Bấy giờ Tôn giả Ānanda đi đến Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và thưa:

“Bạch Thế Tôn, thế nào là cảm thọ? Thế nào là nguồn gốc của cảm thọ? Thế nào là sự đoạn diệt của cảm thọ?  Thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của cảm thọ? Thế nào là sự khả lạc trong cảm thọ? Thế nào là mối nguy hiểm trong cảm thọ? Và thế nào là lối thoát khỏi cảm thọ?”

[Đức Thế Tôn đáp:]

“Này Ānanda, có ba cảm thọ này: lạc thọ, khổ thọ, và bất khổ bất lạc thọ — được gọi là cảm thọ.

Với sự sinh khởi của xúc, cảm thọ sinh khởi. Với sự diệt tận của xúc, cảm thọ cũng diệt.

Con đường đưa đến sự đoạn diệt của cảm thọ chính là thánh đạo tám chi phần: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.

Niềm vui và hỷ lạc khởi lên do cảm thọ — đó gọi là sự khả lạc trong cảm thọ.

Cảm thọ là vô thường, khổ, và bị biến hoại — đó là mối nguy hiểm trong cảm thọ.

Sự loại trừ và từ bỏ tham ái đối với cảm thọ — đó là lối thoát khỏi cảm thọ.”

“Này Ānanda, ta cũng đã giảng dạy về sự đoạn diệt tuần tự của các hành … (như đã nói trong bài Kinh số 11)…

Đối với một vị Tỳ khưu đã diệt tận lậu hoặc, thì tham đã được an tịnh, sân đã được an tịnh, si cũng được an tịnh.”

Kinh Ānanda II 

264. atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca — “katamā nu kho, ānanda, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇan”ti? “bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavannettikā bhagavampaṭisaraṇā. sādhu, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti. “tena hi, ānanda, suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī”ti. “evaṃ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. bhagavā etadavoca — “tisso imā, ānanda, vedanā — sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā — imā vuccanti, ānanda, vedanā ... pe ... phassasamudayā ... pe ... khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo paṭippassaddho hoti, doso paṭippassaddho hoti, moho paṭippassaddho hotī”ti. chaṭṭhaṃ.

Bấy giờ Tôn giả Ānanda đi đến Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên. Rồi Đức Thế Tôn hỏi Tôn giả Ānanda:

“Này Ānanda, thế nào là cảm thọ? Thế nào là nguồn gốc của cảm thọ? Thế nào là sự đoạn diệt của cảm thọ? Thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của cảm thọ? Thế nào là sự khả lạc trong cảm thọ? Thế nào là mối nguy hiểm? Thế nào là sự giải thoát khỏi cảm thọ?”

[Tôn giả Ānanda thưa:]

“Bạch Thế Tôn, pháp của chúng con được căn cứ vào Thế Tôn, được dẫn dắt bởi Thế Tôn, và nương tựa nơi Thế Tôn.

Thật tốt lành nếu Thế Tôn giải thích rõ ý nghĩa của vấn đề này. Khi nghe trực tiếp từ Thế Tôn, chư Tỳ khưu sẽ ghi nhớ lời dạy ấy.”

[Đức Thế Tôn dạy:]

“Vậy thì, này Ānanda, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ, ta sẽ nói.”

“Dạ vâng, bạch Thế Tôn,”  Tôn giả Ānanda thưa.

[Đức Thế Tôn nói:}

“Này Ānanda, có ba cảm thọ — lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ — được gọi là cảm thọ….”

(Tất cả phần còn lại giống như bài Kinh trước.)

Chú Thích

Kinh Ānanda I & II mang nội dung giống nhau nhưng ở bài thứ hai Tôn giả Ānanda tự hỏi và được Đức Phật trả lời. Trong bài sau thì Đức Phật nêu câu hỏi và sau đó Đức Phật giảng.

Sớ giải so sánh hai bai kinh nầy với hai bài kinh sắp tới. Sự khác biệt sẽ được đề cập trọng bài kinh tiếp theo.

Nội dung hai bài kinh nầy cho thấy cảm thọ là một đề tài quan trọng trên cả hai ba phương diện pháp học, pháp hành, và pháp thành.

Mô thức tứ đế và ba cách nhận thức thực tại (vị ngọt, nguy hiểm, và sự vượt thoát) được ứng dụng trong rất nhiều trường hợp mà đây là là thí dụ điển hình khi đề cập đến cái nhìn toàn diện về cảm thọ.

Sớ Giải

263-266. pañcamādīni cattāri heṭṭhā kathitanayāneva. purimāni panettha dve paripuṇṇapassaddhikāni, pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni. desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttāni.

263–266. Bốn bài kinh bắt đầu từ bài thứ năm (tức các bài kinh 15–18) được giải thích theo cùng một cách như đã trình bày ở phần trước.

Tuy nhiên, trong bốn bài kinh này:

• Hai bài đầu (tức bài 263 và 254 về Tôn giả Ānanda hỏi và Đức Phật giảng về cảm thọ) là những bài giảng có đầy đủ phần “an tịnh trọn vẹn” (paripuṇṇapassaddhi), tức là bao gồm đầy đủ nội dung về sự an tịnh (vô tham, vô sân, vô si) cùng với sự đoạn tận.
• Hai bài sau (bài 265 và 266) là những bài giảng chỉ nói đến sự an tịnh một phần (upaḍḍhapassaddhi), tức là không đầy đủ toàn bộ như hai bài trước, mà chỉ có một phần nội dung an tịnh được đề cập.

Tất cả những bài giảng này được thuyết theo căn cơ (ajjhāsaya) và khả năng liễu ngộ của những người có thể hiểu được giáo pháp sâu sắc qua từng mức độ trình bày khác nhau.

 Bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu

Phần Hai - Phẩm Sống Một Mình

15. V. Thuộc Sở Hữu (1) (S,iv,219)

1) ...

2) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, thế nào là các thọ? Thế nào là thọ tập khởi? Thế nào là thọ đoạn diệt? Thế nào là con đường đưa đến thọ đoạn diệt? Thế nào là vị ngọt của thọ? Thế nào là sự nguy hiểm của thọ? Thế nào là sự xuất ly của thọ?

4) -- Có ba thọ này, này Ananda, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này Ananda, đây gọi là các thọ. Do xúc tập khởi nên thọ tập khởi. Do xúc đoạn diệt nên thọ đoạn diệt. Con đường Thánh đạo Tám ngành là con đường đưa đến thọ đoạn diệt, tức là chánh tri kiến... chánh định. Do duyên thọ khởi lên lạc hỷ nào, đấy là vị ngọt của thọ. Sự vô thường, khổ, biến hoại của thọ là sự nguy hiểm của thọ. Sự nhiếp phục dục và tham (chandaràga) đối với thọ, sự đoạn tận dục và tham là sự xuất ly của thọ.

5) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng đoạn diệt (nirodho) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền thứ nhất, lời nói được đoạn diệt. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được đoạn diệt... Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ được đoạn diệt. Ðối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được đoạn diệt, sân được đoạn diệt, si được đoạn diệt.

6) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng tịnh chỉ (vùpasamo) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền thứ nhất, lời nói được tịnh chỉ. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được tịnh chỉ... Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ được tịnh chỉ. Ðối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được tịnh chỉ, sân được tịnh chỉ, si được tịnh chỉ.

7) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng khinh an (passadhi) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền thứ nhất, lời nói được khinh an. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được khinh an... Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ được khinh an. Ðối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được khinh an, sân được khinh an, si được khinh an.

16. VI. Thuộc Sở Hữu (2) (Santakam) (S.iv,221)

1) ...

2) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn...

3) Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda đang ngồi một bên:

-- Này Ananda, thế nào là các thọ? Thế nào là thọ tập khởi? Thế nào là thọ đoạn diệt? Thế nào là con đường đưa đến thọ đoạn diệt? Thế nào là vị ngọt của thọ? Thế nào là sự nguy hiểm của thọ? Thế nào là sự xuất ly của thọ?

4) -- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm chỉ đạo, lấy Thế Tôn làm chỗ nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói cho ý nghĩa của lời nói này! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

-- Vậy này Ananda, hãy lắng nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

-- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn.

5-8) Thế Tôn nói như sau:

-- Này Ananda, có ba thọ này: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này Ananda, đây gọi là các thọ. Do xúc tập khởi nên thọ tập khởi. Do xúc đoạn diệt nên thọ đoạn diệt... (như kinh trên từ số 4 đến số 7). Ðối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được khinh an, sân được khinh an, si được khinh an.

  -ooOoo-