Quyền duyên (Indriyapaccayo) là mối quan hệ nhân duyên mà trong đó các pháp gọi là “quyền” làm điều kiện chi phối hoặc hỗ trợ cho các pháp. Nói cách khác, những pháp được gọi là “quyền” có tính chất vượt trội, điều khiển, định hướng hoặc dẫn đầu các pháp khác trong dòng tâm thức (cittasantāna) hay sắc pháp (rūpa). Nhờ sự hiện diện của các quyền này, các pháp duyên sinh có khả năng phát triển đúng hướng, đúng mục tiêu, phù hợp với bản chất và vai trò của mình. Giống như trong một trường đại học có nhiều phân khoa; mỗi phân khoa có trách nhiệm và quyền hạn chủ đạo trong môn học riêng.

Quyền (indriya) có 22 pháp, trong đó gồm 15 quyền danh pháp là ý quyền, khổ quyền, lạc quyền, ưu quyền, hỷ quyền, xả quyền, mạng quyền, tín quyền, tấn quyền, niệm quyền, định quyền, tuệ quyền, vị tri quyền, dĩ tri quyền và cụ tri quyền. Nói theo chi pháp thì có 8 chi danh quyền là tâm, thuộc tánh thọ, thuộc tánh mạng quyền, thuộc tánh tín, thuộc tánh cần, thuộc tánh niệm, thuộc tánh định và thuộc tánh trí tuệ.

Có 6 quyền thuộc sắc pháp là nhãn quyền, nhĩ quyền, tỷ quyền, thiệt quyền, thân quyền và sắc mạng quyền. Trong 22 quyền, có nam quyền và nữ quyền, nhưng chúng không được xem là quyền duyên trong duyên hệ (Paṭṭhāna). “Chúng bị loại trừ ra vì chúng không có những chức năng của một duyên. Một duyên có ba chức năng - sản sinh, hỗ trợ và duy trì…”

Năng duyên: 8 danh quyền (tâm, Sở hữu thọ, Sở hữu mạng quyền, Sở hữu tín, Sở hữu tấn, Sở hữu niệm, Sở hữu định và Sở hữu trí tuệ). Sắc mạng quyền (rūpajīvitindriya) tức là sắc mạng (jīvitarūpaṃ), là thứ sắc pháp bảo trì sắc nghiệp (katattārūpa) cho được sống còn.

Sở duyên: 121 tâm + 52 thuộc tánh, 17 sắc tâm, 20 sắc nghiệp tái tục. Các sắc nghiệp đồng sanh cùng bọn với sắc mạng quyền.

Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát Yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu chương “Toát yếu duyên trợ”

16. Quyền duyên (Indriyapaccayo)

Quyền duyên là mãnh lực trợ giúp bằng chức năng quản lý. Cũng như vị bộ trưởng quản lý những bộ phận trong guồng máy cai trị, theo sở trường chuyên môn của họ vậy.

Quyền duyên theo chi pháp chánh tạng giải thích thì phân thành ba duyên là vật tiền sanh quyền duyên (vatthupurejātindriyapaccaya), sắc mạng quyền duyên (rūpajīvitindriyapaccaya), câu sanh quyền duyên (sahajātindriyapaccaya).

Chánh tạng giải thích:

Indriyapaccayo’ti - Cakkhundriyaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo - Sotindriyaṃ sotaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo - Ghānindriyaṃ ghānaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ jndriyapaccayena paccayo - Jivhindriyaṃ jivhāviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo - Kāyindriyaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo - Rūpajīvitindriyaṃ kaṭattārūpānaṃ indriyapaccayena paccayo - Arūpino indriyā sampayuttakānañca dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo.

Gọi là quyền duyên, như – Nhãn quyền trợ nhãn thức giới và các pháp tương ưng bằng quyền duyên – Nhĩ quyền trợ nhĩ thức giới và các pháp tương ưng bằng quyền duyên – Tỷ quyền trợ tỷ thức giới và các pháp tương ưng bằng quyền duyên – Thiệt quyền trợ thiệt thức giới và các pháp tương ưng bằng quyền duyên – Thân quyền trợ thân thức giới và các pháp tương ưng bằng quyền duyên – Sắc mạng quyền trợ các sắc nghiệp bằng quyền duyên – Các quyền phi sắc trợ các pháp tương ưng và các sắc tâm sanh bằng quyền duyên.

Chú giải:

Trong 22 quyền (bāvīsatindriyāni) ở chương VI – Toát yếu tương tập, hai sắc tính (nữ quyền và nam quyền) không thành quyền duyên. Các quyền ngoài ra hai sắc tính thì thành quyền duyên.

Năm quyền: Nhãn quyền, nhĩ quyền, tỷ quyền, thiệt quyền, thân quyền trợ cho 5 thức (nhãn thức giới, nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới) và 7 tâm sở phối hợp ngũ song thức bằng quyền duyên. Đây gọi là vật tiền sanh quyền duyên, vì nhãn quyền v.v... là năm sắc vật sanh trước đủ lực trợ ngũ song thức vào thời điểm trung thọ.

Mạng quyền (jīvitindriyaṃ) trong 22 quyền là tâm sở mạng quyền (jīvitindriyacetasika) và sắc mạng quyền (tức sắc mạng – jīvitarūpa).

Sắc mạng quyền trợ các sắc nghiệp đồng bọn (kalāpa) bằng quyền duyên. Đây gọi là sắc mạng quyền duyên.

Các quyền phi sắc hay danh quyền (arūpino-indriyā) gồm có 15 quyền trong 22 quyền:

Mạng quyền tức tâm sở mạng quyền.

Ý quyền tức 121 tâm.

Lạc quyền, khổ quyền, hỷ quyền, ưu quyền, xả quyền, 5 quyền này chung chi pháp là tâm sở thọ.

Tín quyền, tức tâm sở tín.

Tấn quyền, tức tâm sở cần.

Niệm quyền, tức tâm sở niệm.

Định quyền, tức tâm sở nhất hành.

Tuệ quyền, tri vị tri quyền, tri dĩ tri quyền, tri cụ tri quyền, 4 quyền này chung chi pháp là tâm sở trí tuệ.

Mười lăm danh quyền có 8 chi pháp.

Tám danh quyền trợ các danh pháp đồng sanh với chúng, và trợ các sắc tâm hữu quyền bằng quyền duyên. Đây gọi là câu sanh quyền duyên.