“mahārāja, sace tvaṃ tāni tīṇi rajjāni lacchasi, api nu kho imesu catūsu nagaresu rajjaṃ karonto ekappahāreneva cattāri sāṭakayugāni paridaheyyāsi, catūsu vā suvaṇṇapātīsu bhuñjeyyāsi, catūsu vā sayanesu sayeyyāsi, mahārāja, taṇhāvasikena nāma bhavituṃ na vaṭṭati, taṇhā hi nāmesā vipattimūlā. sā vaḍḍhamānā yo taṃ vaḍḍheti, taṃ puggalaṃ aṭṭhasu mahānirayesu soḷasasu ussadanirayesu nānappakārabhedesu ca avasesesu apāyesu khipatī”

“Tâu đại vương, nếu ngài có được cả ba vương quốc kia, thì khi trị vì bốn thành phố này, liệu ngài có thể mặc bốn bộ áo choàng cùng một lúc, hoặc ăn trong bốn mâm vàng cùng một lúc, hay ngủ trên bốn chiếc giường cùng một lúc chăng?

Tâu đại vương, không nên trở thành người bị chi phối bởi dục vọng, bởi vì dục vọng chính là cội rễ của sự sa đọa. Nó, khi càng tăng trưởng, sẽ dẫn người tăng trưởng theo nó đến tám địa ngục lớn, mười sáu địa ngục cận kề, và nhiều loại cõi khổ khác nhau còn lại.”

Câu chuyện tiền thân

Ngày xửa ngày xưa, tại vương quốc rộng lớn ở cõi Diêm-phù-đề, có vị vua của Ba-la-nại – một kinh thành trù phú và vững mạnh. Dù đã có cung điện nguy nga, hàng ngàn binh lính, và kho tàng chất đầy, lòng ông vẫn cháy bỏng bởi tham vọng chiếm thêm nữa, nhiều hơn nữa. Ông mê mẩn của cải, vàng bạc, lạc thú, và chẳng bao giờ thấy đủ.

Tận trên trời cao, vua trời Sakka, vốn là Bồ Tát, nhìn xuống trần gian bằng con mắt từ bi. Khi thấy vị vua kia bị dục vọng thiêu đốt, Sakka thở dài và nghĩ:

“Than ôi, tham dục dẫn người đến khổ đau. Ta phải xuống, đánh thức ông ấy tỉnh mộng.”

Thế là vua trời hóa thành một Bà-la-môn khôi ngô, lanh lợi, khoác áo hành giả, tay cầm gậy trúc, miệng nở nụ cười điềm tĩnh, và bước vào hoàng cung Ba-la-nại.

Khi được vào yết kiến, nhà vua ngạc nhiên hỏi:
— “Cậu đến đây có việc gì vậy?”

Chàng thanh niên lễ phép đáp:
— “Tâu đại vương, tiện dân từng chu du khắp cõi, và  biết có ba thành phố giàu có, trù phú: Uttarapañcāla, Indapatta, và Kekaka. Ở đó dân chúng giàu có, tài nguyên vô tận và kho báu không đếm xuể. Chỉ cần một ít quân lực, đại vương sẽ dễ dàng chiếm được.  đến để giúp ngài giành lấy cả ba.”

Vua lập tức hào hứng:
— “Tốt! Khi nào ta xuất phát?”

— “Thưa bất cứ lúc nào kể cả sáng mai, tâu đại vương!” – chàng thanh niên cười đáp.

Vua liền truyền lệnh:

“Tập hợp binh lính, chuẩn bị ra quân!”

Sáng sớm, tiếng trống vang rền, quân lính xếp hàng dài như sông. Nhưng khi tìm đến chàng thanh niên để lên đường, thì… không thấy đâu cả!

Các quan cuống cuồng hỏi:
— “Thưa bệ hạ, ngài có cho ông ta nhà ở hay lương thực không?”
— “Chưa…” – vua thừa nhận.

Họ tìm khắp phố phường, nhưng chàng thanh niên đã biến mất. Vua thất vọng tột cùng, lẩm bẩm:

“Một kẻ vô danh tiểu tốt cũng dám trêu chọc ta, một đại vương đầy uy quyền ư?”

Nỗi hổ thẹn và tiếc nuối xâm chiếm lòng ông. Vua sinh bệnh nặng. Tim nóng như lửa, như máu chực trào ra khỏi miệng, danh y nào cũng bó tay.

Ba ngày sau, một người lạ xin vào cung, tự xưng là thầy thuốc Bà-la-môn đến chữa bệnh. Vua lắc đầu:
— “Bao nhiêu thầy thuốc trứ danh còn không trị nổi, đưa ít tiền rồi đuổi đi.”

Nhưng thầy thuốc nói:
— “Tôi không cần tiền, không cần nhà ở. Xin chỉ cần gặp mặt nhà vua.”

Vua cho vào. Sau lễ chào hỏi, thầy thuốc hỏi:
— “Bệnh của ngài từ đâu mà có? Do ăn uống? Hay do thấy, nghe điều gì?”
Vua đáp:
— “Do nghe. Một người đã đến và hứa giúp ta chiếm ba thành phố. Ta không cho anh ta chỗ ở hay tiền bạc. Giờ nghĩ lại, ta hổ thẹn và đau đớn. Bệnh khởi từ đó. Nếu ngươi chữa được bệnh do thất vọng gây nên, thì hãy chữa cho ta.”

Rồi nhà vua thốt lên một bài kệ, giống như lời cầu cứu từ đáy lòng:

"Ta ao ước vượt qua ba dãy núi,
Chinh phục và chiếm Pañcāla,
Củng với Kuru và Kekaka.
Nhưng vì chưa làm những điều đó,
Khiến cõi lòng luôn buồn bực
Và thân thể cứ thế hao mòn
Hãy chữa cho ta, Bà-la-môn,

Thầy thuốc – thật ra chính là Thiên chủ Sakka – lắc đầu nói:

“Tâu đại vương, bệnh của ngài không phải do thể xác, mà do tâm bệnh. Nó không thể chữa bằng thuốc, mà phải chữa bằng trí tuệ.”

Rồi Ngài đọc bài kệ đáp lại:

Rắn cắn có thể chữa
Quỷ nhập có thể trừ
Nhưng khát ái chiếm ngự
Không chữa được bằng thuốc.

Sau đó, Sakka ôn tồn dạy:

Thôn tính được rồi sao?
Dù gồm thâu lân bang
Mỗi lần ăn bốn mâm?
Một lúc bốn cẩm bào?
Đêm ngủ trên bốn giường?
Khi lửa tham nung nấu
Thiêu rụi mọi phước đức
Dẫn người vào địa ngục.

Nghe xong, nhà vua vỡ òa tỉnh ngộ, nước mắt chảy dài. Bệnh bỗng tan biến như mây mù biến mất khi nắng lên. Từ đó, ông sống hiền đức, giữ giới, bố thí, và tích lũy công đức.

Vua trời Sakka trở về thiên giới, còn nhà vua Ba-la-nại từ một người say mê dục vọng, đã trở thành vị vua trí tuệ và từ bi.

Tỳ khưu Giác Đẳng phóng tác từ Kinh Bổn Sanh