Kinh Văn

1101. ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati sīsapāvane {siṃsapāvane (sī. pī.)} . atha kho bhagavā parittāni sīsapāpaṇṇāni pāṇinā gahetvā bhikkhū āmantesi — “taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ — yāni vā mayā parittāni sīsapāpaṇṇāni pāṇinā gahitāni yadidaṃ upari sīsapāvane”ti? “appamattakāni, bhante, bhagavatā parittāni sīsapāpaṇṇāni pāṇinā gahitāni; atha kho etāneva bahutarāni yadidaṃ upari sīsapāvane”ti. “evameva kho, bhikkhave, etadeva bahutaraṃ yaṃ vo mayā abhiññāya anakkhātaṃ. kasmā cetaṃ, bhikkhave, mayā anakkhātaṃ? na hetaṃ, bhikkhave, atthasaṃhitaṃ nādibrahmacariyakaṃ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati; tasmā taṃ mayā anakkhātaṃ”.
“kiñca, bhikkhave, mayā akkhātaṃ? ‘idaṃ dukkhan’ti, bhikkhave, mayā akkhātaṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti mayā akkhātaṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti mayā akkhātaṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti mayā akkhātaṃ”.
“kasmā cetaṃ, bhikkhave, mayā akkhātaṃ? etañhi, bhikkhave, atthasaṃhitaṃ etaṃ ādibrahmacariyakaṃ etaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati; tasmā taṃ mayā akkhātaṃ.
“tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkhan’ti yogo karaṇīyo ... pe ... ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo”ti. paṭhamaṃ.

Một thuở, Đức Thế Tôn ngự tại Kosambī, trong một khu rừng cây Siṃsapā. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nhặt lấy một nắm lá cây Siṃsapā trong tay rồi bảo các Tỳ khưu:

“Này các Tỳ khưu, các Thầy nghĩ thế nào? Lá cây Siṃsapā mà Như Lai đang cầm trong tay nhiều hơn, hay lá trên các cây trong khu rừng Siṃsapā này nhiều hơn?”

Các Tỳ khưu bạch:

“Bạch Thế Tôn, số lá cây Siṃsapā mà Đức Thế Tôn đang cầm trong tay thì rất ít, còn lá trên các cây trong khu rừng Siṃsapā thì thật vô cùng nhiều.”

Đức Thế Tôn dạy:

“Cũng vậy, này các Tỳ khưu, những pháp mà Như Lai đã tự mình chứng biết trực tiếp nhưng không giảng dạy cho các Thầy thì rất nhiều; còn những pháp mà Như Lai đã giảng dạy thì chỉ có ít.

Và vì sao, này các Tỳ khưu, Như Lai không giảng dạy những pháp ấy?

Bởi vì những pháp ấy không đem lại lợi ích, không liên hệ đến căn bản của đời sống phạm hạnh, không đưa đến nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Vì vậy, Như Lai không giảng dạy những pháp ấy.

Thế còn những gì Như Lai đã giảng dạy?

Như Lai đã giảng dạy: 'Đây là Khổ.'

Như Lai đã giảng dạy: 'Đây là nguồn gốc của Khổ.'

Như Lai đã giảng dạy: 'Đây là sự diệt tận của Khổ.'

Như Lai đã giảng dạy: 'Đây là con đường đưa đến sự diệt tận của Khổ.'

Và vì sao, này các Tỳ khưu, Như Lai giảng dạy những điều ấy? Bởi vì những điều ấy đem lại lợi ích, liên hệ trực tiếp đến nền tảng của đời sống phạm hạnh, đưa đến nhàm chán, đưa đến ly tham, đưa đến đoạn diệt, đưa đến an tịnh, đưa đến thắng trí, đưa đến giác ngộ và đưa đến Niết-bàn. Vì vậy, Như Lai đã giảng dạy những điều ấy.

Do vậy, này các Tỳ khưu, các Thầy cần phải nỗ lực để thấu hiểu: 'Đây là Khổ.'

Cần phải nỗ lực để thấu hiểu: 'Đây là nguồn gốc của Khổ.'

Cần phải nỗ lực để thấu hiểu: 'Đây là sự diệt tận của Khổ.'

Cần phải nỗ lực để thấu hiểu: 'Đây là con đường đưa đến sự diệt tận của Khổ.'”

Chú Thích

Kosambī là một trong những nơi Đức Phật thường xuyên lui tới và an cư. Tại đây đã diễn ra nhiều sự kiện quan trọng: Đức Phật thuyết rất nhiều bài kinh trong Tương Ưng Bộ, Trung Bộ, Tăng Chi Bộ. Cũng chính nơi đây, xảy ra cuộc tranh chấp nổi tiếng giữa hai nhóm Tỳ khưu ở Kosambī; Đức Phật nghiêm huấn họ bằng cách lặng lẽ rời vào rừng sống một mình. Nhiều vị cư sĩ và đại thí chủ nổi tiếng sống tại đây như Ghosita, Pāvārika, Kukkuta, những người đã cúng dường các tinh xá lớn cho Tăng đoàn.

Kosambi có những tinh xá nổi tiếng. It nhất năm trú xứ quan trọng của Đức Phật:

• Ghositārāma
• Kukkutārāma
• Pāvārikambavana
• Badarikārāma
• Siṃsapāvana (Rừng cây Siṃsapā)

Chính tại Siṃsapāvana, Đức Phật cầm một nắm lá cây trong tay để giảng bài kinh nổi tiếng về "nắm lá và rừng lá", nhấn mạnh rằng những điều Ngài dạy chỉ là phần cần thiết để đưa đến giải thoát.

Tàn tích Kosambī ngày nay được xác định là làng Kosam, bang Uttar Pradesh.

Các cuộc khai quật đã phát hiện:

• tường thành cổ dài khoảng 6 km,
• nền tinh xá Ghositārāma,
• cột đá của vua Ashoka,
• nhiều tượng Phật và bia ký thời Maurya, Kushan và Gupta.

Điều này xác nhận Kosambī từng là một trung tâm Phật giáo cực kỳ hưng thịnh.

Cây siṃsapā hay sīsapā (Sanskrit: Śiṃśapā). Các nhà thực vật học hiện nay phần lớn đồng nhất cây này với: Dalbergia sissoo Tên thông dụng Anh ngữ: Indian Rosewood, North Indian Rosewood , Shisham Tree. Tuy nhiên, vẫn còn một số ý kiến khác cho rằng đó có thể là Amherstia nobilis, nhưng giả thuyết Dalbergia sissoo được nhiều học giả Pāli chấp nhận hơn.

Đặc điểm

• Cây gỗ lớn.
• Cao khoảng 15–25 mét.
• Lá nhỏ hình tim hoặc hình bầu dục.
• Tán lá dày.
• Rất phổ biến dọc các sông ở miền Bắc Ấn Độ.
• Gỗ rất cứng, được dùng làm đồ nội thất và xây dựng.

Một khu rừng Siṃsapā có vô số lá rơi. Chính vì vậy Đức Phật chọn hình ảnh này để minh họa cho sự chênh lệch giữa ít và rất nhiều.

 Ý nghĩa biểu tượng của cây Siṃsapā. Điều đáng chú ý là Đức Phật không hề nói những tri thức còn lại là vô ích. Ngài chỉ nói: "Ta biết rất nhiều, nhưng chỉ dạy điều cần thiết cho sự giải thoát." Bởi vậy, bài kinh không phủ nhận giá trị của tri thức, mà xác lập thứ tự ưu tiên: trí thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ mục tiêu giải thoát.

Vì sao Đức Phật chọn rừng Siṃsapā? Các nhà chú giải cho rằng việc chọn rừng Siṃsapā không phải là ngẫu nhiên. Khi cầm một nắm lá nhỏ giữa cả khu rừng bạt ngàn, người nghe lập tức cảm nhận được sự chênh lệch rất lớn mà không cần lời giải thích dài dòng. Đó là một phương pháp giáo dục đặc trưng của Đức Phật: dùng hình ảnh trước mắt để dẫn người nghe từ kinh nghiệm trực quan đến chân lý sâu xa. Từ một nắm lá rất bình thường, Ngài đã chỉ ra cốt lõi của toàn bộ giáo pháp: điều đáng học không phải là điều nhiều nhất, mà là điều đưa đến sự chấm dứt khổ đau. Đây cũng là lý do bài kinh Rừng cây Siṃsapā được xem là một trong những tuyên ngôn quan trọng nhất về mục đích của toàn bộ Phật pháp.

Sớ Giải

1101. catutthassa paṭhame yadidaṃ uparīti yāni imāni upari. sīsapāvaneti sīsapārukkhe.

1101. Trong bài kinh thứ tư, ở đoạn đầu:

"Yadidaṃ uparī" (những gì ở phía trên) có nghĩa là những chiếc lá đang ở phía trên kia, tức là những lá còn trên cây.

"Sīsapāvane" (trong rừng cây Siṃsapā) được giải thích là trong các cây Siṃsapā, tức là khu rừng gồm những cây Siṃsapā.

Tỳ khưu Giác Đẳng dịch và biên soạn giáo trình