BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 16 tháng 07, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XII. PHẨM TỰ THÂN (Attavagga)

Gồm 10 bài kệ với 10 duyên sự

 - Kệ số 6 (dhp 162)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Phật thuyết khi Ngài ngự tại Veḷuvana gần thành Rājagaha, nhân chuyện Devadatta âm mưu hại Phật.

Một hôm, các tỳ kheo tụ hợp tại giảng đường bàn tán về Devadatta kẻ phản đồ:

“Chư hiền giả, Devadatta là kẻ ác giới, ác pháp; Bởi sống ác giới và nhiều tham vọng nên y đã thu phục thái tử Ajātasattu để phát sanh lợi lộc lớn, y còn xúi giục Ajātasattu giết cha, cấu kết với với kẻ ấy mưu hại đức Như Lai bằng nhiều cách. Chính do ái tham tăng thịnh nên Devadatta trở thành người ác hạnh như vậy”.

Đức Thế Tôn ngự đến giảng đường nghe câu chuyện bàn tán của chư Tăng, Ngài bảo:

“Này các tỳ kheo, không phải chỉ trong kiếp nầy Devadatta đã cố mưu hại Như Lai, mà trong quá khứ khi Như Lai còn là Bồ tát sanh làm Nai chúa Kuruṅga, Devadatta là người thợ săn cũng đã cố gắng giết Nai bồ tát. Nhưng không giết được”. Đức Phật thuyết bổn sanh Kuruṅgamiga (jāt. số 21). Sau khi thuyết bổn sanh, đức Phật kết luận: “Người không giới hạnh, tham vọng sanh khởi, sẽ khiến nó tạo điều bất hạnh cho bản thân, như dây chùm gởi đeo phủ cây sa la làm khô chết. Ác hạnh ném nó vào khổ cảnh”.

Rồi đức Phật nói lên bài kệ: Yassa accantadussīlyaṃ…yathā naṃ icchatī diso’ ti.

Cuối pháp thoại có nhiều vị tỳ kheo chứng ngộ đạo quả.

Chánh văn:

6. Yassa accantadussīlyaṃ
māluvā sālamivotthataṃ
karoti so tath’ attānaṃ
yathā naṃ icchati disso.

Thích văn:

Yassa [ sở thuộc cách, số ít, nam tính, quan hệ đại từ ya ] của ai, đối với ai.
Accantadussīlyaṃ [ chủ cách, số ít, hợp thể danh từ trung tính “accanta + dusīlya” ] tính chất suy đạo đức nghiêm trọng, tình trạng mất đạo đức quá đáng, tình trạnh hạnh kiểm quá xấu.
Māluvā [ chủ cách, số ít, danh từ nữ tính māluvā ] một loại chùm gởi, loại cây sống bám thân cây khác.
Sālamivotthataṃ [ hợp âm “sālaṃ iva otthataṃ” ].
Sālaṃ [ đối cách, số ít, dành từ nam tính sāla ] cây long thọ, cây sa la.
Iva [ bất biến từ tỷ giảo ] ví như, như là.
Otthataṃ [ chủ cách, số ít, trung tính, quá khứ phân từ otthata (ava + căn thar  + ta) ] phũ lên, bám chằng chịt.
Karoti [ động từ tiến hành cách căn kar  + o, ngôi III, số ít ] làm, hành động, tạo ra.
So [ chủ cách, số ít, nam tính, chỉ thị đại từ ta ] nó, hắn, người ấy.
Tath’ attānaṃ [ hợp âm “ tathā attānaṃ” ].
Tathā [ trạng từ ] như thế ấy.
Attānaṃ [ đối cách, số ít, danh từ nam tính biệt ngữ atta ] tự thân, tự mình, chính mình.
Yathā [ trạng từ ] như thế nào.
Naṃ [ đối cách, số ít, nam tính, chỉ thị đại từ ta ] cho nó, đối với nó.
Icchatī [ cách viết trong thi kệ, động từ icchati_động từ tiến hành cách “căn is  + a”, ngôi III, số ít ] muốn, mong mỏi, ước ao.
Diso [ chủ cách, số ít, danh từ nam tính disa ] kẻ nghịch, kẻ địch, kẻ thù.

Việt văn:

(pc 162)

6. Suy đạo đức quá mức
như chùm gởi phá cây,
gây hại cho tự thân
như điều kẻ thù muốn.

Chuyển văn:

Yassa accantadussīlyaṃ sālaṃ māluvā iva otthataṃ, diso naṃ yathā icchati so attānaṃ tathā karoti.

Đối với người mà vô đạo đức quá mức như cây sa la bị chùm gởi phủ bám vậy. Kẻ thù muốn nó như thế nào, thì nó tự làm cho chính nó như thế.

Lý giải:

Loài chùm gởi (māluvā) mọc bám vào cây sa la phủ kín, khi trời mưa lá chùm gởi hứng nước mưa, tưới vào chổ thân cây mục bể, nó ăn lâu dần và phủ kín thân cây làm cho cây sa la gãy đổ. Cũng vậy, một người hỏng đạo đức ái tham danh lợi khởi lên và đeo bám khiến cho kẻ ấy càng lún sâu tội lỗi khiến nó sụp đổ sanh vào khổ cảnh.

Con người hư hỏng tự mình làm cho mình thiệt hại đúng như điều mà kẻ thù mong muốn cho nó.

Người có kẻ thù, kẻ thù hằng ước mong cho người ấy bị khổ, mất an vui, thì chính người ấy vô đạo đức, sống ác hạnh là tự nó tạo cho nó bị khổ mất an vui như điều mà kẻ thù mong ước.

Kẻ thù hằng mong cho người ấy bị tai ương giáng xuống, thì chính người ấy khi sống ác hạnh là tự nó khiến tai ương giáng xuống như điều mà kẻ thù mong ước.

Kẻ thù hằng mong cho người ấy bị đoạ sanh vào khổ cảnh, thì chính người ấy khi sống ác hạnh là tự nó bị đoạ sanh vào khổ cảnh như điều mà kẻ thù mong ước.

Ý nghĩa bài kệ nầy nên hiểu là như vậy./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.