Kinh Bāhiya (Bāhiyasuttaṃ)

381. sāvatthinidānaṃ. atha kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca — “sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti.
“tasmātiha tvaṃ, bāhiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. yato ca kho te, bāhiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi”.
“katame cattāro? idha, tvaṃ, bāhiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu ... pe ... citte ... pe ... dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. yato kho tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bāhiya, yā ratti vā divaso vā āgamissati, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī”ti.
atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva — yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ — brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. “khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā”ti abbhaññāsi. aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. pañcamaṃ.

Nhân duyên tại Sāvatthī.

Bấy giờ Tôn giả Bāhiya đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và thưa rằng:
“Bạch Thế Tôn, sẽ là điều tốt đẹp nếu Thế Tôn dạy cho con Pháp một cách vắn tắt, để sau khi nghe Pháp từ Thế Tôn, con có thể sống độc cư, viễn ly, tinh cần, nhiệt tâm và dõng mãnh.”
“Này Bāhiya, vậy thì hãy bắt đầu với sự thanh tịnh của các thiện pháp. Và thế nào là bắt đầu với sự thanh tịnh của các thiện pháp? Đó là giới được khéo làm cho thanh tịnh và tri kiến được chơn chánh. Rồi này Bāhiya, khi giới của Thầy đã được khéo làm cho thanh tịnh và tri kiến được chân chánh, nương trên giới, an trú trên giới,  hãy tu tập bốn niệm xứ.
“Bốn niệm xứ là gì? Ở đây, này Bāhiya, hãy an trú quán thân trên thân, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời. Hãy an trú quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời.
“Khi nào, này Bāhiya, nương trên giới, an trú trên giới, Thầy tu tập bốn niệm xứ như vậy, thì dù ngày hay đêm đến, chỉ có thể mong đợi sự tăng trưởng các pháp thiện, chứ không có sự suy giảm.”
Rồi Tôn giả Bāhiya hoan hỷ và tín thọ lời Thế Tôn dạy, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu Ngài bên phải rồi ra đi. Sau đó, sống độc cư, viễn ly, tinh cần, nhiệt tâm và kiên quyết, Tôn giả Bāhiya, ngay trong đời sống hiện tại này, tự mình với thắng trí trực tiếp chứng ngộ và an trú trong mục đích tối thượng của đời sống phạm hạnh, vì mục đích ấy mà các thiện nam tử chân chánh từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia sống không gia đình. Vị ấy tự mình biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái hiện hữu này nữa.” Và Tôn giả Bāhiya đã trở thành một vị A-la-hán.

Kinh Uttiya (Uttiyasuttaṃ)

382. sāvatthinidānaṃ. atha kho āyasmā uttiyo yena bhagavā tenupasaṅkami ... pe ... ekamantaṃ nisinno kho āyasmā uttiyo bhagavantaṃ etadavoca — “sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti. “tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. yato ca kho te, uttiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi”.
“katame cattāro? idha tvaṃ, uttiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu ... pe ... citte ... pe ... dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. yato kho tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tvaṃ, uttiya, gamissasi maccudheyyassa pāran”ti.
atha kho āyasmā uttiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. atha kho āyasmā uttiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva — yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ — brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. “khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā”ti abbhaññāsi. aññataro ca panāyasmā uttiyo arahataṃ ahosīti. chaṭṭhaṃ.

Nhân duyên tại Sāvatthī.

Bấy giờ Tôn giả Bāhiya đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và thưa rằng:

… (tất cả giống như bài kinh trước, cho đến đoạn:) …
“Khi nào, này Uttiya, nương trên giới, an trú trên giới, Thầy tu tập bốn niệm xứ như vậy, ông sẽ vượt qua cảnh giới của Tử thần.”
Rồi Tôn giả Uttiya, sau khi hoan hỷ và tán thán lời Thế Tôn dạy, đứng dậy khỏi chỗ ngồi … (như trong bài kinh trước) … Và Tôn giả Uttiya đã trở thành một vị A-la-hán.

Kinh Thánh Thiện (Ariyasuttaṃ)

383. “cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. katame cattāro? idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu ... pe ... citte ... pe ... dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā”ti. sattamaṃ.
“Này các Tỷ-kheo, bốn niệm xứ này, khi được tu tập và được làm cho sung mãn, là thánh thiện và đưa đến giải thoát; chúng dẫn người thực hành chúng đi đến sự đoạn tận hoàn toàn khổ đau. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo an trú quán thân trên thân, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời. Vị ấy an trú quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời.”  
“Này các Tỷ-kheo, bốn niệm xứ này, khi được tu tập và được làm cho sung mãn, là thánh thiện và đưa đến giải thoát; chúng dẫn người thực hành chúng đi đến sự đoạn tận hoàn toàn khổ đau.”

Kinh Phạm Thiên (Brahmā)

384. ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi — “ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ — cattāro satipaṭṭhānā”.
“katame cattāro? kāye vā bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā bhikkhu ... pe ... citte vā bhikkhu ... pe ... dhammesu vā bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ — cattāro satipaṭṭhānā”ti.
atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya — seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva — brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca — “evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata! ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ — cattāro satipaṭṭhānā”.
“katame cattāro? kāye vā, bhante, bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā, bhante, bhikkhu ... pe ... citte vā, bhante, bhikkhu ... pe ... dhammesu vā, bhante, bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ — cattāro satipaṭṭhānā”ti. idamavoca brahmā sahampati. idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca — “ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī.
etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghan”ti. aṭṭhamaṃ.
Một thuở, Đức Thế Tôn ngự tại Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới gốc cây đa của người chăn dê, ngay sau khi Ngài vừa chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Khi ấy, trong lúc Thế Tôn đang độc cư, viễn ly, một suy tư khởi lên trong tâm Ngài như sau:

“Đây là con đường độc nhất đưa đến sự thanh tịnh của chúng sinh, đưa đến sự vượt qua sầu và bi, đưa đến sự đoạn diệt khổ và ưu, đưa đến sự thành tựu chánh đạo, đưa đến sự chứng ngộ Niết-bàn, tức là bốn niệm xứ. Thế nào là bốn?

Ở đây, một Tỷ-kheo an trú quán thân trên thân, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời. Vị ấy an trú quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, đoạn trừ tham ưu ở đời. Đây chính là con đường độc nhất đưa đến sự thanh tịnh của chúng sinh… tức là bốn niệm xứ.”
Rồi Phạm Thiên Sahampati, với tâm mình biết được suy tư trong tâm Thế Tôn, nhanh như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại hay co cánh tay đang duỗi ra, liền biến mất khỏi cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn. Ngài đắp y thượng qua một bên vai, chắp tay cung kính hướng về Thế Tôn và bạch rằng:

“Quả thật là như vậy, bạch Thế Tôn! Quả thật là như vậy, bạch Thiện Thệ! Bạch Tôn giả, đây chính là con đường độc nhất đưa đến sự thanh tịnh của chúng sinh… (tất cả như trên) … tức là bốn niệm xứ.” [168]
Đó là điều Phạm Thiên Sahampati đã nói. Sau khi nói như vậy, vị ấy lại nói thêm:
Thấy sự đoạn sanh hữu
Biết con đường duy nhất
(Tất cả) Đấng Đại Bi

Đã từng vượt bộc lưu,
Sẽ vượt thoát bộc lưu,
Nay cũng vượt bộc lưu

Chú Thích

Bốn bài kinh trên mặc dù duyên sự rất khác biệt nhưng đều xoay chung quanh sự tu tập tứ niệm xứ với vài chi tiết khác biệt nhỏ nên gom chung thành một bài học.

Tôn giả Bāhiya trong bài kinh nầy còn được biết tên Bāhika không phải là Bāhiya Dārucīriya (Bāhiya mặc y phục bằng vỏ cây) vốn được nhắc nhiều (…).

Tôn giả Uttiya là con trai của một vị Bà-la-môn ở Sāvatthī. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài từ bỏ đời sống thế tục, đi tìm “Bất tử” (amata), và trở thành một du sĩ ngoại đạo (Paribbājaka). Một ngày nọ, trong chuyến du hành, ngài đến nơi Đức Phật đang thuyết pháp và xin gia nhập Tăng đoàn. Tuy nhiên, do giới hạnh chưa được thanh tịnh, ngài không thể đạt được mục tiêu của mình. Thấy các Tỷ-kheo khác đã chứng đạt mục đích, ngài thỉnh cầu Đức Phật dạy cho một bài pháp vắn tắt. Đức Phật đã giảng cho ngài một pháp ngắn gọn, và ngài dùng pháp ấy làm đề mục thiền quán. Trong khi hành thiền, ngài lâm bệnh; nhưng với sự lo lắng và khẩn thiết ấy, ngài đã dốc toàn bộ nỗ lực tinh tấn và chứng đắc A-la-hán quả

Kinh Phạm Thiên ghi lại sự kiện xầy ra vào tuần lễ thứ năm sau khi Đức Phật thành đạo.

Sớ Giải

381. pañcame diṭṭhīti kammassakadiṭṭhi.

Ở bài kinh thứ năm, “diṭṭhi” (quan kiến) được hiểu là kammassakatā-diṭṭhi — tri kiến hiểu mỗi chúng sinh có nghiệp riêng, thừa tự nghiệp mình.

382. chaṭṭhe maccudheyyassa pāranti tebhūmakavaṭṭassa pārabhūtaṃ, nibbānaṃ.

“Trong (bài kinh) thứ sáu, ‘bờ bên kia của cảnh giới Tử thần’ chính là Niết-bàn, vượt khỏi vòng xoay của ba cõi.”

Không có bản sớ giải riêng cho bài kinh thứ bảy tức Kinh Thánh Thiện (Ariyasuttaṃ) (SN 47.17)

384. aṭṭhame kāye vā bhikkhūti tasmiṃ kāle bhikkhuyeva natthi, evaṃ santepi yo satipaṭṭhāne bhāveti, so kilesabhindanena bhikkhuyevāti dassento evamāha. ekāyananti ekamaggaṃ. jātikkhayantadassīti jātiyā khayoti ca antoti ca nibbānaṃ, taṃ passatīti attho. maggaṃ pajānātīti ekāyanasaṅkhātaṃ ekamaggabhūtaṃ maggaṃ pajānāti. ekāyanamaggo vuccati pubbabhāgasatipaṭṭhānamaggo, taṃ pajānātīti attho.

384. “Trong (bài kinh) thứ tám, khi nói ‘vị bhikkhu (tỳ khưu), sống quán thân…’ thì vào thời điểm ấy thật sự không có Tỳ khưu nào hiện diện. Tuy vậy, Đức Phật nói như thế nhằm chỉ rõ rằng: bất kỳ ai tu tập Tứ Niệm Xứ, người ấy — do năng lực phá vỡ các phiền não — cũng chính là Tỳ khưu. (trong trường hợp nầy bhikkhu có nghĩa là “hành giả”)

‘Ekāyana’ nghĩa là con đường duy nhất (độc đạo).

‘Jātikkhayantadassī’ nghĩa là: vị thấy được sự đoạn tận của sinh; bởi vì Niết-bàn vừa là sự diệt của sinh (jātikkhaya), vừa là sự chấm dứt tối hậu (anta), và vị ấy thấy được Niết-bàn ấy.

‘Maggaṃ pajānāti’ nghĩa là: vị ấy liễu tri con đường — tức là liễu tri con đường duy nhất (ekāyana), con đường mang tính nhất đạo.

Con đường duy nhất (ekāyana-magga) ấy được gọi là con đường Tứ Niệm Xứ thuộc phần chuẩn bị (pubbabhāga); liễu tri con đường ấy chính là ý nghĩa ở đây.”