Tập II – Thiên Nhân Duyên. Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên – Tương Ưng Giới -Phẩm Thứ Tư (S.ii, 169..).

Nghe lại bài 115. LẠC QUAN HAY BI QUAN ĐỀU PHIẾN DIỆN. Kinh Trước Khi Thành Đạo (Pubbesambodhasuttaṃ)

Cuộc sống vốn có cả hai mặt vị ngọt và sự nguy hiểm. Dù biết vậy vẫn chưa đủ mà còn phải thấy được lối thoát của hệ luỵ. Cả hai thế giới vật chất vàt tâm thức đều có những hỷ lạc nhưng tất cả đều bị chi phối bởi vô thường. Vấn đề nằm ở đây. Hạnh phúc là những niềm vui và thụ hưởng. Nhưng chính những gì khiến chúng ta vui và ngay chính niềm vui cũng biến đổi theo luật vô thường. Điều nầy giải thích tại sao chúng ta thường sống trong âu lo, phiền muộn, khổ đau. Phải thấy cả ba phương diện vị ngọt, nguy hiểm, và lối thoát thì mới thật sự là thấy, là biết.

Sāvatthiyaṃ viharati...pe... ‘‘pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho pathavīdhātuyā assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko āpodhātuyā assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko tejodhātuyā assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko vāyodhātuyā assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’’nti?

... Ngự tại Sāvatthi.

-- Này chư Tỳ khưu, trước khi Ta còn là bồ tát chưa viên thành chánh giác ta trầm tư như sau:

"Cái gì là vị ngọt, cái gì là nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly của địa giới? Cái gì là vị ngọt, cái gì là nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly của thủy giới? Cái gì là vị ngọt, cái gì là nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly của hỏa giới? Cái gì là vị ngọt, cái gì là nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly của phong giới?"

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘yaṃ kho pathavīdhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ pathavīdhātuyā assādo; yaṃ pathavīdhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ pathavīdhātuyā ādīnavo; yo pathavīdhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ. Yaṃ āpodhātuṃ paṭicca...pe... yaṃ tejodhātuṃ paṭicca...pe... yaṃ vāyodhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ vāyodhātuyā assādo; yaṃ vāyodhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ vāyodhātuyā ādīnavo; yo vāyodhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ vāyodhātuyā nissaraṇaṃ’’’.

-- Này chư Tỳ khưu, ý nghĩ nầy khởi sanh nơi Ta :

"Lạc và hỷ nào sanh khởi duyên địa giới đó là vị ngọt của địa giới. Cái gì thay đổi, khổ đau, biến hoại của địa giới, đó là nguy hiểm của địa giới. Sự nhiếp phục từ bỏ ước muốn và vướng đối với địa giới là sự xuất ly của địa giới".

"Lạc gì, hỷ nào sanh khởi duyên thủy giới...".

"Lạc gì, hỷ nào sanh khởi duyên hỏa giới...".

"Lạc gì, hỷ nào sanh khởi duyên phong giới là vị ngọt của phong giới. Cái gì thay đổi, khổ đau, biến hoại của phong giới đó là nguy hiểm của phong giới. Sự nhiếp phục từ bỏ ước muốn và vướng đối với phong giới là sự xuất ly của phong giới".

‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ.

‘‘Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti.

-- Này chư Tỳ khưu, cho đến khi nào đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới Ta chưa thật sự thấu triệt vị ngọt, nguy hiểm, xuất ly thời thì Ta chưa tự nhận cùng thế giới gồm chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người là ta đã chứng ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

-- Này chư Tỳ khưu, khi  đối với địa giới, thuỷ giới, hoả giới, phong giới Ta thật sự thấu triệt vị ngọt, nguy hiểm, xuất ly thời thì Ta tự nhận cùng thế giới gồm chư thiên, ma vương, phạm thiên, các tầng lớp sa môn, bà la môn, trời người là Ta đã chứng ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Tri kiến vả nhận thức đã khởi lên ở nơi Ta: "Tâm giải thoát của Ta là bất động. Ðời sống này là tối hậu, giờ không còn luân hồi sanh tử nữa".

Chú Thích

Bốn đại trong kinh nầy gồm cách diễn tả với những thuật ngữ cô đọng về thế giới vật chất một cách toàn diện. Những thức ngon, đẹp, khả ái của sắc, thinh, hương, vị, xúc đều là biến hiện của địa đại, thuỷ đại, hoả đại, phong đại.

Ba khía cạnh: vị ngọt, nguy hiểm, và sự xuất ly nói lên cái nhìn toàn diện không lạc quan, không bi quan, không tiêu cực của cái nhìn và sự hiểu biết. Nếu chỉ biết vị ngọt hay nguy hiểm là cái nhìn phiến diện vì không thấy rõ đau khổ và nguyên nhân ái chấp.

Sớ giải ghi rằng sự nhận thức hiện tượng giới theo bài kinh nầy nằm trong tứ đế: nguy hiểm  (ādīnava) chỉ cho khổ đế, vị ngọt (assāda) chỉ cho tập đế, sự xuất ly (nissaraṇa) chỉ cho diệt đế, con đường dẫn đến xuất ly chỉ cho đạo đế.