BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Thứ Năm, 27 tháng 07, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XII. PHẨM TỰ THÂN (Attavagga)

Gồm 10 bài kệ với 10 duyên sự

 - Kệ số 9 (dhp 165)  

Duyên sự:

Bài kệ nầy được đức Phật thuyết khi Ngài ngự tại Jetavana gần thành Sāvatthi, nhân câu chuyện của cận sự nam Cūḷakāla.

Câu chuyện xảy ra với cậu cận sự nam Cūḷakāla cũng có tình tiết giống với chuyện của cận sự nam Mahākāla (dhp 161).

Cận sự nam Cūḷakāla một ngày nọ đi vào chùa Jetavana thọ bát quan trai giới và ở lại chùa nghe pháp suốt đêm.

Đêm đó có tên trộm đột nhập nhà dân đánh cắp tài sản bị chủ nhà phát hiện và rượt đuổi, nó chạy trên đường hướng về chùa Jetavana. Về phần ông cận sự nam Cūḷakāla nghe pháp ban đêm xong, sáng sớm rời khỏi chùa đang đi về thành Sāvatthi, tên ăn trộm chạy ngang ném gói đồ ăn trộm xuống trước mặt ông cận sự nam ấy và tẩu thoát. Những người rượt theo tên trộm vừa chạy tới chỗ ông thiện nam Cūḷakāla, thấy ông ấy và trước mặt là gói đồ, họ cho rằng ông là kẻ trộm liền bắt lại và đánh đập.

May sao lúc ấy có những người tớ gái cầm bình đang đi đến bến nước thấy ông thiện nam bị đánh, họ nói: “Đây không phải là tên trộm, thưa chủ nhân!”. Họ bèn thả ông thiện nam.

Ông thiện nam Cūḷakāla đi trở lại chùa Jetavana nói với các vị tỳ kheo: “Bạch chư tăng, con vừa bị người ta đánh, may nhờ có các cô gái đi lấy nước nói giúp, con mới giữ được mạng sống”.

Chư tỳ kheo bạch trình sự việc ấy đến đức Thế Tôn. Bậc đạo sư nói:

“Nầy chư tỳ kheo, Cūḷākāla được sống còn do nhờ các cô nô tỳ lấy nước, nhưng cũng do tự thân không tạo tội. Thật vậy, chúng sanh tự mình làm ác mới chịu khổ, do tự mình ô nhiễm; Tự mình làm thiện nên sanh cõi vui hay đắc chứng níp bàn, thanh tịnh do tự mình”.

Rồi đức Phật nói lên bài kệ: Attanā’ va kataṃ pāpaṃ…n’añño aññaṃ visodhaye’ ti.

Cuối pháp thoại, ông cận sự nam Cūḷakāla chứng quả Tu đà hườn, và thính chúng cũng đạt được lợi ích.

Chánh văn:

(dhp 165)

9. Attanā’ va kataṃ pāpaṃ
attanā saṅkilissati
attanā akataṃ pāpaṃ
attanā’ va visujjhati;
Suddhi asuddhi paccattaṃ
n’ añño aññaṃ visodhaye.

Thích văn:

Attanā’ va [hợp âm “attanā eva”].
Attanā [sở dụng cách, số ít, danh từ nam tính biệt ngữ atta] do tự mình, do ta, bởi tự thân.
Eva [ bất biến từ ] từ đệm trong câu có nghĩa nhấn mạnh, đôi khi không nghĩa gì.
Kataṃ [chủ cách, số ít, trung tính, quá khứ phân từ kata (của động từ karoti_căn kar  + o] đã được làm, đã bị làm.
Pāpaṃ [chủ cách, số ít, danh từ trung tính pāpa] việc ác, việc xấu, việc tội lỗi.
Saṅkilissati [động từ tiến hành cách “saṃ + căn kilis  + ya”, ngôi III, số ít] ô nhiễm, bợn nhơ, não phiền.
Akataṃ [chủ cách, số ít, trung tính, tính từ akata (na + kata)] không làm, không tạo tác, không hành động.
Visujjhati [động từ tiến hành cách “vi +  căn sudh  + ya”, ngôi III, số ít] trở nên thanh tịnh, trở nên trong sạch.
Suddhi [chủ cách, số ít, danh từ nữ tính suddhi] sự thanh tịnh, sự trong sạch.
Asuddhi [chủ cách, số ít, nữ tính, tính từ asuddhi (na + suddhi)] không trong sạch, nhiễm
Paccattaṃ [trạng từ, “pati + attaṃ”] tự mỗi người, do tự mình, bởi chính mình.
N’ añño [hợp âm “na añño”]
Añño [chủ cách, số ít, nam tính, phiếm chỉ đại từ añña] người khác, ai khác.
Aññaṃ [đối cách, số ít, nam tính, phiếm chỉ đại từ añña] người khác.
Añño aññaṃ [ thành ngữ ] người nầy người kia, ai làm cho ai.
Visodhaye [động từ, khả năng cách “vi + căn sudh  + ṇaya”, số ít] có thể làm thanh tịnh, có thể khiến trong sạch.

Việt văn:

(pc 165)

9. Điều ác tự mình làm.
uế nhiễm do tự mình,
tự mình không làm ác
thanh tịnh cũng do mình,
tịnh, nhiễm do tự thân
không ai làm sạch ai.

Chuyển văn:

9. Pāpaṃ attanā eva kataṃ, attanā saṅkilissati; pāpaṃ attanā akataṃ, attanā eva visujjhati; Pāpaṃ attanā akataṃ, attanā eva visujjhati; Suddhi asuddhi paccattaṃ, na añño aññaṃ visodhaye.

Điều ác do tự mình làm, bị uế nhiễm do tự mình; Điều ác không làm cũng do tự mình, được thanh tịnh do tự mình; Thanh tịnh hay uế nhiễm là tự bản thân, không phải người nầy làm người khác thanh tịnh được.

Lý giải:

Bài kệ pháp cú nầy có ý nghĩa, nghiệp bất thiện (akusalakammaṃ) hay nghiệp thiện (kusalakammaṃ) được tạo bởi chính mình, do tự mình làm.

Người tạo bất thiện nghiệp là tự làm cho mình bị uế nhiễm, không thanh tịnh; Người tạo thiện nghiệp là tự mình làm cho mình được thanh tịnh, không uế nhiễm. Do đó mới nói, thanh tịnh hay không thanh tịnh là tự bản thân (suddhi asuddhi paccattaṃ).

Câu kệ cuối: “N’ añño aññaṃ visodhaye, không ai làm trong sạch ai”, có nghĩa là tự mình làm cho mình trong sạch với không tạo ác nghiệp, chứ không phải người khác làm cho mình trong sạch được. Cũng thế, tự mình làm cho mình uế nhiễm bởi tạo ác nghiệp, chứ không phải ai khác làm cho mình bị uế nhiễm./.

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.