Apannaka Jataka (Bổn sanh số 1)

Câu chuyện xa xưa

Trong thời quán khứ, Bồ Tát là một thương nhân dẫn đầu các đoàn xe bò lớn để buôn bán với các vùng đất xa xôi. Khi  chuẩn bị rời khỏi cuộc hành trình dài và nguy hiểm qua một sa mạc rộng lớn, vị thương nhân nghe nói rằng một thương nhân khác, một người trẻ thiếu kinh nghiệm, cũng sẽ thực hiện cùng một cuộc hành trình. Bồ Tát đã đến thảo luận tình hình với thương nhân trẻ nếu họ đi cùng lúc cả hai đoàn, sẽ khó tìm đủ nước, củi. và cỏ cho bò ăn. Vì vậy,  và khi được lựa chọn, thương nhân trẻ quyết định đi trước và Bồ Tát sẽ rời đi sau.

Khi đoàn xe của của thương nhân trẻ non kinh nghiệm đến giữa vùng hoang dã, một dạ xoa sống ở đó thường bày ra một kế hoạch để khiến các lữ khách bỏ nước uống và tản mát khiến đoàn yếu kém dễ bị tấn công. Với ma thuật, dạ xoa biến hoá ra người điều khiển một cỗ xe với thân ướt sủng và mang trên vai những hoa sen, hoa súng. Thương nhân trẻ tuổi chận xe lại hỏi thăm hành trình phía trước. Dạ xoa bảo rằng cách đây không xa có hồ nước lớn với nhiều sen, súng. Thương nhân trẻ nghe vậy vui mừng ra lệnh bỏ lại những ghè nước vốn nặng nề và tiến nhanh về phía trước. Nhưng càng đi càng lạc lõng giữa sa mạc mênh mông không có dấu hiệu của hồ nước. Cuối cùng đoàn lữ hành đói khát, kiệt sức, bị dạ xoa khống chế ăn thịt.

Sáu tuần sau, Bồ Tát bắt đầu cuộc hành trình của mình với năm trăm xe bò. Khi đi được nửa đường, dạ xoa đến gần với cùng câu chuyện về hồ nước phía trước và cũng nói mới vừa gặp cơn mưa lớn nên bị ướt cả người. Những người trong đoàn đi buôn tin vào lời nói của dạ xoa và muốn bỏ những ghè nước để có thể đi nhanh hơn. Nhưng Bồ Tát nhận ra mưu kế nên từ chối. Ngài giải thích với người trong đoàn rằng nếu thực sự có mưa phía trước, họ sẽ nghe thấy mây bão. nghe tiếng sấm chớp và cảm nhận ít nhiều mưa giông. Khi họ đến nơi mà đoàn của thương nhân trẻ thiếu trí đã bị sát hại bấy giờ chỉ còn lại những bộ xương. Đoàn thương buôn bố trí các xe  thành một vòng để làm trại phòng thủ và canh giữ với gươm trong tay cho đến sáng. Hôm sau họ tiếp tục hành trình đến được tụ điểm giao thương. Họ bán những hàng hoá mang theo với giá cao và mua được những thứ có giá trị với giá hời. Họ cũng thay những chiếc xe cũ kỷ bằng những xe tốt và khởi hành trở về quê quán. Tất cả mọi người đều thu được lợi nhuận lớn và an toàn.

Trong thời của Đức Phật

Phú gia Anathapindika (Cấp Cô Độc) là một đàn tín của Đức Phật được xem là đệ nhất nam cư sĩ. Do địa vị và sự giàu có Ông quen biết rộng rãi người trong xứ Kosala. Có một lần Ông đưa một số đông thân hữu đến diện kiến Đức Phật và nghe pháp. Những người đó hoan hỷ và quy y Tam Bảo. Sau đó Đức Thế Tôn lên đường hành hoá.

Tám tháng sau, Đức Thế Tôn trở lại Sāvatthi thì bấy giờ những người cư sĩ nói trên đã trở lại với niềm tin ở ngoại giáo vì thời gian sau nầy họ lui tới với tỳ khưu Devadatta và đánh mất chánh tín, chánh kiến.

Ông Cấp Cô Độc đưa những người nầy trở lại gặp Đức Phật và bậc Đạo Sư đã huấn thị họ về sự nương tựa Tam Bảo và tứ diệu đế. Tất cả chứng quả dự lưu.

Trong pháp thoại của Đức Phật, Ngài đã nói kệ ngôn về nương tựa ba ngôi báu:

Những ai nương tựa Phật
Không rơi vào đọa xứ,
Từ bỏ thân làm người
Quần tụ nơi thiên giới.

Những ai nương tựa Pháp
Không rơi vào đọa xứ,
Từ bỏ thân làm người
Quần tụ nơi thiên giới.

Những ai nương tựa Tăng
Không rơi vào đọa xứ,
Từ bỏ thân làm người
Quần tụ nơi thiên giới.

Loài người vì sợ hãi,
Tìm nhiều chỗ tựa nương,
Ở rừng sâu, núi thẳm
Đền chùa hay miếu mạo
Nương tựa ấy bất an
Không là nương tựa tốt
Không vượt khỏi khổ ách

Những ai nương tựa Phật,
Nương tựa Pháp và Tăng
Ai với chánh trí tuệ
Thấy hiểu tứ diệu đế

Gồm khổ đế, tập đế.
Diệt đế và đạo đế
Chánh đạo tám chi phần
Đưa đến khổ não tận
Ấy nương tựa an ổn,
Chỗ nương náu đích thực
Tránh thoát mọi hiểm nạn.

Đức Phật cũng dạy rằng khuynh hướng của phần đông là xu thế chạy theo người dẫn đạo. Nếu người hướng dẫn thiếu trí, thiếu kinh nghiệm dễ dàng đưa đám đông vào chỗ tà mị. Những chấp sai, hiểu quấy chẳng những gây khổ một đời mà còn tạo nên nhiều hệ luỵ trong cuộc luân hồi. Rồi Đức Phật cũng cho biết không phải chi hôm nay mới có chuyện người dẫn đầu tạo nên phúc hoạ cho một nhóm người mà thời quá khứ sự việc nầy cũng đã xẩy ra tương tự. Rồi Ngài kể lại câu chuyện trên. Ở cuối câu chuyện Đức Phật cũng cho biết thương nhân trẻ non kinh nghiệm là tiền thân của Devadatta và vị thương nhân luôn suy xét cẩn trọng bằng trí tuệ là tiền kiếp của Ngài.