Jhāna thường  được phiên âm Hán Việt là “thiền” hay “thiền na” hoặc một âm phổ thông của tiếng Nhật là “zen” được hiểu với nhiều cách dùng khác nhau. Trong phạm vi Thắng Pháp Abhidhamma có hai phạm trù được hiểu:

A.  Thiền là những pháp nếu được phát triển có thể thiêu đốt pháp đối nghịch. Thí dụ như “định” có hiệu năng diệt “tham”, “tứ” có hiệu năng diệt “sân” … Trong ý nghĩa nầy phải nói tới 5 thiền chi (jhānaṅga) là:

1.    Tầm (vitakka) – năng lực hướng tâm đến thiền cảnh có hiệu năng  thiêu đốt hôn trầm, thuỵ miên.

2.    Tứ (vicāra) – năng lực gắn bó khắn khít với thiền cảnh có hiệu năng thiêu đốt nghi hoặc.

3.    Phỉ (pīti) – năng lực hân hoan đối với thiền cảnh có hiệu năng thiêu đốt sân hay sự bực bội khó chịu.

4.    Lạc (sukha) – là năng lực của sự thoả mãn bằng lòng với thiền cảnh có hiệu năng thiêu đối trạo cử.

5.    Nhất tâm (ekaggatā) – là năng lực của sự tập chúng có hiệu năng thiêu đối tham dục vọng móng.

Năm thiền chi nầy vốn là 5 thuộc tánh nếu được huân tu thuần thục sẽ đưa hành giả thể nhập các thiền chứng tam muội định (samādhi). Sự huân tu nầy thường được gọi là thiền chỉ (samatha); trong bát chánh đạo thì đường xem là sự tu tập của chánh định.

B.  Phạm trù thứ hai của thiền (jhāna) chính là cách hiểu theo duyên hệ ở đây bao gồm năng lực tiêu trừ pháp đối lập được kể trong tâm bất thiện, tâm thiện, và tâm vô ký. Nói cách khác ngoại trừ 10 tâm ngũ song thức thì 111 tâm còn lại đều có những “thiền chi” nầy. Thiền ở đây được hiểu như sự nung nấu làm cho thuần thục ví dụ như trong việc nấu ăn, việc ninh nhừ nguyên liệu có hiệu ứng riêng. Trong phạm trù nầy thì bao gồm các thuộc tánh:

Tầm là thuộc tánh tầm

Tứ là thuộc tánh tứ

Phỉ là thuộc tánh hỷ

Định là thuộc tánh nhất hành.

Riêng lạc là thuộc tánh thọ. Khi đạt đến tứ thiền (trong hệ ngũ thiền) thì thọ không còn là thọ lạc mà là thọ xả. Ở cuộc sống bình thường thì thọ hỷ (không phải thuộc tánh hỷ) và thọ ưu có thể mang hiệu năng của thiền do vậy được tính là 7 chi thiền (thêm thọ hỷ và thọ ưu)

Năng duyên: 5 thuộc tánh thiền chi là tầm, tứ, hỷ, thọ và định, hoặc 7 chi thiền.
Sở duyên: 111 tâm + 52 thuộc tánh (trừ ngũ song thức), 17 sắc tâm, 20 sắc nghiệp tái tục.

Cần đặc biệt lưu ý về thuật ngữ thiền vốn rất phổ thông trong thế giới ngày nay với nhiều cách dùng và cách hiểu khác biệt. Ngay cả cách dùng trong Thắng Pháp cũng phải cẩn trọng tuỳ chỗ dùng và tuỳ ngữ cảnh.
Dưới đây là trích đoạn trong quyển “Toát Yếu A Tỳ Đàm” của Hoà thượng Tuệ Siêu chương “Toát yếu duyên trợ”

17. Thiền-na duyên (Jhānapaccaya)

Những pháp như tầm (vitakka), tứ (vicāra), hỷ (pīti), nhất hành (ekaggatā), thọ hỷ (somanassa), thọ ưu (domanassa) và thọ xả (upekkhā), những pháp này có đặc tính thiêu hủy pháp đối lập (paccanikajhāpanaṃ) gọi là thiền-na hay chi thiền (jhānaṅga).

Chánh tạng giải thích:

Jhānapaccayo’ti jhānaṅgāni jhānasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo.

Gọi là thiền duyên, tức là những chi thiền trợ các pháp tương ưng thiền và các sắc tâm bằng thiền-na duyên.

Chú giải:

Bảy chi thiền đây thuộc pháp hỗn hợp (missakasaṅgaha) phối hợp cả tâm thiện, tâm bất thiện và tâm vô ký nên thiền-na duyên có cả chi thiền thiện trợ tâm thiện với tâm sở tương ưng, và sắc tâm thiện; chi thiền bất thiện trợ tâm bất thiện với tâm sở tương ưng, và sắc tâm bất thiện; chi thiền vô ký trợ tâm vô ký với tâm sở tương ưng, và sắc tâm vô ký, sắc nghiệp tái tục.

Tâm sở thọ và tâm sở nhất hành trong 10 thức tâm không thành chi thiền và không có mãnh lực trợ pháp đồng sanh bằng thiền-na duyên.