Thực Duyên (Āhārapaccayo) – là nguồn năng lượng nuôi dưỡng danh sắc. Thực duyên (Āhārapaccayo), tức duyên “thức ăn” hay “sự nuôi dưỡng” hoặc dưỡng tố. Duyên này giải thích cách mà một pháp trở thành nguyên nhân nuôi dưỡng sự tồn tại của một pháp khác. Hiểu rõ thực duyên giúp hành giả nhận diện được sự nương tựa vi tế giữa thân và tâm, danh và sắc, từ đó tiến sâu hơn trên con đường giác ngộ.

Āhārapaccayo là duyên trong đó một pháp làm duyên cho pháp khác bằng cách nuôi dưỡng, duy trì sự tồn tại hay tăng trưởng của pháp ấy, giống như thức ăn duy trì sự sống của cơ thể. Trong Phật Pháp, đặc biệt là Thắng Pháp Abhidhamma, “tứ thực” (āhāra) không chỉ là vật chất (như cơm, nước), mà còn bao gồm các yếu tố tâm thức, như:

• Vật thực (kabalīkāra-āhāra): thức ăn vật chất - thường được dịch là đoàn thực. Nên hiểu thức ăn vật chất không phải chỉ có cơm bánh cho sự nuôi dưỡng hữu cơ mà bao gồm những thứ sinh tố  trong đó gồm cả ánh sáng mặt trời, dưỡng khí….
• Xúc thực (phassa-āhāra): sự xúc chạm giữa căn và trần sinh ra cảm thọ.
• Tư thực (manosañcetanā-āhāra): chủ tâm tạo tác, hay ý chí hành động trong tâm tạo thành nghiệp quả, từ đó nuôi dường chuỗi dài sanh tử luân hồi.
• Thức thực (viññāṇa-āhāra): thức nuôi dưỡng danh sắc. Điều nầy nói lên vai trò của tâm thức đối với cuộc sống.

Pháp đầu tiên gọi là “Sắc dưỡng tố”. Ba pháp còn lại là “Danh dưỡng tố”

Về bản thể cần phân hai phần:

A.  Sắc vật thực duyên
Năng duyên : Sắc vật thực ngoại; Sắc vật thực nội (đoàn thực và dưỡng tố).
Sở duyên : 28 sắc pháp hay bốn loại sắc phân nhóm.

B.  Danh vật thực duyên với sự phân rõ tuỳ theo ba loại:

Năng duyên : Thuộc tánh xúc (xúc thực), thuộc tánh tư (tư thực) và 121 tâm (thức thực).
Sở duyên : 121 tâm + 52 thuộc tánh, 17 sắc tâm và 20 sắc nghiệp tái tục.

Tứ thực là tài quan trọng trong Phật học giải thích tại sao không thể có một thượng đế toàn năng hay linh hồn bất diệt. Tất cả pháp dù đã sinh, đã hiện hữu đều phải tồn tại nhờ năng lượng duy trì. Điều nầy áp dụng cả hai phương diện vật lý và tâm lý.

Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát Yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu chương “Toát yếu duyên trợ”

15. Vật thực duyên (Āhārapaccayo)

Vật thực duyên là mãnh lực trợ duyên bằng cách nuôi lớn, làm điều kiện cho sở duyên sanh khởi và phát triển. Như đất nuôi cây cỏ vậy.

Vật thực duyên có hai duyên chia theo chi pháp là sắc vật thực duyên (rūpāhārapaccaya) và Danh vật thực duyên (nāmāhārapaccaya).

Chánh tạng giải thích:

Āhārapaccayo’ti - Kabaḷīṅkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo – Arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo.

Gọi là vật thực duyên, như – Đoàn thực trợ thân này bằng vật thực duyên – Các phi sắc thực trợ các pháp tương ưng và các sắc tâm bằng vật thực duyên.

Chú giải:

Có 4 loại vật thực là đoàn thực (kabaliṅkārāhara), xúc thực (phassāhāra), tư niệm thực (sañcetanāhāra) và thức thực (viññāṇāhāra).

Đoàn thực là sắc vật thực; vật thực ngoại là cơm, bánh, rau, trái… để nhai ăn; vật thực nội là dưỡng tố (oja) trong bọn sắc bất ly. Cả hai thứ sắc vật thực này là năng duyên trợ nuôi dưỡng thân sắc uẩn này, gọi là sắc vật thực duyên (rūpāhārapaccaya).

Xúc thực là tâm sở xúc, là thức ăn cho thọ uẩn.

Tư niệm thực là tâm sở tư, là thức ăn cho tâm quả.

Thức thực là tất cả tâm, là thức ăn cho các tâm sở tương ưng và sắc tâm.

Tuy vậy, ba danh thực (nāmāhara) này vẫn làm năng duyên trợ chung cho sở duyên là làm tâm, tâm sở, sắc tâm và sắc nghiệp tái tục bằng danh vật thực duyên (nāmāhārapaccaya).