Kinh Văn

234. atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. (pariyāyasuttasadisaṃ).
“evaṃvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā — ‘yasmiṃ, āvuso, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ akālo bhāvanāya, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ kālo bhāvanāya? yasmiṃ panāvuso, samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ akālo bhāvanāya, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ kālo bhāvanāyā’ti? evaṃ puṭṭhā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti, uttariñca vighātaṃ āpajjissanti. taṃ kissa hetu? yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ.
“nāhaṃ taṃ, bhikkhave, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya, aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā ito vā pana sutvā.
“yasmiṃ, bhikkhave, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi dussamuṭṭhāpayaṃ hoti.
“seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa. so tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, allāni ca gomayāni pakkhipeyya, allāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, udakavātañca dadeyya, paṃsukena ca okireyya; bhabbo nu kho so puriso parittaṃ aggiṃ ujjālitun”ti? “no hetaṃ, bhante”. “evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye līnaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi dussamuṭṭhāpayaṃ hoti.
“yasmiñca kho, bhikkhave, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṃ hoti.
“seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa. so tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṃsukena okireyya; bhabbo nu kho so puriso parittaṃ aggiṃ ujjālitun”ti? “evaṃ, bhante”. “evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye līnaṃ cittaṃ hoti.
kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṃ hoti.
“yasmiṃ, bhikkhave, samaye uddhattaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi duvūpasamayaṃ hoti.
“seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa. so tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṃsukena okireyya; bhabbo nu kho so puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetun”ti? “no hetaṃ, bhante”.
“evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi duvūpasamayaṃ hoti.
“yasmiñca kho, bhikkhave, samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi suvūpasamayaṃ hoti.
“seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa. so tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, allāni ca gomayāni pakkhipeyya, allāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, udakavātañca dadeyya, paṃsukena ca okireyya; bhabbo nu kho so puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetun”ti? “evaṃ, bhante”.
“evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. taṃ kissa hetu? uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi suvūpasamayaṃ hoti. satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmī”ti. tatiyaṃ.

Bấy giờ vào buổi sáng, một số tỳ-khưu đắp y, mang  bát và y (kép), đi vào Sāvatthī để khất thực … (như ở §52 cho đến:) …
[Đức Thế Tôn dạy:]

“Này các tỳ-khưu, khi các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, họ nên được hỏi rằng:
‘Này các bạn, khi tâm trở nên trì trệ, thì những giác chi nào là không đúng thời để tu tập trong lúc ấy, và những giác chi nào là đúng thời để tu tập trong lúc ấy? Rồi này các bạn, khi tâm trở nên dao động, thì những giác chi nào là không đúng thời để tu tập trong lúc ấy, và những giác chi nào là đúng thời để tu tập trong lúc ấy?’

Khi được hỏi như vậy, các du sĩ ấy sẽ không thể trả lời, và hơn nữa, họ sẽ gặp sự bối rối, phiền não. Vì sao vậy? Vì điều ấy không thuộc phạm vi của họ. Này các tỳ-khưu, Ta không thấy có ai trong thế giới này — với chư thiên, Ma-ra và Phạm thiên; trong thế hệ này — với các sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người — có thể làm thỏa mãn tâm bằng câu trả lời cho những câu hỏi ấy, ngoại trừ Như Lai, hoặc đệ tử của Như Lai, hoặc người đã được nghe từ các vị ấy.

(i. Những giác chi tu tập không đúng thời khi tâm trì trệ)

“Này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên trì trệ, thì không đúng thời để tu tập giác chi khinh an, giác chi định, và giác chi xả. Vì sao vậy? Vì tâm bị trì trệ, này các tỳ-khưu, và thật khó làm cho nó khởi lên bằng những pháp ấy.

“Ví như, này các tỳ-khưu, một người muốn làm cho một đống lửa nhỏ bùng cháy. Nếu người ấy ném vào đó cỏ ướt, phân bò ướt và củi ướt, [113] lại còn tưới nước lên và rải đất phủ lên, thì người ấy có thể làm cho đống lửa nhỏ ấy bùng cháy được không?”

“Thưa không, bạch Thế Tôn.”

“Cũng vậy, này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên trì trệ, thì không đúng thời để tu tập giác chi khinh an, giác chi định và giác chi xả. Vì sao vậy? Vì tâm bị trì trệ, này các tỳ-khưu, và thật khó làm cho nó khởi lên bằng những pháp ấy.

(ii. Những giác chi tu tập  đúng thời khi tâm trì trệ)

“Này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên trì trệ, thì đúng thời để tu tập giác chi trạch pháp, giác chi tinh tấn, và giác chi hỷ. Vì sao vậy? Vì tâm bị trì trệ, này các tỳ-khưu, và dễ làm cho nó khởi lên bằng những pháp ấy.

“Ví như, này các tỳ-khưu, một người muốn làm cho một đống lửa nhỏ bùng cháy. Nếu người ấy ném vào đó cỏ khô, phân bò khô và củi khô, thổi gió vào và không rải đất phủ lên, thì người ấy có thể làm cho đống lửa nhỏ ấy bùng cháy được không?”

“Thưa được, bạch Thế Tôn.”

“Cũng vậy, này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên trì trệ, thì đúng thời để tu tập giác chi trạch pháp, giác chi tinh tấn và giác chi hỷ. Vì sao vậy? Vì tâm bị trì trệ, này các tỳ-khưu, và dễ làm cho nó khởi lên bằng những pháp ấy.

(iii. Những giác chi tu tập không đúng thời khi tâm dao động)

“Này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên dao động, thì không đúng thời để tu tập giác chi trạch pháp, giác chi tinh tấn  và giác chi hỷ. Vì sao vậy? Vì tâm bị dao động, này các tỳ-khưu, và thật khó làm cho nó lắng dịu bằng những pháp ấy.

“Ví như, này các tỳ-khưu, một người muốn dập tắt một đống lửa lớn. Nếu người ấy ném vào đó cỏ khô, phân bò khô và củi khô, thổi gió vào và không rải đất phủ lên, thì người ấy có thể dập tắt được đống lửa lớn ấy không?”

“Thưa không, bạch Thế Tôn.”

“Cũng vậy, này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên dao động, thì không đúng thời để tu tập giác chi trạch pháp, giác chi tinh tấn và giác chi hỷ. Vì sao vậy? Vì tâm bị dao động, này các tỳ-khưu, và thật khó làm cho nó lắng dịu bằng những pháp ấy.

(iv. Những giác chi tu tập  đúng thời khi tâm  dao động)

“Này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên dao động, thì đúng thời để tu tập giác chi khinh an, giác chi định và giác chi xả. Vì sao vậy? Vì tâm bị dao động, này các tỳ-khưu, và dễ làm cho nó lắng dịu bằng những pháp ấy.

“Ví như, này các tỳ-khưu, một người muốn dập tắt một đống lửa lớn. Nếu người ấy ném vào đó cỏ ướt, phân bò ướt và củi ướt, tưới nước lên và rải đất phủ lên, thì người ấy có thể dập tắt được đống lửa lớn ấy không?”

“Thưa được, bạch Thế Tôn.”

“Cũng vậy, này các tỳ-khưu, trong một trường hợp khi tâm trở nên dao động,  thì đúng thời để tu tập giác chi khinh an, giác chi định và giác chi xả. Vì sao vậy? Vì tâm bị dao động, này các tỳ-khưu, và dễ làm cho nó lắng dịu bằng những pháp ấy.

“Còn niệm, này các tỳ-khưu, Ta nói rằng luôn luôn là hữu ích.”

Chú Thích

Cụm từ “các du sĩ ngoại đạo” (aññatitthiyā paribbājakā) ám chỉ những hành giả ngoài giáo pháp Như Lai, tuy có tu tập định hay khổ hạnh, nhưng không có tri kiến phân tích tâm theo thực tại, không thấy rõ sự tương quan duyên khởi giữa trạng thái tâm và pháp tu thích hợp. Vì vậy, họ không thể trả lời các câu hỏi mang tính điều chỉnh tâm lý vi tế liên quan đến bảy giác chi.

Câu hỏi của Đức Phật không nhằm thử thách kiến thức lý thuyết, mà nhằm chỉ rõ một năng lực đặc thù của Phật pháp: khả năng nhận diện trạng thái tâm hiện tại  và biết chính xác pháp nào nên – không nên tu trong thời điểm ấy. Đây là trí tuệ ứng dụng (paṭipatti-ñāṇa) chứ không phải tri thức khái niệm.

Tâm trì trệ (thīna–middha, kusīta-bhāva):là trạng thái tâm nặng, mờ, thiếu sinh lực, dễ rơi vào buồn ngủ, uể oải. Tâm dao động (uddhacca):là trạng thái tâm quá năng động, phân tán, khó an trú. Hai trạng thái này đối nghịch nhau, nên pháp  trị liệu cũng phải đối ngược nhau.

Ba giác chi khinh an (passaddhi), định (samādhi), xả (upekkhā) đều mang tính lắng dịu, làm yên, làm nhu nhuyến tâm. Khi tâm đã trì trệ mà tiếp tục tu các pháp này thì chẳng khác nào: dập thêm nước vào lửa yếu tâm càng mờ tối, mất sinh lực. Vì vậy gọi là “không đúng thời” (akāla).

Dụ ngôn “đống lửa nhỏ” và cỏ ướt, phân bò ướt, củi ướt, nước và đất tượng trưng cho các pháp làm giảm năng lượng tâm. Dụ ngôn này cho thấy Đức Phật dạy tu tập theo nguyên lý năng lượng, không phải theo niềm tin hay thói quen.

Ba giác chi:trạch pháp (dhammavicaya): khảo sát, tỉnh thức; tinh tấn (viriya): năng lực thúc đẩy; hỷ (pīti): sinh khí hoan hỷ đều có công năng đánh thức và làm tâm bừng sáng. Khi tâm trì trệ, ba pháp này giống như:củi khô và gió thổi làm lửa bùng lên. Do đó, khi tu tập ba pháp nầy khi tâm trì trệ được gọi là “đúng thời” (kāla).

Ba giác chi trạch pháp – tinh tấn – hỷ không đúng thời khi tâm dao động vì khi tâm đã dao động, phóng dật nếu thêm trạch pháp → càng suy nghĩ; thêm tinh tấn → càng căng thẳng; thêm hỷ → càng kích động. Điều này giống như: ném thêm củi khô và thổi gió vào đống lửa lớn. Lửa không những không tắt mà còn bùng mạnh hơn.

Ba giác chi khinh an – định – xả nên vận dụng khi tâm dao động vì ba pháp nầy có tác dụng: làm nhu nhuyến tâm (khinh an); gom tâm về một mối (định); làm quân bình, không nghiêng lệch (xả). Chúng có chức năng điều hòa, an tĩnh.
Do đó, khi tâm dao động, ba pháp này là thuốc đúng bệnh.

Dụ ngôn “đống lửa lớn” và cỏ ướt, nước, đất tượng trưng cho:sự làm mát, sự dập tắt, sự ổn định. Dụ ngôn cho thấy tu tập không phải là tăng cường mọi pháp, mà là biết giảm – tăng đúng chỗ.

Phật ngôn “Còn niệm, này các tỳ-khưu, Ta nói rằng luôn luôn là hữu ích.”

là điểm then chốt của toàn bài kinh. Niệm (sati) không làm tâm trì trệ cũng không làm tâm dao động mà chỉ làm tâm “biết rõ trạng thái đang là”. Vì vậy: niệm là trục trung tâm, còn sáu giác chi còn lại là pháp điều chỉnh tùy duyên. Đây chính là nền tảng của Trung đạo trong tu tập giác chi.

Sớ Giải

234. tatiye satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmīti loṇadhūpanaṃ viya sabbakammikāmaccaṃ viya ca sabbattha icchitabbaṃ vadāmīti attho. yathā hi loṇadhūpanaṃ sabbabyañjanesupi nivisati, yathā ca sabbakammiko amacco yodhakammampi karoti mantakammampi paṭihārakammampīti sabbakiccāni sādheti, evaṃ uddhatassa cittassa niggaṇhanaṃ, līnassa paggaṇhananti sabbametaṃ satiyā ijjhati, na sakkā vinā satiyā etaṃ sampādetuṃ, tasmā evamāha. imasmiṃ sutte pubbabhāgavipassanā bojjhaṅgāva kathitā.

234. "Trong bài kinh thứ ba, câu 'Này các Tỳ-khưu, Ta nói rằng Niệm luôn luôn là hữu ích' có nghĩa là: “Này các tỳ-khưu, Ta nói rằng niệm là pháp có mặt khắp nơi” – ý nghĩa là: niệm cần được ưa chuộng và sử dụng trong mọi trường hợp, giống như muối dùng để nêm nếm và giống như vị đại thần đảm trách mọi công việc.

Thật vậy, cũng như muối được dùng trong tất cả các món ăn, và cũng như vị đại thần lo liệu mọi việc: khi thì đảm nhiệm việc chiến trận, khi thì việc mưu lược, khi thì việc sứ giả – hoàn thành mọi bổn phận; cũng vậy, sự chế ngự tâm dao động, sự nâng đỡ tâm trì trệ, tất cả những điều này đều thành tựu nhờ niệm. Không thể hoàn thành những điều ấy nếu không có niệm. Do đó, Đức Thế Tôn mới nói như vậy.

Trong bài kinh này, chỉ các giác chi được trình bày như là pháp tu tập thiền minh sát trong giai đoạn sơ khởi (pubbabhāga-vipassanā).

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

VI. Phẩm Tổng Nhiếp Giác Chi

53.III. Lửa (Tạp 27,3, Ðại 2, 191c) (S.v,112)

1) ...

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y cầm y bát, đi vào Sàvatthi để khất thực.

3-10) ... (Giống như kinh Pháp Môn 52)

11) -- Ðược nói vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo cần được trả lời như sau : "Này chư Hiền, khi tâm thụ động (linam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào là không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào là phải thời? Nhưng, này chư Hiền, trong khi tâm dao động (uddhatam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào là không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào là phải thời?" Ðược hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi vào khó khăn.

12) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này, ở Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được nghe từ hai vị ấy.

I. Phi Thời

13)-- Trong khi tâm thụ động, này các Tỷ-kheo, trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh an giác chi, không phải thời là tu tập định giác chi, không phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Khi tâm thụ động, này các Tỷ-kheo, thật khó làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ ướt, phân bò ướt, củi ướt, để ngọn lửa ấy giữa mưa, gió và rắc bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa nhỏ ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh an giác chi, không phải thời là tu tập định giác chi, không phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, khi tâm thụ động, thật khó làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

II. Phải Thời

15) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

16) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ khô, phân bò khô, củi khô, dùng miệng thổi, không có rắc bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa ấy không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

III. Không Phải Thời

17) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, không phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, không phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, tâm dao động, thật khó được tịnh chỉ do những pháp ấy.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn dập tắt một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ khô, phân bò khô và củi khô, lấy miệng thổi, và không rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt đống lửa lớn ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, không phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, không phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động, thật không dễ được tịnh chỉ nhờ những pháp ấy.

IV. Phải Thời

19) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi, phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động thật dễ được tịnh chỉ nhờ những pháp này.

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người muốn dập tắt một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ ướt, ném vào phân bò ướt, ném vào củi ướt, để giữa gió và mưa, và rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt ngọn lửa lớn ấy không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi, phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động, thật dễ được tịnh chỉ nhờ các pháp này.

21) Nhưng đối với niệm, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lợi ích trong mọi trường hợp.