Ādittaṃ vata lokasmiṃ
jarāmaraṇagocaraṃ
Yaṃ kiñci pariccajati
dānaṃ nāma tad eva taṃ.

Thế gian đang bốc cháy
Già chết thiêu rụi đời
Bố thí: giữ được của
Theo sanh tử chẳng rời

CÂU CHUYỆN THỜI PHẬT TẠI THẾ

Khi Bậc Đạo Sư ngự tại Jetavana, Ngài dạy về sự bố thí vô song. Vào ngày hôm sau, sau khi sự bố thí ấy được thực hiện, các Tỳ-khưu đang bàn luận về việc ấy trong Chánh Pháp Đường rằng:
“Thưa các hiền giả, vua xứ Kosala sau khi quán xét đã tìm ra thửa ruộng phước điền chân chánh, rồi đã thực hiện đại thí đến Thánh chúng, với Đức Phật là bậc đứng đầu.”

Bậc Đạo Sư đi đến và được biết đề tài câu chuyện của chư khưu đang bàn luận. Ngài dạy:
“Này các Tỳ-khưu, việc nhà vua sau khi quán xét mà thực hiện đại thí đến thửa ruộng phước tối thượng không có gì là lạ. Bậc trí thuở xưa cũng đã quán xét rồi mới bố thí như vậy.” Rồi Ngài kể một chuyện quá khứ

CHUYỆN TIỀN THÂN

Thuở xưa, có một vị vua tên là Bharata, trị vì tại Roruva, thuộc vương quốc Sovīra. Nhà vua thực hành thập pháp vương, an dân bằng tứ nhiếp pháp, đối với dân chúng thì xem như quyến thuộc, và thường xuyên bố thí cho người nghèo khổ, lữ khách, kẻ ăn xin, người cầu xin và những hạng người cần kíp.

Chánh hậu của vua tên là Samuddavijayā, là người có trí tuệ và hiểu biết sâu rộng.

Nhưng có một điều khiến nhà vua trăn trở. Mỗi ngày, trong giảng đường bố thí, người ta đến nhận cơm áo rất đông. Có người thật sự nghèo, nhưng cũng có kẻ chỉ vì tham lam mà đến. Một buổi sáng, nhà vua đứng lặng nhìn cảnh ấy rồi thở dài:

— “Của cải của ta đang bị tiêu dùng mà không đem lại ánh sáng cho ai cả. Ta muốn đem của ấy trao cho những người thật sự xứng đáng, những bậc có thể thắp sáng thế gian.”

Hoàng hậu, một người phụ nữ trí tuệ và hiền từ, mỉm cười nói:

— “Tâu Đại vương, nếu tâm chúng ta trong sạch, giới hạnh chân thật, thì chỉ cần gửi lời mời bằng lòng thành, các bậc Thánh cũng sẽ nghe thấy.”

Nghe vậy, nhà vua liền cho dân trong nước giữ giới, làm việc lành. Chính vua và hoàng hậu sống rất giản dị, bố thí mỗi ngày, không mong cầu gì cho riêng mình.

Rồi một sáng nọ, nhà vua mang một hộp vàng đựng đầy hoa thơm, ra giữa sân cung điện. Ngài quỳ xuống, năm vóc chạm đất, và hướng về bốn phương mà khấn nguyện.

Ba ngày đầu, hoa tung lên trời rồi rơi xuống đất. Không ai đến cả.

Đến ngày thứ tư, nhà vua hướng về phương Bắc, nơi có núi tuyết cao ngút, và nói khẽ:

— “Nếu nơi ấy có những bậc hiền trí sống đời thanh tịnh, xin các Ngài thương xót mà đến nhận tấm lòng này.”

Kỳ lạ thay! Những đóa hoa bay rất xa, vượt qua mây núi, rơi nhẹ xuống trước cửa thạch thất của các vị độc giác Phật. Các Ngài nhìn hoa và nói:

— “Nhà vua kia đã mời thỉnh chúng ta bằng lòng thành.”

Bảy vị ẩn sĩ liền bay đến hoàng cung. Khi nhà vua thấy các Ngài, lòng vui như trẻ nhỏ gặp cha mẹ lâu ngày xa cách. Ngài đảnh lễ, cung kính cúng dường, không thiếu một vật gì.

Suốt bảy ngày liền, vua và hoàng hậu tự tay dâng cơm, nước, y áo, chỗ nghỉ, với lòng biết ơn sâu sắc.

Đến ngày cuối cùng, vị Phật đứng đầu trong bảy vị nói:

— “Thưa Đại vương, hãy lắng lòng nghe.”

Rồi Ngài nói:

Của còn khi cháy nhà
Mới thật là của ta
Của thiêu trong hoả hoạn
Có chi để gọi là?

Vị thứ hai nhìn khắp mọi người và nói tiếp:

Thế gian đang bốc cháy
Già chết thiêu rụi đời
Bố thí: giữ được của
Theo nhiều kiếp chẳng rời

Vị thứ ba tiếp lời

Cúng dường bậc giới hạnh
Không nhiễm ô phiền não
Tạo phước quả thù thắng
Sanh nhàn cảnh đời sau

Nghe xong, nhà vua và hoàng hậu bỗng thấy lòng mình nhẹ như mây.

Và một vị Phật Độc Giác tiếp lời:

Bố thí như chiến trận
Lấy ít thắng vạn quân
Cho với trí sáng suốt
Quả dị thục muôn phần

Rồi các một vị nói thêm:

Người bố thí có trí
Hợp đạo, đúng nhân duyên
Quả sinh đầy sung mãn
Giống tốt gieo phước điền

Một vị Phật Độc Giác dạy tiếp:

Không nói lời thô ác
Không tổn hại sinh linh
Người đời cho là yếu
Người trí trọng tâm lành

Vị Phật Độc Giác cuối cùng kết thúc với kệ ngôn:

Hạnh thấp sinh cõi người
Hạnh trung sinh cõi trời
Hạnh cao vào phạm thiên
Thanh lương vượt luân hồi

Nói xong, bảy vị Phật Độc Giác bay lên không trung, nhẹ như làn khói sớm, trở về núi cao.

Từ đó về sau, nhà vua không chỉ bố thí của cải, mà còn bố thí lòng từ, lời nói hiền, và đời sống chân thật. Và người ta kể rằng, khi nhà vua rời cõi đời này, ngài không mang theo vàng bạc, nhưng mang theo phước vật, phước đức, và phước trí.

Sau khi kết thúc bài học, bậc Đạo Sư nói: “Như vậy, bậc trí thuở xưa đã bố thí với sự phân biệt sáng suốt.” Rồi Ngài xác định tiền thân: “Chư vị Độc Giác Phật  khi ấy đã viên tịch vô dư Niết bàn; hoàng hậu Samuddavijayā là mẹ của Rāhula; còn vua Bharata chính là Ta.”

Tỳ khưu Giác Đẳng phóng tác từ Kinh Bổn Sanh