BÀI HỌC HẰNG NGÀY

Chủ Nhật, 30 tháng 07, 2023

MÔN HỌC PĀLI PHÁP CÚ

XII. PHẨM TỰ THÂN (Attavagga)

Gồm 10 bài kệ với 10 duyên sự

 - Kệ số 10 (dhp 166)  

Duyên Sự

Bài kệ nầy, đức Phật thuyết khi Ngài trú tại Jetavana thành Sāvatthi, nhân câu chuyện của tỳ kheo Attadattha.

Lúc đức Thế tôn nhận lời thỉnh cầu của Ma Vương sẽ níp bàn sau ba tháng nữa. Ngài có triệu tập chư Tăng đến và tuyên bố:

“Này chư tỳ kheo, từ hôm nay đến ba tháng nữa Như Lai sẽ viên tịch”.

Được nghe nói vậy, có bảy trăm vị tỳ kheo phàm tăng khởi lên kinh cảm họ không rời đức Thế Tôn. Các vị ấy đi đi lại lại băn khoăn hỏi nhau: “Chúng ta sẽ làm gì đây?”

Trong chúng ấy có vị tỳ kheo không biết tên gì, chỉ biết có biệt danh là Attadattha. Vị tỳ kheo ấy đã suy nghĩ: “Nghe nói bậc Đạo Sư sẽ viên tịch sau ba tháng nữa, ta thì chưa chứng ly tham; ta sẽ cố gắng để đạt mục tiêu quả vị  A la hán khi bậc Đạo Sư còn hiện tiền”.

Thế nên vị tỳ kheo ấy không đi đến chư tỳ kheo mà đi tìm chỗ vắng vẻ hành thiền.

Chư tỳ kheo không thấy vị ấy trong chúng nhiều ngày qua, khi thấy mới hỏi, hiền giả sao không nhập chúng để cùng chia sẽ ưu tư việc Thế Tôn sắp níp bàn?

Vị tỳ kheo ấy trả lời cho chư tăng biết ý định của mình.

Chư tỳ kheo đưa vị ấy đến yết kiến đức Phật và mách thái độ vô tâm của vị tỳ kheo ấy. Bậc Đạo Sư đã hỏi tỳ kheo ấy hư thực thế nào và tại sao làm vậy?

Vị tỳ kheo ấy đáp: “Bạch Thế Tôn, vì con suy nghĩ, bậc Đạo Sư sau ba thnasg nữa viên tịch, ta chưa chứng ly tham; vậy ta sẽ cố găng để đạt đến quả vị A la hán khi bậc Đạo Sư còn hiện tiền”.

Đức Phật khen ngợi vị tỳ kheo ấy; và Ngài dạy rằng: “Này các tỳ kheo, vị nào có lòng thương mến ta thì hãy làm giống như Attadatta đây. Không phải cúng dường hương hoa là tôn kính ta đâu! Mà bằng sự thực hành giáo pháp mới là tôn kính ta”.

Sau khi dạy xong, đức Thế Tôn nói lên bài kệ: Attadatthaṃ paratthena…sadatthapasuto siyā’ ti.

Dứt pháp thoại, vị tỳ kheo ấy chứng đắc A la hán. Pháp thoại cũng đem lợi ích cho chư tỳ kheo hiện diện.

Chánh văn:

(dhp 166)

10. Attadatthaṃ paratthena
bahunā’ pi na hāpaye
attadatthaṃ abhiññāya
sadatthapasuto siyā.

Thích văn:

Attadatthaṃ [đối cách, số ít, hợp thể danh từ nam tính attadattha (atta + d + attha)] tự lợi, lợi ích cho mình, lợi ích bản thân.
Paratthena [sở dụng cách, số ít, hợp thể danh từ nam tính parattha (para + attha)] bởi lợi ích cho người khác, vì lợi ích tha nhân, do lợi tha.
Bahunā’ pi [hợp âm “bahunā api”]
Bahunā [sở dụng cách, số ít, nam tính, tính từ bahu] nhiều, vì phần đông.
Api [ liên từ ] cho dù, mặc dù.
Hāpaye [động từ khả năng cách, “căn hā  + āpaya”, ngôi III, số ít] bỏ quên, lãng quên.
Abhiññāya [bất biến quá khứ phân từ của động từ abhijānāti, (abhi + căn ñā  + ya)] sau khi hiểu , sau khi biết rõ, sau khi thắng tri.
Sadatthapasuto [chủ cách, số ít, hợp thể tính từ sadatthapasuta (sadattha + pasuta. Sadattha “sa + d + attha”)] chuyên tâm tự lợi, chú ý lợi cho mình.

Việt văn:

(pc 166)

10. Dù với nhiều lợi tha
chớ quên hành tự lợi.
hiểu rõ điều lợi mình
nên chuyên tâm tự lợi.

Chuyển văn:

10. Bahunā api paratthena attadatthaṃ na hāpaye, attadatthaṃ abhiññāya sadatthapasuto siyā.

Dù với nhiều lợi ích cho người khác, cũng không nên bỏ quên điều lợi ích cho mình, sau khi hiểu rõ điều tự lợi nên chú ý làm lợi ích cho mình.

Lý giải:

Theo chú giải, giải thích bài kệ nầy, người trí nói dù làm lợi ích cho kẻ khác nhiều đến ngàn đồng cũng không hay bằng làm lợi ích cho mình dù chỉ một đồng. Vì sao? Vì dù chỉ một đồng nhưng mình được hưởng, còn làm cho người khác dù có cả ngàn đồng nhưng người khác hưởng thôi. Bởi vậy, dù với nhiều lợi ích cho người khác cũng đừng quên làm lợi ích cho mình.

Lợi mình hay tự lợi (attadatthaṃ) đức Phật thuyết đây không phải nói tư lợi là thu tài sản vật chất về cho mình; mà ý nghĩa tự lợi là tự mình tu tập tạo phước để hưởng quả vui, tu tập thiền định để an vui giải thoát.

Mình đi cứu giúp người khác như khuyên dạy người bố thí, trì giới, tu thiền…để người ta sanh thiên, đắc đạo…nhưng bản thân không bố thí, trì giới, không tu thiền…đó gọi là lợi tha mà không tự lợi.

Người cư sỉ cũng phải làm tròn bổn phận với mọi người trong gia đình nhưng cũng đừng quên tu tập thiện pháp để lợi ích cho mình. Bậc xuất gia cũng phải làm những phận sự tăng chúng giao phó, phận sự đối với thầy tế độ..v.v..nhưng cũng phải danh thời gian tu tập thiền định, không nên vì lợi ích kia mà quên làm lợi ích cho chính mình.

Sau khi biết được việc làm lợi ích cho chính mình là tự độ mình thoát khỏi khổ đau, thì phải nên chuyên tâm tu tập tự lợi./.

Dứt phẩm thứ mười hai

Phẩm Tự Thân

 Biên soạn giáo trình: Tỳ kheo Tuệ Siêu.