Sự hiểu biết không trực tiếp thường rơi vào suy diễn. Quán chiếu mà không toàn diện thì dẽ trở nên phiến diện. Đối với hành giả tu tập thì cái thấy, cái biết cần dự trên kinh nghiệm thực tiễn và cái nhìn tường tận mọi phương diện. Chỉ với sự hiểu biết như vậy mới thắp sáng tuệ giác và tạo nên bản lãnh buông xả. Những suy luận thông thường, dù là cái nhìn chân xác, cũng khó tạo nên thứ “kim cang trí” cắt đứt thằng thúc trói buộc.

Kinh Văn:

“sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. taṃ suṇātha. katamo ca, bhikkhave, sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya dhammo? cakkhuṃ, bhikkhave, abhiññā pariññā pahātabbaṃ, rūpā abhiññā pariññā pahātabbā, cakkhuviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, cakkhusamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ ... pe ... jivhā abhiññā pariññā pahātabbā, rasā abhiññā pariññā pahātabbā, jivhāviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, jivhāsamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ. kāyo abhiññā pariññā pahātabbo... mano abhiññā pariññā pahātabbo, dhammā abhiññā pariññā pahātabbā, manoviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, manosamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ. ayaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya dhammo”ti. tatiyaṃ.

“Này chư Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các Thầy về sự từ bỏ tất cả nhờ thắng tri, liễu tri. Hãy lắng nghe …”

“Này chư Tỳ khưu, thế nào là sự từ bỏ tất cả nhờ thắng tri, liễu tri?

Mắt cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; cảnh sắc cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; nhãn thức cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; nhãn xúc cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; và bất cứ cảm thọ nào sinh khởi do duyên nhãn xúc—dù là lạc thọ, khổ thọ, hay xả thọ—tất cả những điều đó cũng cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri.

Tai cần phải được từ bỏ, cảnh thinh cần phải được từ bỏ...mũi… lưỡi…. thân…..

Ý cần phải được từ bỏ, các pháp cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; ý thức cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; ý xúc cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri; và bất cứ cảm thọ nào sinh khởi do duyên ý xúc—dù là lạc thọ, khổ thọ, hay xả thọ—tất cả cũng cần phải được từ bỏ nhờ thắng tri, liễu tri.”

“Đây, này các Tỳ-kheo, là Pháp để từ bỏ tất cả nhờ thắng tri, liễu tri.”

Chú Thích

Theo nhiều bản Sớ giải thì thuật ngữ abhiññā có nghĩa là sự hiểu biết trực tiếp. Ngài Bodhi dịch sang Anh ngữ là direct knowledge. Bản chữ Hán dịch là “thắng tri” là dịch theo ngữ hơn là nghĩa.

Thuật ngữ pariññā theo Sớ giải nghĩa là sự quán chiếu toàn diện “dù trong quá khứ, hiện tại, tương lai, nội giới, ngoại giới, thô thiển, vi tế, hạ liệt, thù thắng, gần hay xa…” Ngài Bodhi dịch sang Anh ngữ là full understanding. Bản chữ Hán dịch là liễu tri cũng với ý nghĩa tương tự.

Khi nói về sự hiểu biết trực tiếp và toàn diện thì chỉ có thể nói theo cách vĩ mô chứ không thể theo cách vi mô trong diễn trình tâm thức như chú giải bài kinh trước.

Sớ Giải

25. tatiye sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāyāti sabbaṃ abhijānitvā parijānitvā pajahanatthāya. abhiññā pariññā pahātabbanti abhijānitvā parijānitvā pahātabbaṃ. sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
Trong bài kinh thứ ba “Từ bỏ tất cả thông qua sự hiểu biết trực tiếp và toàn diện.” Nghĩa là: “Tất cả cần được hiểu biết rõ ràng (trực tri) và được quán chiếu toàn diện (toàn tri) để có thể từ bỏ. Điều này nhấn mạnh rằng, để từ bỏ các pháp, cần phải: hiểu biết trực tiếp (abhiññā) và quán chiếu toàn diện (pariññā). Những bài kinh còn lại cũng cần được hiểu theo cách đã giải thích như trước.”