Bai học hàng ngày

BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Ba, ngày 04 tháng 01, 2022

MÔN HỌC KINH TƯƠNG ƯNG – SAṂYUTTANIKĀYA

CHƯƠNG III. TƯƠNG ƯNG KOSALA, PHẨM THỨ HAI (S.i,82)

@@@

Bài 4&5. Kinh Chiến Trận I (Paṭhamasaṅgāmasuttaṃ) & Kinh Chiến Trận II (Dutiyasaṅgāmasuttaṃ) -Chiến Tranh và Hoà Bình

http://www.lopphatphap.net/Hinhanh/Dan-Nhap.png

Thắng bại, hơn thua là chuyện muôn thuở của loài người. Những kẻ xâm lăng luôn nghĩ tới chiến thắng ít khi bận lòng đến hậu quả. Ai gây ra đau thương, hận thù khó sống trong an ổn mãi mãi. Điểm mấu chốt là sống với tâm thức vượt ngoài hơn thua. Chiến thắng thì gây thù. Chiến bại thì khổ đau. Dù trên phương diện tâm lý hay nghiệp báo thì sự tranh chấp luôn tạo nên nhiều hệ luỵ. Không phải con người không biết được hệ luỵ của chiến tranh nhưng bản chất hơn thua khiến nhất thời nông nỗi mù quáng.

Sāvatthinidānaṃ.

Tại Sāvatthi.

Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi.

Bấy giờ Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi gây chiến với vua Pasenadi xứ Kosala.

Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti.

Vua Pasenadi xứ Kosala được báo cáo: "Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi".

Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi.

Vua Pasenadi nước Kosala liền điều động bốn binh chủng dàn trận ở Kāsi, chống lại vua Ajātasattu con bà Videhi xứ Magadha.

Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva [saṅgāmā (ka.)] rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsi [pāyāsi (sī. pī.)].

Rồi vua Ajātasattu con bà Videhi xứ Magadha giao chiến với vua Pasenadi xứ Kosala. Trong trận đánh vua Ajàtasattu thắng vua Pasenadi. Bị chiến bại, vua Pasenadi lui về kinh đô Sāvatthi.

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū

Bấy giờ có một số Tỷ-kheo vào buổi sáng đắp y, cầm bát, đi vào Sāvatthi khất thực. Ði khất thực ở Sāvatthi xong, sau bữa ăn, trên con đường đi khất thực trở về chư vị đi đến Thế Tôn. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên và bạch rằng:

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsī’’ti.

‘‘Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko; rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ajjeva [ajjatañca (sī. pī.), ajjevaṃ (syā. kaṃ.)], bhikkhave, rājā pasenadi kosalo imaṃ rattiṃ dukkhaṃ seti parājito’’ti. Idamavoca...pe...

-Này các Tỷ-kheo, vua Ajātasattu, con bà Videhi nước Magadha có bạn ác, thận cận bạn ác, có đồng sự là người ác. Và này các Tỷ-kheo, vua Pasenadi nước Kosala có bạn lành, thân cận bạn lành, có đồng sự là người hiền thiện. Và này Tỷ-kheo, hôm nay vua Pasenadi xứ Kosala (nhất thời) trải một đêm đau khổ của người bại trận.

‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājaya’’nti.

Chiến thắng sanh hận thù
Chiến bại ngủ bất an
Người sống không hơn thua
Giấc ngủ được thanh thản.

Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi.

Bấy giờ Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi gây chiến với vua Pasenadi xứ Kosala.

Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti.

Vua Pasenadi xứ Kosala được báo cáo: "Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi".

Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi.

Vua Pasenadi nước Kosala liền điều động bốn binh chủng dàn trận ở Kāsi, chống lại vua Ajātasattu con bà Videhi xứ Magadha.

Rồi vua Ajātasattu con bà Videhi xứ Magadha giao chiến với vua Pasenadi xứ Kosala. Trong trận đánh vua Pasenadi thắng và bắt sống vua Ajàtasattu.

Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’nti

Lúc ấy vua Pasenadi nước Kosala suy nghĩ: "Tuy Ajātasattu có ý hại ta trong lúc ta không có ý gây thương tổn. Dù sao vua ấy là cháu của ta nên không giết hại chỉ tịch thu toàn bộ tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh.

Atha kho rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃpariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajji

Rồi vua Pasenadi chỉ tịch thu toàn bộ tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh và tha mạng cho vua Ajātasattu.

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho, bhante, rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’ti.

‘‘Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjī’’ti.

-Bạch Đức Thế Tôn, Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi gây chiến với vua Pasenadi xứ Kosala. Vua Pasenadi xứ Kosala được báo cáo: "Vua Ajātasattu, con bà Videhi xứ Magadha, huy động bốn binh chủng tiến đánh Kāsi". Vua Pasenadi liền điều động bốn binh chủng dàn trận ở Kāsi, chống lại vua Ajātasattu. Rồi vua Ajātasattu con bà Videhi xứ Magadha giao chiến với vua Pasenadi xứ Kosala. Trong trận đánh vua Pasenadi thắng và bắt sống vua Ajàtasattu. Lúc ấy vua Pasenadi nước Kosala suy nghĩ: "Tuy Ajātasattu có ý hại ta trong lúc ta không có ý gây thương tổn. Dù sao vua ấy là cháu của ta nên không giết hại chỉ tịch thu toàn bộ tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh. Rồi vua Pasenadi chỉ tịch thu toàn bộ tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh và tha mạng cho vua Ajātasattu.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

Rồi Thế Tôn từ ý nghĩ về sự việc nầy ngay trong lúc ấy nói lên kệ ngôn:

‘‘Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;
Yadā caññe vilumpanti, so vilutto viluppati
‘‘Ṭhānañhi maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;
Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.
‘‘Hantā labhati hantāraṃ, jetāraṃ labhate jayaṃ;
Akkosako ca akkosaṃ, rosetārañca rosako;
Atha kammavivaṭṭena, so vilutto viluppatī’’ti.

Người làm chuyện chiếm đoạt
Mong đạt được mục đích
Khi bị chiếm đoạt lại
Kẻ cướp lại chiếm đoạt

Kẻ ngu thấy được lợi
Khi ác nghiệp chưa trỗ
Khi ác nghiệp trỗ quả
Kẻ ngu chịu thống khổ

Giết người, bị người giết
Thắng người, bị đánh bại
Gây tổn hại, bị hại
Mắng người, bị mắng lại
Khi nghiệp báo hiển bày
Kẻ cướp bị chiếm đoạt

‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati = chiến thắng sanh hận thù
dukkhaṃ seti parājito = chiến bại ngủ bất an
Upasanto sukhaṃ seti = Người hiền ngủ thanh thản
hitvā jayaparājaya’’nti = từ bỏ chuyện hơn thua
‘‘Vilumpateva puriso = người làm chuyện chiếm đoạt
yāvassa upakappati = cho tới khi đạt được mục đích
Yadā caññe vilumpanti = nhưng khi bị người khác đánh chiếm
so vilutto viluppati = kẻ chiếm đoạt bị chiếm đoạt
‘‘Ṭhānañhi maññati bālo = kẻ ngu nghĩ rằng mình chiếm hữu được
yāva pāpaṃ na paccati = khi hành động ác chưa trỗ quả
Yadā ca paccati pāpaṃ = khi ác hạnh trỗ quả
atha dukkhaṃ nigacchati = rơi vào sự khổ đau
‘‘Hantā labhati hantāraṃ = giết hại tạo ra đối thủ giết hại
jetāraṃ labhate jayaṃ = chiến thắng tạo ra đối thủ chinh phục
Akkosako ca akkosaṃ = gây tổn hại tạo ra đối thủ gây hại
rosetārañca rosako = mắng nhiếc tạo ra đối thủ nguyền rủa
Atha kammavivaṭṭena = khi nghiệp báo hiển bày
so vilutto viluppatī’ti = kẻ cướp đoạt bị chiếm đoạt

Vua Ajātasattu (A Xà Thế) là con vua Bimbisara (Tần bà sa la) và hoàng hậu Videhi (Vi đề hi) gọi vua Pasenadi (Ba tư nặc) bằng cậu.

Thị trấn Kāsi là một nơi trù phú vốn được vua Mahākosala (cha của vua Pasenadi) tặng cho vua Bimbisara làm của hồi môn khi gả công chúa Videhi. Sau nầy vua Pasenadi lấy lại vì Vua Ajātasattu giết phụ hoàng của mình.

Theo Sớ giải thì khi Đức Phật dạy: “vua Ajātasattu, con bà Videhi nước Magadha có bạn ác, thận cận bạn ác, có đồng sự là người ác. Và này các Tỷ-kheo, vua Pasenadi nước Kosala có bạn lành, thân cận bạn lành, có đồng sự là người hiền thiện” vì vua Ajātasattu kết thân với người xấu như Devadatta trong lúc vua Pasenadi thường lui tới các bậc thiện trí như Tôn giả Sāriputta.

Chữ ajjatañ được hiểu ajj’eva là cách nói đặc biệt với ý nghĩ “riêng hôm nay” hàm ý là sự việc sẽ sớm có biến chuyển.

@@@
Dịch giả: Hoà Thượng Thích Minh Châu
Hiệu đính và biên soạn giáo trình: Tỳ Kheo Giác Đẳng
-ooOoo-