BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Năm, 20 tháng 07, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XII. PHẨM TỰ THÂN (Attavagga)

Gồm 10 bài kệ với 10 duyên sự

 - Kệ số 7 (dhp 163)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy đức Phật thuyết khi Ngài trú tại Veḷuvana gần thành Rājagaha, vì chuyện Devadatta chia rẽ tăng.

Một ngày kia, Devadatta đang cố chia rẽ tăng nên khi gặp tôn giả Ānanda đang khất thực trong thành Rājagaha, y đã nói với tôn giả về ý định của mình:

“Này hiền giả Ānanda, kể từ hôm nay trở đi, tôi sẽ hành tăng sự và bố tát riêng, không nhập chúng của Đức Thế Tôn nữa”.

Tôn giả Ānanda nghe Devadatta nói vậy, im lặng và đi đến đức Thế Tôn, trình bày sự việc với Ngài:

“Bạch Thế Tôn, sáng nay con vào thành khất thực, Devadatta thấy con đang khất thực trong thành Rājagaha, y liền đến gần và nói: “Kể từ hôm nay trở đi, tôi sẽ hành tăng sự bố tát riêng, không nhập chúng của đức Thế tôn nữa. Bạch Thế Tôn, hôm nay Devadatta sẽ chia rẽ tăng.”

Được nghe nói vậy, bậc Đạo Sư thốt lên lời cảm thán:

“Người thiện dễ làm thiện
Kẻ ác khó làm thiện;
Kẻ ác dễ làm ác
Bậc thánh khó làm ác.” (ud.48)

Sau khi thốt lời cảm thán đức Phật phán dạy: “Nầy Ānanda, nghiệp bất lợi cho mình thì dễ làm, nghiệp có lợi cho mình thì thật khó làm.” Rồi Ngài nói lên bài kệ pháp cú: Sukarāni asādhūni…taṃ ve paramadukkaran’ti.

Cuối pháp thoại có nhiều vị tỳ kheo đắc chứng thánh quả.

Chánh văn:

(dhp 163)

7. Sukarāni asādhūni
attano ahitāni ca
yaṃ ve hitañca sādhuñca
taṃ ve paramadukkaraṃ.

Thích văn:

Sukarāni [chủ cách, số nhiều, trung tính, tính từ sukara (su + kara)] những điều dễ làm.
Asādhūni [chủ cách, số nhiều, hợp thể dành từ trung tính asādhu (a+ sādhu)] các việc không tốt, các việc bất thiện.
Attano [chỉ định cách, số ít, danh từ nam tính biệt ngữ atta] cho mình, cho tự thân.
Ahitāni [ chủ cách, số nhiều, hợp thể danh từ trung tính ahita (a + hita)] điều bất lợi, việc có hại.
Yaṃ [chủ cách, số ít, trung tính, quan hệ từ ya] điều mà, bất cứ điều gì.
Hitañca [hợp âm “hitaṃ ca”].
Hitaṃ [chủ cách, số ít, danh từ trung tính hita ] điều lợi ích, điều tiến hoá.
Sādhuñca [hợp âm “sādhuṃ ca”]
Sādhuṃ [chủ cách, số ít, dành từ trung tình sādhu] điều tốt, điều thiện.
Taṃ [chủ cách, số ít, trung tính, chỉ thị đại từ ta] điều ấy, điều đó, cái ấy.
Paramadukkaraṃ [chủ cách, số ít, trung tính, hợp thể tính từ parama + dukkara] rất khó làm, cực kỳ khó làm.

Việt văn:

(pc 163)

7. Dễ làm là điều xấu,
điều bất lợi cho mình.
điều tốt và lợi mình
quả thật, cực khó làm.

Chuyển văn:

Asādhūni attano ahitāni ca sukarāni, yaṃ ve sādhuṃ ca hitaṃ ca taṃ ve paramadukkaraṃ.

Các điều xấu và điều bất lợi cho tự thân thì dễ làm, còn điều tốt và điều lợi ích thì quả là cực kỳ khó làm.

Lý giải:

Các điều xấu (asādhūni) là những điều không tốt, những điều bất thiện, những điều tội lỗi.

Các điều bất lợi cho mình (attano ahitāni) là những nghiệp tạo quả khổ đau và dẫn đến đoạ xứ.

Đối với chúng sanh phàm phu trong đời thì các điều xấu và các điều bất lợi cho bản thân, nhưng điều ấy dễ làm. Vì cớ sao? Vì bản chất cố hữu của kẻ phàm phu là vô minh và vô tàm, vô quý. Chúng phàm phu không nhận thức hậu quả tai hại của ác hạnh, không có có hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi.

Các điều tốt (sādhuni) là những điều thiện, những điều vô tội.

Các điều lợi ích cho mình (attano hitāni) là những nghiệp tạo quả vui và đưa đến cõi lành, đưa đến níp bàn.

Những điều tốt và lợi ích cho bản thân thì khó làm. Vì cớ sao? Vì rất ít chúng sanh phàm phu có trí tuệ thấy khổ luân hồi, và ít người có lòng hổ thẹn ghê sợ tội lỗi, có khuynh hướng tìm giải thoát.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.