hát” có nghĩa là:trong múa: nàng múa ở mức tuyệt diệu, trong hát: nàng hát ở mức tuyệt vời,  mọi động tác và biểu diễn đều là thượng hạng, xuất sắc nhấtTop of Form