Kinh Văn

Kinh Sirivaḍḍha (Sirivaḍḍhasuttaṃ)

Evaṃ me sutaṃ— ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Tena kho pana samayena sirivaḍḍho gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.
Atha kho sirivaḍḍho gahapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi:
“Ehi tvaṃ, ambho purisa, yenāyasmā ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato ānandassa pāde sirasā vanda:
‘Sirivaḍḍho, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. So āyasmato ānandassa pāde sirasā vandatī’ti.
Evañca vadehi: ‘Sādhu kira, bhante, āyasmā ānando yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’”ti.
“Evaṃ, bhante”ti kho so puriso sirivaḍḍhassa gahapatissa paṭissutvā… (pe)… tuṇhībhāvena adhivāsesī.
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Nisajja kho āyasmā ānando sirivaḍḍhaṃ gahapatiṃ etadavoca:
“Kacci te, gahapati, khamanīyaṃ? Kacci yāpanīyaṃ? Kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti? Paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamosānan”ti?
“Na me, bhante, khamanīyaṃ; na yāpanīyaṃ. Dukkhā me vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti; abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamosānan”ti.
“Tasmātiha te, gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ: ‘Idha me kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ…’ (pe)… ‘dhammesu dhammānupassī viharissāmi… vineyya loke abhijjhādomanassan’”ti.
“Yāni kho pana, bhante, bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā desitā, tesu dhammesu sandissāmi, tesu ca viharāmi… (pe)…
Yāni ca kho pana, bhante, bhagavatā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni desitāni, nesaṃ ahaṃ

Một thuở, Tôn giả Ānanda trú tại Rājagaha (Vương Xá), ở Veḷuvana (Trúc Lâm), Kalandakanivāpa (chỗ cho sóc ăn). Bấy giờ, gia chủ Sirivaḍḍha bị bệnh, thân đau đớn, tình trạng nghiêm trọng. Rồi gia chủ Sirivaḍḍha bảo một người:

“Bạn thân mến, hãy đến gặp Tôn giả Ānanda, nhân danh tôi đảnh lễ dưới chân Ngài, và thưa: ‘Bạch Tôn giả, gia chủ Sirivaḍḍha bị bệnh, thân đau đớn, tình trạng nghiêm trọng; xin đảnh lễ Tôn giả Ānanda, cúi đầu dưới chân Ngài.’ Rồi thưa thêm: ‘Bạch Tôn giả, lành thay nếu Tôn giả Ānanda vì lòng bi mẫn đến tư gia của gia chủ Sirivaḍḍha.’”

Người ấy vâng lời, đến gặp Tôn giả Ānanda, đảnh lễ, ngồi một bên và trình bạch. Tôn giả Ānanda im lặng nhận lời.

Sáng hôm sau, Tôn giả Ānanda đắp y, cầm bát và y, đến nhà gia chủ Sirivaḍḍha, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn và nói:

“Gia chủ, ông kham nhẫn được chăng?,  bệnh tình khá hơn chăng? Mong đau nhức bớt chứ không tăng, và bệnh trạng thuyên giảm chứ không phải nặng thêm.”

Gia chủ thưa: “Bạch Tôn giả, bệnh tình khó chịu đựng hơn, không khá hơn. Sự đau nhức dữ dội đang tăng, không giảm; và thấy rõ nặng thêm chứ không phải thuyên giảm.”

Tôn giả Ānanda nói: “Vậy này gia chủ, ông nên tu tập như sau:
‘Ta sẽ trú quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Ta sẽ trú quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.’ Ông nên tu tập như vậy.”

Gia chủ thưa: “Bạch Tôn giả, bốn niệm xứ do Thế Tôn dạy, những pháp ấy có mặt nơi con, và con sống đúng theo những pháp ấy: con trú quán thân trên thân… thọ trên thọ… tâm trên tâm… pháp trên pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Và năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn dạy, con không thấy một điều nào còn chưa đoạn tận nơi chính mình.”

Tôn giả Ānanda nói: “Thật là lợi ích cho ông, này gia chủ! Thật khéo lợi ích cho ông! Ông đã tuyên bố quả Bất Lai.”

Kinh Mānadinna (Mānadinnasuttaṃ)

Evaṃ me sutaṃ— ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Tena kho pana samayena mānadinno gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno… (pe)…
“Na me, bhante, khamanīyaṃ… Dukkhā me vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti…
Api ca me, bhante, yāva me dukkhā vedanā phuṭṭhā, idha me kāye kāyānupassī viharāmi… (pe)…
Yāni ca kho pana, bhante, bhagavatā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni desitāni, nesaṃ ahaṃ kiñci attani appahīnaṃ samanupassāmī”ti.
“Lābhā te, gahapati! Suladdhaṃ te, gahapati! Anāgāmiphalaṃ tayā, gahapati, byākatan”ti

Cũng trong bối cảnh tương tự. Bấy giờ, gia chủ Mānadinna bị bệnh, đau đớn, trọng bệnh… (nhờ người thỉnh Tôn giả Ānanda như trên).

Gia chủ thưa: “Bạch Tôn giả, con không kham nhẫn được… thân thọ khổ dữ dội tăng, không giảm. Nhưng bạch Tôn giả, khi bị thọ đau ấy chi phối, con vẫn trú quán thân trên thân… thọ trên thọ… tâm trên tâm… pháp trên pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Và năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn dạy, con không thấy một điều nào còn chưa đoạn tận nơi chính mình.”

Tôn giả Ānanda nói: “Thật là lợi ích cho ông… Ông đã tuyên bố quả Bất Lai.”

Chú thích

Không có nhiều tư liệu về hai cư sĩ Sirivaḍḍha và Mānadinna ngoài hai bài kinh nầy trong Tam Tạng.

Chư Tăng đến tụng kinh và thuyết pháp cho người bệnh là điều rất thường xảy ra khi Đức Phật còn tại thế. Điều nầy rất tương phản với phần đông người theo Đạo Phật ngày nay thường chú trọng việc mởi thỉnh chư tăng tụng kinh cầu siêu sau khi người thân qua đời hơn là chú trọng sự hướng dẫn tu tập khi lâm trọng bệnh.

Ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno: công thức mô tả “bị bệnh, thân đau đớn, tình trạng nghiêm trọng”. Cách mô tả nầy chỉ cho bệnh tình nguy kinh với sự đau đớn lớn lao của thể xác vào thời đại nhân loại không có thuốc giảm đau (pain killer). Sự trạng nầy là cách nói kể cả đối với các bâc thánh với tâm hoàn toàn giải thoát nhưng vẫn phải chịu đựng với thân bệnh. Khác với Phật giáo Đại Thừa, kinh điển Pāli vẫn thường ghi lại thân bệnh của tất cả bậc viên giác, kể cả Đức Phật.

Tuṇhībhāvena adhivāseti: “chấp thuận  hay nhận lời bằng sự im lặng ” (một lối biểu đạt pháp chế hay nghi lễ rất phổ biến trong Phật giáo).

Câu nói “Bạch Tôn giả, bệnh tình khó chịu đựng hơn, không khá hơn. Sự đau nhức dữ dội đang tăng, không giảm; và thấy rõ nặng thêm chứ không phải thuyên giảm.” (Na me, bhante, khamanīyaṃ; na yāpanīyaṃ. Dukkhā me vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti; abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamosānan”) thường được dịch khiến người đọc cảm nhận là người bệnh đang vô cùng khổ sở về cả hai phương diện thân và tâm. Ở trong rất nhiều trường hợp, chỉ là cách mô tả chung về thân thọ khổ khi cơ thể bị bệnh trầm trọng. Cách nói nầy cũng tìm thấy ở các vị a la hán như trường hợp Ngài Assaji thưa với Đức Phật. Nên hiểu là dù thân bị bệnh khổ nhưng tâm các ngài hoàn toàn giải thoát.

Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni (năm hạ phần kiết sử) được hiểu là: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, dục tham, sân—đoạn tận năm kiết sử này là tâm thái  của bậc thánh  bất lai a na hàm. (Trong hai bài kinh nầy, cả hai cư sĩ tự xác nhận “không thấy còn sót”.)

Tesu dhammesu sandissāmi, tesu ca viharāmi: “những pháp ấy có mặt nơi tôi, và tôi sống đúng theo những pháp ấy” — lời xác chứng thực hành, không phải chỉ học thuộc.

Anāgāmiphalaṃ… byākataṃ: “đã tuyên bố quả Bất Lai”—Ānanda ấn chứng lời tự thuật là phù hợp với tiêu chuẩn Thánh quả.

Sớ Giải

Sớ giải sau đây đề cập tới bài kinh trước (394). Hoàn toàn không có chú thích riêng cho 2 bài kinh sau vì “ý nghĩa quá rõ ràng”.

394-396. aṭṭhame mahābhiññatanti channaṃ abhiññānaṃ vasena vuttaṃ. sahassaṃ lokaṃ abhijānāmīti satatavihāravaseneva vuttaṃ. thero kira pātova uṭṭhāya mukhaṃ dhovitvā senāsane nisinno atīte kappasahassaṃ, anāgate kappasahassaṃ anussarati, paccuppannepi sahassaṃ cakkavāḷānaṃ tassāvajjanassa gatiṃ anubandhati. iti so dibbena cakkhunā sahassaṃ lokaṃ abhijānāti, ayamassa satatavihāro. sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

394-396. Aṭṭhame mahābhiññatanti: Trong bài kinh thứ tám, "Đại thắng trí" được nói đến dựa trên sức mạnh của sáu thông (Lục thông).

Sahassaṃ lokaṃ abhijānāmīti: "Tôi biết rõ ngàn thế giới" — điều này được nói dựa trên trạng thái "thường trụ trong chánh niệm" (satatavihāra) của Ngài. Được biết rằng, mỗi ngày sau khi thức dậy vào sáng sớm, rửa mặt và ngồi xuống tại trú xứ, Tôn giả (Anuruddha) quán sát một ngàn kiếp trong quá khứ, biết rõ một ngàn kiếp ở vị lai, và đối với hiện tại, Ngài có thể quán sát sự vận hành của một ngàn luân hồi thế giới (cakkavāḷa).

Như vậy, với Thiên nhãn thông (dibbena cakkhunā), Ngài biết rõ ngàn thế giới; đó chính là trạng thái an trú thường xuyên của Ngài. Các bài kinh còn lại đều có ý nghĩa rõ ràng.