BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Năm, 13 tháng 07, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XII. PHẨM TỰ THÂN (Attavagga)

Gồm 10 bài kệ với 10 duyên sự

 - Kệ số 5 (dhp 161)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy được đức Phật thuyết khi Ngài trú tại chùa Jetavana thành Sāvatthi, do chuyện cận sự nam Mahākāla, vị Nhập lưu.

Cận sự nam Mahākāla, hằng tháng vào chùa thọ bát quan trai giới trong tám ngày và ở lại chùa nghe pháp suốt đêm.

Một ngày kia, cận sự nam Mahākāla sau khi thọ bát quan trai giới và nghe pháp ở chùa trọn đêm, sáng sớm ông đã ra hồ nước ngoài cổng chùa để rửa mặt.  Đêm đó có tên trộm đã vào nhà một gia đình nọ  đánh cắp tài sản và mang đi. Chủ nhà phát giác liền cùng nhiều người đuổi theo. Tên trộm cầm gói đồ chạy thoát thân, khi chạy qua bờ hồ nó quăng bỏ gói đồ bên ông thiện nam đang ngồi rửa mặt.

Chủ nhà rượt theo tên trộm đến nơi ấy thấy một người ngồi rửa mặt có gói tang vật bên cạnh, họ đổ tội cho ông thiện nam là tên trộm, liền túm lấy và đánh chết.

Sáng sớm, các vị sa di trẻ cầm bình ra hồ lấy nước, thấy xác ông thiện nam Mahākāla nằm sóng soài trên bờ hồ, nói với nhau: “Ông cận sự nam nầy đã ở chùa nghe pháp suốt đêm, bị đánh chết; thật là oan uổng”. Họ nói cho các vị tỳ kheo biết. Chư tỳ kheo trình lại đức Phật. Đức Thế tôn phán: “Nầy các tỳ kheo, trong kiếp nầy cận sự nam Mahākāla bị vu tội ăn trộm và bị đánh chết, không tương xứng. Nhưng tương xứng với nghiệp ác mà ông ấy đã làm trong quá khứ.

Chư tỳ kheo thĩnh cầu đức Thế tôn thuyết tiền nghiệp của ông cận sự nam Mahākāla. Đức Thế tôn thuyết:

Thuở quá khứ, tại vương quốc Bārāṇasī có một ngôi làng biên địa ở bìa rừng bọn cướp hoành hành, những người qua lại thường bị cướp bóc. Đức vua đặt một viên quan trấn giữ nơi ấy để ngăn chăn bọn cướp và hộ tống dân chúng qua lại khu rừng.

Lúc ấy có một người đánh chiếc xe nhỏ đưa cô vợ xinh đẹp, đi đến khu vực ấy. Người chồng ngỏ ý xin viên quan hộ tống đưa vợ chồng qua khỏi khu rừng.

Vị quan nhìn thấy người phụ nữ trong xe xinh đẹp khởi tâm luyến ái, muốn chiếm đoạt nàng, bèn nói với người đàn ông: “Đã xế chiều rồi, hãy dừng chân lại đây nghỉ qua đêm trong doanh trại của ta, sáng mai ta sẽ hộ tống đi qua rừng”.

Người đàn ông cũng miễn cưỡng nghe theo.

Đêm ấy, vị quan nọ lệnh cho người tâm phúc đột nhập chỗ chiếc xe của người đàn ông, bỏ viên ngọc quí vào xe.

Đến sáng hôm sau, nhà quan tri hô đêm qua bị mất trộm viên ngọc quí.

Quan truyền lục soát và tìm thấy viên ngọc trong xe của người đàn ông ấy. Vị quan ghép tội trộm cắp cho người đàn ông, và xử đánh đến chết. Xong vị quan chiếm đoạt vợ người đàn ông ấy.

Do tạo ác nghiệp như vật mà viên quan đó bị đoạ sanh địa ngục rất lâu. Thoát khỏi địa ngục, phải chịu quả ác dư sót trải qua một trăm kiếp sanh làm người đều bị chết oan.

Thuyết xong, tiền nghiệp của cận sự nam ấy. Đức Phật nói lên bài kệ: Attanā hi kataṃ pāpaṃ…vajiraṃ’ v’ asmamayaṃ manin’ ti.

Dứt pháp thoại, các tỳ kheo có mặt đều đắc quả thánh.

Chánh văn:

(dhp 161)

5. Attanā hi kataṃ pāpaṃ
attajaṃ attasambhavaṃ
abhimanthati dummedhaṃ
vajiraṃ’ v’ asmamayaṃ maṇiṃ.

Thích văn:

Attajaṃ [chủ cách, số ít, trung tính, hợp thể tính từ attaja (atta + ja từ  căn jan )] sanh do mình, bởi tự thân sanh.
Attasambhavaṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, hợp thể tính từ attasambhava (atta + sambhava từ sam + căn bhū ) ] khởi xướng do mình, bởi tự mình khởi xướng.
Abhimanthati [ động từ tiến hành cách “abhi + căn manth  + a”, ngôi III, số ít ] nghiền nát, xay nát.
Dummedhaṃ [ đối cách, số ít, nam tính, hợp thể tính từ dummedha (du + medha) ] thiếu trí, không có trí; người ngu đần, kẻ ngu si.
Vajiraṃ’ v’ asmamayaṃ [ hợp âm “vajiraṃ iva asmamayaṃ” ].
Vajiraṃ [ chủ cách, số ít, danh từ trung tính vajira ] kim cương.
Iva [ bất biến từ tỷ giảo ] ví như, cũng như.
Asmamayaṃ [ đối cách, số ít, nam tính, hợp thể tính từ asmamaya (asma + maya) ] bằng đá, sanh do đá.
Maṇiṃ [ đối cách, số ít, danh từ nam tính maṇi ] ngọc châu.

Việt văn:

(pc 161)

5. Điều ác tự mình làm,
tự mình sanh, mình khởi
nghiền nát kẻ thiếu trí
như kim cương nghiền đá.

Chuyển văn:

Attananā eva kataṃ attajaṃ attasambhavaṃ pāpaṃ asmamayaṃ maṇiṃ vajiraṃ iva dummedhaṃ abhimanthati.

Điều ác được tạo do tự mình, tự mình sanh, tự mình khởi, nghiền nát kẻ ngu si như kim cương nghiền ngọc thạch.

Lý giải:

Như kim cương sanh từ đá, do đá tạo thành, ngọc cũng do đá tạo thành. Người ta dùng kim cương để cắt đá ngọc vì nó cứng sắc hơn ngọc. Kim cương sanh từ đá trở lại cắt đá. Đức Phật dùng thí dụ nầy để nói lên ý nghĩa ác nghiệp do chình mình tạo, sanh ra bởi tự mình, rồi ác nghiệp ấy tạo quả xấu cho mình sanh bốn cỏi khổ, cảm thọ khốc liệt. Cho đến sanh làm người cũng bị khổ.

Chúng sanh bị khổ do chính ác nghiệp tự mình tạo, không phải do thượng đế trừng phạt, cũng không phải ngẫu nhiên bị khổ.                

Mỗi người phải chịu trách nhiệm với hành vị của mình./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.